Dewch I Ddarganfod Stori Cymru
Cestyll
DE-DDWYRAIN CYMRU
CASTELL CAERDYDD
Castell Caerdydd yw un o brif atyniadau treftadaeth Cymru ac mae’n safle o arwyddocâd rhyngwladol. Wedi’i leoli yng nghanol y brifddinas, o fewn parcdiroedd hardd, mae gan y castell bron i 2,000 o flynyddoedd o hanes sy’n aros i gael ei archwilio. Cewch weld y muriau Rhufeinig, dringo’r tŵr Normanaidd a mynd ar daith o amgylch fflatiau’r 19eg ganrif i ddarganfod ffantasi neo-Gothig, a grëwyd gan y pensaer celf William Burges gyda chyfoeth Trydydd Ardalydd Bute.
CASTELL COCH
Wedi’i leoli ychydig i’r gogledd o Gaerdydd, mae Castell Coch yn edrych fel castell tylwyth teg gyda’i dyrau siâp côn wedi’u hamgylchynu gan goetiroedd. Er ei fod yn dyddio o’r 13eg ganrif, mae’r castell a welwch heddiw yn gynnyrch Adfywiad Gothig yr 19eg ganrif, wedi’i greu gan y pensaer celf William Burges, ac mae’n llawn dodrefn ac addurniadau crand.
CASTELL RHAGLAN
Mae silwét digamsyniol Castell Rhaglan yn goron ar gefn gwlad gogoneddus. Dyma’r castell mwyaf mawreddog a adeiladwyd erioed gan Gymry. Mae’n gaer ac yn balas gafodd ei drawsnewid yn breswylfa fawreddog. Mae’r Tŵr Mawr yn dyddio o 1435 yn dal i fwrw’i gysgod dros y castell hwn a gynlluniwyd i greu argraff yn gymaint ag amddiffyn.
Darllenwch fwy... Gwefan swyddogol
CASTELL CIL-Y-COED
Mwynhewch awyrgylch a strwythur trawiadol Castell Cil-y-coed, sydd wedi’i amgylchynu gan barc hardd 55 erw. Wedi’i sefydlu gan y Normaniaid, ei ddatblygu fel cadarnle brenhinol yn yr Oesoedd Canol, a’i adfer fel cartref teuluol Fictoraidd, mae gan y castell hanes rhamantus a lliwgar.
CASTELL CAS-GWENT
Mae Castell Cas-gwent mewn cyflwr gwych ac mae’n ymestyn ar hyd y graig galchfaen uwchben Afon Gwy – fel gwers hanes ar glogwyn! Mae cerrig y gaer odidog hon yn olrhain 600 mlynedd o hanes. Does dim lle gwell ym Mhrydain i weld sut y datblygodd cestyll i ymdopi ag arfau mwyfwy dinistriol, heb sôn am uchelgais eu perchnogion! Am dros chwe chanrif roedd Cas-gwent yn gartref i rai o ddynion cyfoethocaf a mwyaf pwerus y wlad.
CASTELL CAERFFILI
Dyma’r castell mwyaf yng Nghymru – yn ail yn unig i Windsor. Mae waliau, tyrau a giatiau enfawr Castell Caerffili ynghyd ag amddiffynfeydd dŵr helaeth yn gorchuddio cyfanswm o 30 erw. Nodwedd enwocaf y castell yw’r tŵr simsan rhyfeddol sy’n gwyro mwy na thŵr Pisa hyd yn oed (diolch yn rhannol i ffrwydradau’r Rhyfel Cartref)!
DE-ORLLEWIN CYMRU
GWARCHODFA NATUR A CHASTELL DINEFWR
Mae Gwarchodfa Natur Genedlaethol Parc Dinefwr ger Llandeilo yn ystâd 800 erw gyda phlasty yn y canol. Ar fryn yn y parc mae adfeilion Castell Dinefwr, un o geiri hynafol teyrnas y Deheubarth. Mae’n Barc Hanesyddol gradd I ac yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig.
