Y Wisg Gymreig

Oes ffasiwn beth â gwisg genedlaethol Gymreig?

Mae'r ddelwedd boblogaidd o'r wisg 'genedlaethol' Gymreig, sef gwraig mewn clogyn coch a het ddu uchel, yn deillio o wahanol ddylanwadau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Rhan ydoedd o ymgais i roi hwb i ddiwylliant Cymreig mewn cyfnod pan oedd gwerthoedd traddodiadol o dan fygythiad.

O ble ddaeth y steil 'genedlaethol' Gymreig?

Mae'r wisg sy'n cael ei hystyried yn wisg genedlaethol wedi'i seilio ar y dillad a wisgid gan wragedd cefn gwlad Cymru yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg, sef pais wlanen resog a wisgid o dan goban neu wn agored, gyda ffedog, siôl a hances neu gap. Roedd steil y gwn yn amrywio - gellid cael gwn llac fel côt, gwn gyda bodis wedi'i ffitio a sgert hir a hefyd gwn byr, a oedd yn debyg iawn i wisg farchogaeth.

Y Wisg Gymreig

Oedd menywod yn gwisgo hetiau tal, du, go iawn?

Roedd yr hetiau a wisgid yn gyffredinol yn y cyfnod hwn yr un fath â hetiau'r dynion. Nid ymddangosodd yr het uchel math 'simnai' tan ddiwedd y 1840au ac ymddengys iddi gael ei seilio ar gyfuniad o'r hetiau uchel a wisgid gan ddynion, sef y 'top hat' a math o het uchel a wisgid mewn ardaloedd cefn gwlad yn ystod y cyfnod 1790-1820.

Pwy oedd yn gyfrifol am boblogeiddio'r ffasiwn?

Bu Augusta Hall, gwraig i un o feistri haearn Gwent ac Arglwyddes Llanofer, yn frwd dros wisg 'genedlaethol' a byddai'n annog pobl i'w gwisgo yn ei chartref ac mewn eisteddfodau. Credai ei bod yn bwysig annog pobl i ddefnyddio'r iaith Gymraeg ac i wisgo dillad nodweddiadol Gymreig. Llwyddodd yn hyn o beth, a hynny'n bennaf oherwydd fod pobl yn teimlo bod eu hunaniaeth genedlaethol o dan fygythiad. Roedd gwisgo gwisg genedlaethol yn un ffordd o hyrwyddo'r hunaniaeth honno.

Dylanwad pellach oedd gwaith yr arlunwyr a gynhyrchai brintiau i'r fasnach ymwelwyr a oedd yn prysur dyfu, ac a arweiniodd at boblogeiddio'r syniad o wisg Gymreig draddodiadol, ac yn ddiweddarach waith y ffotograffwyr a gynhyrchai filoedd o gardiau post. Arweiniodd hyn at greu un math o wisg ystrydebol, yn hytrach na'r steiliau amrywiol a geid yn gynharach yn y ganrif.

Siolau

O ble ddaeth y patrymau sydd ar 'siol Gymreig'?

Rhwng 1840 a 1870 y siôl oedd y gyfwisg fwyaf ffasiynol. Y sioliau mwyaf poblogaidd oedd y sioliau Paisley, y daeth y patrwm gwreiddiol ar eu cyfer o Kashmir yn India.

Y sioliau mwyaf cyffredin ar y cychwyn oedd sioliau plaen ag ymyl patrymog wedi'i gysylltu wrthynt. Yn ddiweddarch, cafodd llawer math o sioliau cain gyda phatrymau ar yr ymyl neu dros y cyfan eu gwehyddu yn Norfolk, yr Alban a Pharis. Erbyn canol y ganrif ceid sioliau mawr iawn i gyd fynd â sgertiau llawn y cyfnod. Câi sioliau eu gwneud mewn ffabrigau a phatrymau eraill, gan gynnwys sidan Canton a les cain a wnaed â pheiriant, er mai'r patrwm Paisley a sioliau gwlân cartref gyda phatrymau sgwarog a ddaeth yn boblogaidd yng Nghymru.

Oedd menywod Cymreig yn gisgo siôl?

