Amgueddfa Blog

Tynnais y llun hwn ym mis Mehefin 2011, dan y ddaear ym mhwll glo Aberpergwm ger Resolfen. Yn y llun mae tri o lowyr oedd yn dangos y gweithfeydd i mi. Y fenyw yn y canol, Katherine Voyle, oedd daearegydd y pwll. Ei gwaith hi oedd astudio’r wythïen lo a phenderfynu pa gyfeiriad i ddatblygu’r pwll er mwyn gallu cloddio mwy.

Es draw i’r pwll glo i recordio cyfweliad fideo gyda Katherine am ei bywyd a sut y daeth i wneud y swydd hon. Rhan o fy ngwaith yw casglu hanesion pobl ‘go iawn’ er mwyn i genedlaethau’r dyfodol gael darlun cywir o fywyd yr oes hon. Gofynnais iddi a oedd yn deimlad rhyfedd bod yr unig fenyw ymysg 300 o ddynion. Dywedodd ei bod yn od i ddechrau ond ei bod wedi dod i arfer â’r peth yn ddigon buan. Roedd y dynion yn ei derbyn hi fel ‘un o’r bechgyn’ nawr, yn enwedig pan oedd hi’n gwisgo oferôls, ond roedden nhw’n cael sioc o’i gweld wedi newid yn ôl i’w ‘dillad swyddfa’!

Mwynglawdd drifft yw Aberpergwm – hynny yw, mae’n torri i ochr dyffryn yn hytrach nag i lawr mewn siafft ddofn. Mewn gwirionedd, roedd y pwll glo’n gostwng yn serth wrth i ni gerdded dros filltir i’r ffas lo. Yno, roedd peiriant enfawr yn brysur yn torri, a’r sŵn yn fyddarol. Ar ôl fy nhaith ac ar ôl cynnal cyfweliad fe gerddon ni fyny’n ôl i’r heulwen. Er nad oeddwn wedi gwneud unrhyw waith corfforol, roedd fy nghoesau’n brifo ar ôl cerdded i mewn ac allan!

Dywedodd Katherine, sydd o Abertawe, ei bod wedi gweithio ar lwyfannau olew ym Môr y Gogledd ac yn yr Iseldiroedd cyn dod i Aberpergwm. Yr amgylchedd a byd natur oedd ei phrif ddiléit, ac roedd yn gweithio ar greu llwybr natur ar y tir uwchben y pwll glo.

Yn 2020, byddwn yn dathlu 10 mlynedd o gydweithio rhwng Amgueddfa Genedlaethol y Glannau â disgyblion a staff Ysgol Pen-y-bryn

Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn falch iawn o’i gwaith gyda’r gymuned leol ac ysgolion yn Abertawe. Mae’r cydweithio’n digwydd mewn llawer o ffyrdd gwahanol – o GRAFT, ein gardd gymunedol, i’n rhaglen arloesol ‘mae fy ysgol gynradd yn yr Amgueddfa’. Ein partneriaeth gydag Ysgol Pen-y-bryn yw ein hiraf, ac rydym mor falch ohoni.

Daeth yr Amgueddfa a’r ysgol at ei gilydd am y tro cyntaf yn 2010 ar gyfer project o’r enw ‘Tu ôl i’r Drysau Llwyd’ oedd â’r nod o roi cip tu ôl i’r llenni ar waith yr Amgueddfa. Datgelodd y project lawer am ein gwaith, o sut mae ein harddangosfeydd yn cael eu creu i gynnal siop yr Amgueddfa. Bu disgyblion Pen-y-bryn yn cyfweld â staff yr Amgueddfa i weld yn union sut beth yw rhedeg Amgueddfa. Roedd y project yn gymaint o hwyl, ac yn llesol i’r Amgueddfa a’r ysgol – nid yn unig oherwydd yr arddangosfa anhygoel oedd yn benllanw i’r project ond hefyd oherwydd y daith y bu pawb arni. Sylwodd athrawon a staff ar yr effaith a gafodd ar y disgyblion. Cafodd y rheini oedd ychydig yn fwy petrus i ddechrau eu trawsnewid, ac erbyn y diwedd roeddent yn gysurus ac yn gartrefol yng nghanol y cyhoedd a’r arddangosfeydd. Mae’r teimlad yma o berchnogaeth yn rhan ganolog o holl raglenni cymunedol yr Amgueddfa.

