Baner goffa'r Bechgyn Bevin.
Baner goffa'r Bechgyn Bevin.
Bois Bevin
Bois Bevin o de Cymru
Bathodyn poced Cymdeithas y Bechgyn Bevin.
Bathodyn poced Cymdeithas y Bechgyn Bevin.
Ceffyl pwll wedi ymddeol gyda dau Fachgen Bevin yn yr aduniad blynyddol yng ngerddi Trentham, Stoke-on-Trent.
Ceffyl pwll wedi ymddeol gyda dau Fachgen Bevin yn yr aduniad blynyddol yng ngerddi Trentham, Stoke-on-Trent.
Bechgyn Bevin yn yr Orymdaith Goffa yn Llundain ar 14 Tachwedd 2004.
Bechgyn Bevin yn yr Orymdaith Goffa yn Llundain ar 14 Tachwedd 2004.

Y ffrynt danddaear

Dydy stori'r Bois Bevin ddim yn un cyfarwydd. Ni chafodd y dynion di-ri hynny a dreuliodd y rhyfel ar y 'ffrynt danddaear' eu cydnabod am bron i hanner canrif.

Pan gyhoeddwyd y rhyfel ym 1939, ymunodd miloedd o lowyr profiadol â'r lluoedd arfog, neu drosglwyddo i'r 'diwydiannau rhyfel' oedd yn talu'n well. Erbyn canol 1943 roedd mwy na 36,000 o ddynion wedi gadael y diwydiant glo. Penderfynodd llywodraeth Prydain fod angen tua 40,000 o ddynion i gymryd eu lle.

Ernest Bevin

Ym mis Rhagfyr 1943, creodd Ernest Bevin, y Gweinidog dros Lafur a Gwasanaeth Gwladol, gynllun oedd yn cynnwys cynnal balot i anfon cyfran o'r dynion oedd yn cael eu galw i wasanaethu i'r pyllau glo yn lle'r lluoedd arfog. Byddai deg rhif yn mynd i'r het bob mis a dau'n cael eu tynnu. Os oedd rhif cofrestru Gwasanaeth Gwladol dyn yn gorffen gyda'r ddau rif yna, fe fyddai'n mynd i weithio yn y diwydiant glo. Dechreuodd y dynion hyn gael eu galw'n 'Bois Bevin'

Yn ogystal â'r rhai a gafodd eu dewis yn y balot, roedd yna wirfoddolwyr hefyd. Roedd y dynion yma wedi gwirfoddoli i wasanaethu yn y pyllau glo yn hytrach na'r lluoedd arfog. Rhwng 1943 a 1948, cafodd 48,000 o ddynion ifanc eu galw i'r Gwasanaeth Gwladol mewn swyddi ym mhyllau glo Prydain. Yn groes i'r gred gyffredin ar y pryd, dim ond 41 ohonyn nhw oedd yn wrthwynebwyr cydwybodol.

Roedd Bois Bevin yn dod o bob dosbarth cymdeithasol a phob rhan o Brydain - nid dim ond yr ardaloedd glofaol. Rhyw wybodaeth ddigon niwlog oedd gan lawer ohonyn nhw am y diwydiant glo cyn cael eu drafftio. Roedd y rhan fwyaf wedi gosod eu bryd ar yrfa yn y lluoedd arfog ac roedd yn gas ganddyn nhw gael eu hanfon i'r glofeydd.

Ciab a rhaw

Yn wahanol i'r glowyr cyffredin, oedd yn gwisgo'u dillad eu hunain, roedd Bois Bevin yn cael oferôl, helmed ddiogelwch ac esgidiau gwaith. Ond roedden nhw'n gorfod talu am eu hoffer eu hunain ac ambell un yn cwyno nad oedd y milwyr yn gorfod prynu eu drylliau eu hunain, felly pam ddylen nhw orfod talu am gaib a rhaw!

Dim ond cyfran fach o Fois Bevin gafodd eu cyflogi i dorri glo ar y ffas, er bod rhai'n helpu'r glowyr i lenwi dramiau. Roedd y rhan fwyaf yn gwneud gwaith cynnal-a-chadw ar yr hewlydd tanddaear, yn clymu ac yn datod dramiau neu'n rheoli symudiadau'r cludiant tanddaear. Byddai nifer fach oedd wedi cael profiad o waith trydan neu waith peiriannu'n gwneud gwaith tebyg yn y glofeydd.

Ym 1943, roedd un o bob pedwar glöwr yn cael ei ladd neu ei anafu, ac roedd cael eich cyflogi i gludo glo neu offer bron mor beryglus â chynhyrchu glo ar y ffas. Roedd trin a thrafod dramiau'n dal i achosi llawer o anafiadau i'r bysedd a'r dwylo ac, yn fwy difrifol, fe allai arwain at farwolaeth pe bai rhywun yn cael ei wasgu o dan y cerbydau cyflym.

Glowyr anfodlon oedd y rhan fwyaf o Fois Bevin. Doedd ganddyn nhw fawr o ddiddordeb yn y gwaith, ac roedd gweddill y gweithwyr yn tueddu i gredu eu bod yn ddiwerth. Roedden nhw'n amhoblogaidd ymhlith teuluoedd glofaol lleol, oedd wedi gweld eu plant eu hunain yn cael eu drafftio i'r lluoedd arfog a gweld pobl o'r tu allan yn cymryd eu lle. At hynny, os nad oedd dynion ifanc mewn lifrai, fe allen nhw gael eu poeni gan y cyhoedd, a gallai'r heddlu amau eu bod nhw wedi dianc o'r fyddin neu eu bod nhw'n sbïo ar ran y gelyn. Does dim syndod bod llawer ohonyn nhw'n mynd yn absennol heb ganiatâd. Nifer fach iawn arhosodd yn y diwydiant glo ar ôl y rhyfel: roedd y rhan fwyaf ar dân eisiau rhoi'r gorau iddi.