CASTELL ABERTEIFI
Mae Castell Aberteifi yng nghanol y dref, yn edrych dros Afon Teifi. Mae’n dyddio o ddiwedd yr 11eg ganrif ac ar ôl iddo fynd yn adfail, adferwyd y castell ar ddechrau’r 2000au gan agor i’r cyhoedd yn 2015. Mae bellach yn eiddo i Gyngor Sir Ceredigion ac yn cynnwys canolfan dreftadaeth a lleoliad ar gyfer cyngherddau awyr agored.
CASTELL CILGERRAN
Cilgerran yw un o’r cestyll mwyaf trawiadol yng Nghymru. Mae ei ddau dŵr crwn gwych yn codi’n uchel uwchben ceunant dwfn Afon Teifi a nant fyrlymus Plysog.
CASTELL YSTUMLLWYNARTH
Castell Normanaidd yw Castell Ystumllwynarth, sy’n eistedd yn fawreddog ar y bryn yn y Mwmbwls gyda golygfeydd godidog dros Fae Abertawe. Darganfyddwch gelf graffiti o’r 14eg ganrif, grisiau sy’n arwain o selerydd i neuaddau gwledda a phont wydr 30 troedfedd o uchder.
CASTELL CARREG CENNEN
Dyma’r adfail mwyaf rhamantaidd yng Nghymru! Mae wedi’i adeiladu ar glamp o glogwyn calchfaen bron 300 troedfedd/90m uwchlaw Afon Cennen. Amlinell ddramatig Carreg Cennen yw’r brif nodwedd ar y gorwel am filltiroedd ac oddi yno cewch olygfeydd trawiadol ar draws cefn gwlad Sir Gâr. Archwiliwch yr ogof naturiol a’r coridor cul sydd wedi’i dorri i wyneb y clogwyn.
CASTELL PENFRO
Mae gan Gastell Penfro hanes hir a diddorol. Mae’r golygfeydd o’i dyrau yn arbennig ac mae safle amddiffynnol naturiol y castell, ar bentir creigiog sy’n edrych dros Aberdaugleddau, yn amlwg ar unwaith. Mae’n nodedig fel yr unig gastell ym Mhrydain i gael ei adeiladu dros ogof naturiol, ogof fawr o’r enw’r Wogan. Mae Castell Penfro yn bwysig am sawl rheswm, gan gynnwys y ffaith mai yma y cafodd Harri Tudur (Harri VII yn ddiweddarach) ei eni ym 1457!
CASTELL OXWICH
Saif Castell Oxwich yn ysblennydd uwchlaw ehangder braf Bae Oxwich. Nid castell mohono mewn gwirionedd, ond plasty Tuduraidd godidog a adeiladwyd gan dad a mab uchelgeisiol. Mae’r arddull ffug-filwrol i’w gweld ym mhobman, ond dringo ysgol cymdeithas oedd y nod, nid amddiffyn. Y tu allan i’r cwrt mae olion colomendy enfawr gyda 300 o nythod. Roedd hwn yn darparu cig ffres drwy gydol y flwyddyn i’r castell – ond hefyd yn gyfle i frolio statws y teulu.
GOGLEDD CYMRU
CASTELL PENRHYN
Y tu ôl i’r bensaernïaeth neo-Normanaidd anhygoel a’r crandrwydd Fictoraidd, mae hanes tywyll i Gastell Penrhyn. Fe wnaeth teulu’r Penrhyn eu ffortiwn o Chwarel Lechi Penrhyn gerllaw, ond hefyd o blanhigfeydd siwgr yn Jamaica. Defnyddiodd crefftwyr lleol eu doniau i greu dodrefn mewn derw, eboni, marmor a hyd yn oed llechi o chwarel y Penrhyn, ac mae’r manylion arnynt yn cynnwys bwystfilod, wynebau a phatrymau cain.