Mae disgyblion a staff Pen-y-bryn yn ein hysbrydoli ni yn yr Amgueddfa drwy’r amser. Rhoddodd ‘Tu ôl i’r Drysau Llwyd’ gip i ni ar eu creadigrwydd ac ymroddiad anhygoel. Roedd pawb yn yr Amgueddfa yn awyddus i weithio eto gyda’r ysgol ac maent yn dal i’n rhyfeddu, gyda’r creadigrwydd ac ysbrydoliaeth yn cynyddu â phob project. Ymhlith y projectau mae creu llyfrau ar wahanol bynciau, o Glwb Pêl-droed Abertawe i archarwyr. Mae cydweithio â chwmnïau anferth fel stiwdio gomics a chlwb pêl-droed yn dangos effaith bellgyrhaeddol brwdfrydedd y staff a’r disgyblion. Maen nhw hefyd wedi creu ffilmiau â phob math o leisiau enwog yn serennu ynddynt, o Joanna Lumley i Michael Sheen. Lansiwyd y ffilmiau hyn gyda gala yn yr Odeon yn Abertawe sydd wir yn ddathliad o’r holl waith caled sydd tu cefn i’r projectau hyn, gyda’r achlysuron mawreddog yn adlewyrchu talent hynod pawb ym Mhen-y-bryn. Mae holl elw gwerthiant y llyfrau a’r DVDs sy’n gysylltiedig â’r projectau wedi mynd at elusennau lleol, fel Tŷ Hafan.

 

Mae gweithio gyda’r ysgol wedi helpu’r Amgueddfa i wella’r gefnogaeth i unigolion ag anghenion addysgol arbennig. Rydym wedi creu ‘ystafell dawel’ yn yr Amgueddfa, gyda chyngor staff Pen-y-bryn. Mae’r ystafell sy’n debyg i gyfleusterau yn yr ysgol yn lle diogel i enaid gael llonydd.

 

I ddathlu degawd o’r bartneriaeth wych hon, mae staff yr Amgueddfa wedi creu arddangosfa sy’n dathlu holl brojectau’r deng mlynedd diwethaf ac arddangos rhai o’r gwrthrychau gwych sydd wedi’u creu yn eu sgil. Mae Dathlu Deg yn nodi deng mlynedd o weithio gydag Ysgol Pen-y-bryn, ac rydym ni oll yma yn yr Amgueddfa yn edrych ymlaen at y deg nesaf!

My name is James and I just want to sketch out a typical day as a part of the Volunteer Book Project in St Fagans.

We’re a small group, one of many in the museum, that has been running for over a year. Our group was set up to raise funds for St Fagans’ grounds by selling second hand books.

Usually, we go into the museum once a week. Communication with one another is straightforward, using a Whatsapp group. Someone from the group will decide a day to go in, the rest of us will say yay or nay. It’s very flexible. More often or not, there are a bunch of us in at any time and over the past year have developed a good working bond and friendship with one another.

We have two locations where we sell our books in the museum, Y Gegin, the main cafe, and Gweithdy, the crafts’ cafe and we’re very excited, too, because we’ve just found out that a space in the Buttery Cafe, which will be opening soon, is going to be available to us to sell books. Also, every cafe has its own particular subject, so if you are in the museum, try and visit them all if you can.

Our job is to keep the supply of good quality books for sale on display. Our generous donations from visitors keep the volume of turn over very fast, which has brought in a high amount of collection money. So far we have raised £3,000 from the project and the money is set to be spent on arches with integral seating for the Rose Garden and also to plant some extra trees nearby.

