Datganiadau i'r Wasg

Cynllun Henebion Cludadwy yng Nghymru, Datganiadau i'r Wasg

CANFOD TRYSOR YNG NGWENT

Datgan modrwy Rufeinig a cheiniogau canoloesol a Tuduraidd yn drysor.

Heddiw (dydd Gwener 20 Rhagfyr), cafodd tri gwrthrych sy’n deillio o gyfnod y Rhufeiniaid i’r cyfnod Ôl-ganoloesol, eu datgan yn drysor gan Uwch Grwner EM Gwent, Ms Caroline Saunders. Darganfuwyd y gwrthrychau gan bobl sy’n defnyddio datgelyddion metel ac maent yn darparu tystiolaeth bwysig o eitemau personol a chyfoeth a oedd yn eiddo i bobl Cymru mewn cyfnod o dros fil o flynyddoedd.

Y tri gwrthrych yw:

  • Achos Trysor 17.27, modrwy arian Rufeinig, a ddarganfuwyd yng Nghymuned y Graig, Casnewydd.
  • Achos Trysor 18.05, darnau o arian canoloesol a ddarganfuwyd yng Nghymuned Y Grysmwnt, Sir Fynwy.
  • Achos Trysor 18.12, darnau o arian Tuduraidd o Gymuned Llandeilo Gresynni, Sir Fynwy.

Darganfuwyd modrwy Rufeinig (Achos Trysor 17.27) gan Mr Peter Barnes wrth ddefnyddio’i ddatgelydd metel yng Nghymuned y Graig, Casnewydd ym mis Hydref 2017. Modrwy arian yw hi wedi’i haddurno gyda phatrwm endoredig yn cynrychioli cangen palmwydden. Mae Evan Chapman, Uwch Guradur Archaeoleg Amgueddfa Cymru wedi’i dyddio i’r 2il neu’r 3edd ganrif OC.  

Mae Amgueddfa ac Oriel Gelf Casnewydd wedi mynegi diddordeb mewn caffael y fodrwy ar gyfer eu casgliad.

Dywedodd Debbie Harvey, Cynghorydd Dinas Casnewydd, Aelod Cabinet dros Ddiwylliant a Hamdden:

‘Mae’r fodrwy yn ychwanegiad da at gasgliadau Rhufeinig Amgueddfa Casnewydd a bydd yn cael ei harddangos ar y cyd ag enghreifftiau o Gaerwent a Chaerllion. Arni mae ffrond palmwydden – symbol Rhufeinig o fuddugoliaeth – nid yw hyn yn ymddangos ar unrhyw un o’r modrwyon presennol yn yr Amgueddfa.’

Darganfuwyd 5 o ddarnau arian aur ac arian (Achos Trysor 18.05) o deyrnasiad Edward III (1327-77) gan Mr Mark Hackman wrth iddo ddefnyddio’i ddatgelydd metel yng Nghymuned Y Grysmwnt, Sir Fynwy ym mis Mawrth 2018. Cafodd yr holl ddarnau eu bathu yn Llundain, rhwng 1344 a 1369, a byddent wedi bod yn werth 9 swllt a cheiniog yn y 14eg ganrif, sy’n gyfwerth â chyflog tua 22 diwrnod i grefftwr medrus, neu bris buwch.

Darganfuwyd dau grôt arian o gyfnod Mary I (1553-58) gan Mr Darren Jessett wrth iddo ddefnyddio’i ddatgelydd metel yng Nghymuned Llandeilo Gresynni, Sir Fynwy, ym mis Ebrill 2018 (Achos Trysor 18.12). Mae’r ddau ddarn arian wedi’u plygu’n fwriadol i siâp ‘z’, sy’n awgrymu y gallent fod wedi’u defnyddio fel arwydd o gariad mewn cyfnod diweddarach.

Mae Amgueddfa y Fenni wedi mynegi diddordeb mewn caffael y darnau arian ar gyfer eu casgliad. Meddai Rheolwr Amgueddfeydd a Chelfyddydau Sir Fynwy, Rachael Rogers,

Mae yna straeon diddorol iawn yn gysylltiedig â’r gwrthrychau hyn. A gawsant eu cuddio’n fwriadol neu eu gollwng yn ddamweiniol? Mae caffael y darnau arian ar gyfer ein casgliadau yn ein galluogi i ddeall mwy am y bobl a fu’n byw yn yr ardal ac i adrodd eu straeon wrth ymwelwyr.”