CASTELL CAERNARFON
Os am bensaernïaeth fawr, ddramatig mae’n anodd curo Castell Caernarfon – un o adeiladau mwyaf gogoneddus yr Oesoedd Canol. Mae’r gaer, ynghyd â chestyll eraill Edward I yng Nghonwy, Biwmares a Harlech, yn Safle Treftadaeth y Byd.
CASTELL HARLECH
Mae’n debyg mai hwn yw’r lleoliad mwyaf trawiadol ar gyfer unrhyw un o gestyll Edward I yng ngogledd Cymru (mae’r pedwar wedi’u dynodi’n Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.) Mae ei ddyluniad ‘waliau o fewn waliau’ clasurol yn creu amddiffynfeydd naturiol bygythiol. Hyd yn oed pan gafodd ei roi dan warchae gan wrthryfel Madog ap Llewelyn, daliodd y castell yn gadarn – diolch i’r ‘Ffordd o’r Môr’. Roedd y llwybr hwn o 108 cam yn codi’n serth i fyny wyneb y graig, ac yn caniatáu i amddiffynwyr y castell gael bwyd a dŵr o longau. Mae Castell Harlech yn haws i’w oresgyn heddiw gyda phont droed ysblennydd yn eich tywys i mewn!
CASTELL CRICIETH
Cafodd Castell Cricieth ei godi – a’i ddinistrio – gan rai o dywysogion pwerus Cymru. Yn sefyll ar graig uwch y môr rhwng dau draeth, mae’n bwrw’i gysgod ar dref hardd Cricieth, ac oddi yno cewch olygfeydd ysblennydd o Fae Ceredigion – castell i gipio’r dychymyg!
CASTELL BIWMARES
Mae’r gaer hon, gyda’i chymesuredd bron yn berffaith, yn gampwaith – er na chafodd erioed ei gorffen. Hwn oedd yr olaf o’r cadarnleoedd brenhinol a grëwyd gan Edward I yng Nghymru. Roedd pedwar cylch o amddiffynfeydd, yn cynnwys muriau uchel a ffos gyda’i doc ei hun. Roedd y waliau allanol yn frith o ddolenni saeth – 300 ohonynt.
CASTELL DOLBADARN
Mae Dolbadarn yn gastell Cymreig, yn codi’n syfrdanol uwchben dyfroedd Llyn Padarn a Pheris, gan warchod Bwlch Llanberis. Roedd unwaith yn rhan hanfodol o amddiffynfeydd teyrnas Gwynedd. Mae’n debyg mai Llywelyn ap Iorwerth (Llywelyn Fawr) a’i cododd ar ddiwedd y 12fed ganrif neu ddechrau’r 13eg ganrif. Erbyn heddiw mae’r tŵr crwn cadarn yn cynnig golygfeydd gwych o chwareli llechi’r ardal.
CASTELL POWYS
Castell canoloesol, caer a phlasty mawreddog ger y Trallwng yw Castell Powys. Mae’r castell yn adnabyddus am ei diroedd helaeth a deniadol, yn cynnwys gerddi ffurfiol, terasau, parcdir a pharc ceirw. Mae hefyd yn cynnwys Amgueddfa Clive – sy’n gartref i fwy na 1,000 o eitemau o India a Dwyrain Asia wedi’u casglu gan Clive o India a’i fab.
CASTELL Y WAUN
Caer filwrol oedd Castell y Waun yn wreiddiol, a’i leoliad wedi’i ddewis yn ofalus i wneud y mwyaf o’i amddiffynfeydd. Wedi’i adeiladu ar fryn creigiog ym mhen dyffryn Ceiriog, roedd y tyrau gwylio yn rhoi golwg strategol dros fryniau a dyffrynnoedd yr ardal. Heddiw mae’r castell yn enwog am ei erddi, gyda gwrychoedd ywen, borderi blodau, gerddi cerrig a therasau o fewn parc a grëwyd yn y 18fed ganrif.