Amser Bwyd

Hafan Amser Bwyd

Cawl Cig Mochyn a Chig Eidion

Pren-gwyn, Ceredigion

Mary Howells yn paratoi cawl

Mary Howells yn paratoi cawl

Cawl oedd y bwyd cyffredin i ginio ar y fferm yn ystod misoedd y gaeaf ac fe'i ystyrid yn fwyd maethlon iawn. Ffiolau pren a llwyau pren a ddefnyddid i'w yfed. Yr oedd yn arfer ar un adeg i ferwi tymplen afalau a throliod blawd ceirch yn y cawl. (gw. o dan y bwydydd hynny.)

Pren-gwyn, Aberteifi

Cawl Awst oedd cawl gorau'r flwyddyn. Byddai'n cynnwys pob math o lysiau o'r ardd ac weithiau rhoid darn o gig eidion ffres ynddo. Cynhelid 'Cawl Awst' ar draeth Cei Newydd ar y cyntaf o Awst. 'Roedd un wraig yn gyfrifol am ferwi'r cawl mewn crochan mawr a phob teulu'n cyfrannu cig a llysiau i'w rhoi ynddo. Gwledd ar gyfer y morwyr oedd hwn yn bennaf.

Cei Newydd, Aberteifi

Cawl ffwt a berw. Gwneid y cawl hwn pan nad oedd gan wraig y tŷ amser i ferwi cael yn y dull arferol. Byddid yn torri'r cig a'r llysiau'n fân a'u berwi i gyd gyda'i gilydd.

Tre-lech, Caerfyrddin

Cawl pen lletwad yw'r enw ar gawl a wneid o lysiau yn unig heb yr un darn o gig ynddo.

Cwm-bach, Caerfyrddin

Cawl twymo (cawl eil-dwym). Os byddai cawl yn weddill ar ôl cinio byddid yn ei ail dwymo ar gyfer swper y noson honno neu i ginio drannoeth.

Pren-gwyn, Aberteifi

Blasusfwyd

Y Rysáit

Byddwch angen

  • darn o gig mochyn ac o gig eidion
  • moron
  • erfin
  • bresych
  • tatws
  • cennin
  • persli
  • blawd ceirch
  • dŵr

Dull

  1. (Os defnyddir cig hallt rhaid ei roi i sefyll mewn dŵr oer dros nos i dynnu peth o'r halen ohono.)
  2. Rhoi'r darnau cig mewn sosban fawr, eu gorchuddio'n dda â dŵr a'u berwi am awr neu ragor.
  3. Yna ychwanegu'r moron, yr erfin a'r bresych ar ôl eu torri'n ddarnau heb fod yn rhy fychain. (Gellir cynnwys dail danadl poethion, ysgawen fach a safri fach pan fo'r llysiau'n brin yn y gwanwyn.)
  4. Berwi'r cyfan am ryw chwarter awr eto cyn rhoi'r tatws ynddo.
  5. Ychwanegu'r cennin a'r persli, wedi'u torri'n fân, o fewn deng munud cyn codi'r cawl oddi ar y tân.
  6. Cymysgu llond llwy fwrdd o flawn ceirch (neu flawd gwyn) mewn dŵr oer a'i dywallt i'r cawl i'w dewhau. (Gellir codi'r cig allan o'r cawl cyn rhoi'r persli a'r cennin ynddo.)
  7. Malu tafell o fara i waelod basn a'i lanw â chawl heb ddim llawer o lysiau ynddo.
  8. Codi'r llysiau i blât a'u bwyta gyda thafell o'r cig ar ôl y cawl.

Pren-gwyn, Aberteifi

Ffilm/Recordiad

Mae rhai yn ystyried cawl fel pryd cenedlaethol Cymru. Yn draddodiadol, dyma oedd prif ymborth nifer o deuluoedd, ac fel y mwyafrif o ryseitiau, roedd yn amrywio o ardal i ardal ac o deulu i deulu yn dibynnu ar y cynhwysion a'u tymor. Mewn rhai ardaloedd gweinwyd y cawl heb y cig a'r llysiau fel cwrs cyntaf, a'r llysiau a'r cig berw fel prif gwrs. Pryd tebyg a weinwyd yng ngogledd Cymru oedd lobsgows. Dyma Rhian Gay yn dangos sut i baratoi cawl.

Nid yw sylwadau ar gael ar hyn o bryd. Ymddiheuriadau am yr anghyfleustra.