"Demob"

Daeth y balot i ben ym mis Mai 1945 a chafodd y canolfannau hyfforddi eu cau'r mis wedyn. Ers mis Ionawr 1944 roedd Oakdale wedi hyfforddi 5,615 o ddynion, ac roedd 5,400 ohonyn nhw'n dal i weithio. O'r rhain, roedd 1,465 yn wirfoddolwyr.

Cafodd yr olaf o Fois Bevin eu rhyddhau ym 1948 ond, yn wahanol i'r dynion eraill oedd wedi cael eu gorfodi i wasanaethu, doedd dim hawl ganddyn nhw i fynd nôl i'w hen swyddi. Chawson nhw ddim medal am wasanaethu, dim siwt o ddillad "demob" na hyd yn oed llythyr o ddiolch. Cafodd y cofnodion swyddogol eu dinistrio yn y 1950au, ac felly dyw Bois Bevin ddim hyd yn oed yn gallu profi eu bod wedi gwasanaethau os nad ydyn nhw wedi cadw eu dogfennau eu hunain.

Cafodd aduniad swyddogol cyntaf Bois Bevin ei gynnal yn Amgueddfa Fwyngloddio Chatterley Whitfield ym 1989 ac mae mwy wedi bod yma ac acw ers hynny. Serch hynny, dim ond ym 1995, 50 mlynedd ar ôl Diwrnod Buddugoliaeth yn Ewrop, y rhoddodd llywodraeth Prydain gydnabyddiaeth i'w gwasanaeth yn y rhyfel a chaniat´u i Fois Bevin gymryd rhan swyddogol yn y gwasanaeth ar Sul y Cofio yn Whitehall.

Am fwy o wybodaeth am y Bois Bevin, Cysylltwch â:
Warwick H Taylor, Vice President, Bevin Boys Association, 1 Rundlestone Court, Dorchester Dorset, DT1 3TN

Mae'r erthygl hon yn ffurfio rhan o lyfryn yn y gyfres Glo a gynhyrchwyd gan Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru.

sylw(23)

Ceri Thompson, Curator, Coal Staff Amgueddfa Cymru
5 Ebrill 2019, 10:30

Hi Kenneth,

When completed in 1881 the shafts at Ashton Moss were the deepest in the country, working the Six Foot Mine at 846 metres and the Four Foot (Black) Mine at 878 metres deep. This was beyond the limits then believed possible. Coal winding began in May 1882.

Apparently ‘the Colonel’ was being worked during the 1940s, but I don’t know if this was a local name for a seam or just a district underground.

If you get in touch with The English Coal Mining Museum in Wakefield, Yorkshire, they may have much more information.

Best wishes,

Ceri

KENNETH OAKES
4 Ebrill 2019, 03:30
HOW DEEP WAS ASHTON MOSS PIT WHEN WE WORKED IN IT 1940 .. 1948
Marc Haynes Staff Amgueddfa Cymru
29 Tachwedd 2018, 16:33

Dear Kenneth Oakes,

Thank you very much for your enquiry. We recommend that you contact the Bevin Boys Association, whose contact details can be found on their website http://www.bevinboysassociation.co.uk/.

Best wishes,

Marc
Digital Team

KENNETH OAKES
28 Tachwedd 2018, 00:59
can some one tell me if i can get a replacement Bevin Boys badge that i had sent me for my war service because i have lost the one i had thanks for any help
KENNETH OAKES
24 Hydref 2018, 00:59
THOMAS GOT 2 YEARS ON ME 92 OCTOBER 13 CHEERS WORKED AT ASHTON MOSS FOR 4 YEARS IN LANCASHIRE
Thomas Fairbrother
20 Hydref 2018, 19:58
Still ĺiveing @ 94 looked after well in the bevin hostel for three and a
Half years great pals Thomas YSTRAD MYNACH
KENNETH OAKES
5 Chwefror 2018, 15:57
WHY WAS LIMESTONE COBBLES USED TO HELP THE SHAFT FILLINGS?? AND WAS THE RAILS AND TUBS TAKEN OUT OF THE WORKINS BEFORE SEALING ??
KENNETH OAKES
31 Ionawr 2018, 22:58
THANKS FOR THE INFO ON SEALING THE PIT SHAFTS I ALWAYS THOUGHT IT WOULD BE A LARGE JOB TO FILL SUCH A LARGE SPACE SAFELY .. WHO HAS TO PAY FOR THAT??
Ceri Thompson, Curator, Coal Staff Amgueddfa Cymru
31 Ionawr 2018, 10:22

In the past mine shafts have been simply capped, either, in the past, thick balks of wood large set at the shaft top and covered with loose material (these tended to rot and eventually re-expose the shaft) or a concrete plug around 3 feet thick placed over the shaft to cover it.

From 1979 the National Coal Board adopted a new policy of shaft filling.
All roadways at the pit bottom are sealed off and the pit bottom filled with concrete to a shaft depth of 30 metres. Limestone cobbles are tipped down to fill another 30 metres of shaft. This was topped with another 10 metres of concrete and another 30 metres of limestone all the way to the top of the shaft. As they neared the top of the shaft they put a 30 metre cap of concrete onto it to finally seal it.

Sara Huws Staff Amgueddfa Cymru
30 Ionawr 2018, 16:23
Hi there Kenneth

I'll pass this on to our curator and let you know what they say.

Best

Sara
Digital Team

Gadael sylw