Yn ddiweddarach, er nad oedd gwragedd ffasiynol bellach yn gwisgo sioliau, byddai gwragedd cefn gwlad a gweithwragedd y trefi'n dal i wneud a gwisgo sioliau llai o faint. Erbyn y 1870au cynhyrchid sioliau rhatach drwy brintio'r patrymau ar wlanoedd main neu gotwm. Roedd sioliau gwlân, gwau a Paisley'n gyffredin yn ardaloedd cefn gwlad Cymru hyd yn oed ar ddechrau'r ugeinfed ganrif. Cafodd y siôl Paisley ei derbyn yn rhan o'r wisg 'Gymreig', er nad oes dim yn draddodiadol Gymreig yn ei chylch.

A ddefnyddiwyd y siol Gymreig i gario babi?

Un traddodiad sy'n wirioneddol Gymreig yw'r arfer o gario babanod mewn siôl. Ceir darluniau yn portreadu hyn o ddiwedd y ddeunawfed ganrif pan arferai gwragedd Cymru wisgo darn syml o ddefnydd wedi'i glymu am eu cyrff. Pan ddaeth sioliau'n boblogaidd gwnaed yr un defnydd ohonynt ac mae rhai gwragedd hyd heddiw yn dal i lynu at y traddodiad hwn.

Darganfod mwy am Hanes Menywod Cymru.

sylw(13)

john faragher
18 Ionawr 2018, 02:04
I am q Manxman with a welsh gran and a Manx nana, I used to get a cudge from nana and a cwtch and bach from gran. double pleasure, but never liked grans moustache


Marc Haynes Staff Amgueddfa Cymru
29 Tachwedd 2017, 10:12
Hi Andy, thank you for your enquiry. Here is a reply from our textiles curator:

Yes, you’re correct. Although many websites and shops sell ‘Welsh’ tartan, it’s a relatively new ‘invented’ tradition. The collection at St Fagans includes one kilt – made in Scotland in 1967 from cloth registered as ‘the national Welsh tartan’ by a Welshman called Don Richards. A copy of the kilt was presented to Prince Charles. In Wales, we do not have an equivalent registration system for our traditional woven cloths, and Welsh mills tended to produce striped cloths, rather than plaid checks.
Andy
26 Tachwedd 2017, 11:11
Hi, is Welsh tartan a fairly new concept? How far does it go back in history?
Sara Huws Staff Amgueddfa Cymru
28 Mehefin 2017, 13:28

Hi there Pauleta,

Thank you for your comment. I'm glad to hear that you are of Welsh descent. We have a very rich culture, language and history, and I am sure you will have a great time exploring it. We have a lot of articles here on the website about a wide variety of Welsh topics and I hope you enjoy reading them.

If you ever come to visit Wales, do come and visit one (or all) our seven national museums - we look forward to welcoming you!

Cofion cynnes, best wishes,


Sara
Digital Team

Pauleta J Whiteis Clawson
27 Mehefin 2017, 15:43
We have researched our ancestry and discovered that we are mainly from Wales on my father's paternal side. Our original family came from Wales in 1801 with husband, wife, two sons and another son born on board ship. I'm searching for as much information as possible; music (I play piano, organ, flute, dobro), language, dress, quilts, etc. Thank you for this post.
Drew
29 Rhagfyr 2016, 02:17
As a child I saw a kilted Welshman in Llangefni leading a parade. Tartan plaid shawls were common and seen in old photographs of Welsh women. We had kilted Scots working in Welsh factories also in Wales. a photo exists on the webs somewhere to be found..
29 Awst 2016, 09:37
Wales is a lovely country.
Rosemary Moore
22 Awst 2016, 20:22
Thank you for including the word 'cwtch' in one of your comments. As a small girl growing up in South Wales, I was often invited by my Great Grandmother to "Come and have a cwtch" but I never knew how it was spelt.
L.Morgan
21 Awst 2016, 12:51
I nursed both children 'Welsh Fashion' in the 1980's. It is the most effective way of combining a nice 'cwtch' at the same time as doing a spot of housework!
Nan Edwards
21 Awst 2016, 09:59
Most interesting.

Gadael sylw