Y Coroni

Eluned Phillips, enillydd y Goron, y Bala, 1967
Eluned Phillips, enillydd y Goron, y Bala, 1967. Gwyndaf oedd yr Archdderwydd.

Un o'r tair prif seremoni sy dan ofal Gorsedd y Beirdd ar lwyfan y Brifwyl, pan goronir y bardd buddugol am gyfansoddi pryddest neu ddilyniant o gerddi heb fod mewn cynghanedd gyflawn. Ar ddydd Llun y cynhelir seremoni'r Coroni.

Yn 1867 cyhoeddodd Hwfa Môn oddi ar y Maen Llog:

'bod urdd newydd i gael ei ffurfio i'r Bryddest, a hono yn urdd coronog …'

Erbyn troad yr ugeinfed ganrif yr oedd y patrwm hwn o gadair a choron wedi ymsefydlu. Disgrifia Eluned Phillips, bardd coronog 1967 a 1983, y profiad o orfod 'Cadw'r Gyfrinach' iddi ennill y brif wobr:

'… gorfu i mi droi'n feudwy absoliwt. Collais o leiaf 12 pwys o gnawd … Doeddwn i ddim am ddweud celwydd felly rhaid oedd turio o'r goleuni fel gwahadden'.
Ac ar y llwyfan ei hun, 'Fedrwn i yn fy myw beidio â cholli deigryn … Rhaid byw trwy'r profiad cyn amgyffred yr ecstasi eithaf.'

Ers yr 1950au rhaid cynnwys y Nod Cyfrin ymhob cynllun ar gyfer Coron Genedlaethol.