After picking up the stacks of books from the reception area, and checking what gaps there are to fill in the cafe, we make our way over to our little store room (in Tŷ Gwyrdd), walking and chatting as we pass along the path under the trees. You’ll hear the rumbling of our crate a long way off.

Sorting through the books is always interesting because we receive quite a diverse range of subjects, from popular fiction to highly specialist topics. Whatever we pick up, we price them, discuss them, keeping a close eye on what is selling well and what isn’t. The whole process is quite stimulating. We’re pretty much in charge of the whole running of the books project. It’s nice that St Fagans shows that level of trust in its volunteers.

Once we have gathered enough books to fill the empty spaces in the shelves, we rumble on over to the cafes to get the books out on display. We like to keep a check on how well books sell. For instance, we will photograph the shelves before and after a shift and also make a little pencilled note of the month the book goes on display. This information helps us to tailor our selections as much as possible to the tastes of the many varied people who visit St Fagans. Also, a few of our members have started selling some of our rarer books on eBay, so that we can maximize the funds we collect to be spent on adding more beautiful features to the museum.

A typical day lasts around three hours. At the end we all sign out at the reception desk with a satisfying feeling that there are a fresh load of low-priced and good quality books out for sale. It’s a rewarding role and we always feel appreciated by the museum for our work. There is a sense of belonging here and it’s really opened my eyes to new things.

Wedi i Lywodraeth y DU osod cyfyngiadau llym ar ein bywydau a’n gwaith oherwydd Covid-19 – er mwyn gofalu am ein hiechyd – roedd rhaid i ni gau holl amgueddfeydd cenedlaethol Cymru bron yn syth.

 

Mewn cwta bedwar diwrnod, llwyddodd timau ar draws y sefydliad i wneud hyn yn rhyfeddol o gyflym ac effeithlon. Rwyf mor ddiolchgar am eu hymateb unedig ac ymroddedig i’r her eithriadol hon, a hithau mewn gwirionedd yn argyfwng cenedlaethol.

 

Rwy’n gwybod fod cau ein hamgueddfeydd, gadael ein swyddfeydd a cholli’r cyswllt dydd-i-ddydd â ffrindiau a chydweithwyr wedi bod yn brofiad emosiynol a gofidus i lawer ohonom, gan gynnwys fi fy hun. Ond rydym wedi gwneud hyn er mwyn diogelu ein staff, ein gwirfoddolwyr a’n hymwelwyr.

 

Erbyn hyn mae gennym brotocol yn ei le ym mhob amgueddfa ar gyfer pob posibilrwydd y gallwn feddwl amdano, a sianeli cyfathrebu chwim i reoli gweithrediadau dydd-i-ddydd trwy gyfrwng y Rheolwr ar Ddyletswydd a’r Cyfarwyddwr ar Ddyletswydd.

 

Ddoe roeddwn i’n Gyfarwyddwr ar Ddyletswydd am yr eildro, gyda Bethan Lewis, Pennaeth Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru yn Rheolwr ar Ddyletswydd.

 

Buom yn gweithio gyda detholiad bychan o staff fydd yn rheoli diogelwch ein saith amgueddfa genedlaethol, y casgliadau ac eiddo cyhoeddus eraill. Diolch yn arbennig iddyn nhw, TGCh, Cyllid, AD, Penaethiaid Safleoedd a staff o adrannau eraill sydd wedi gweithio’n ddiflino i sicrhau bod yr Amgueddfa’n gallu parhau i weithredu yn yr amgylchiadau anodd hyn.

 

Byddwn hefyd yn dal i gysylltu’n rheolaidd â holl deulu Amgueddfa Cymru wrth iddynt wneud eu gorau i weithio o adref.

 

Rydym yn gwybod fod cyfathrebu’n anoddach pan nad yw’n bosibl cwrdd wyneb-yn-wyneb, dim ond dros y ffôn neu gyfrifiadur. Rwy’n annog staff Amgueddfa Cymru ac eraill i gadw mewn cysylltiad â’ch cydweithwyr yn rheolaidd, yn enwedig os nad ydych wedi clywed ganddynt ers tro.

Dyma rhai o'r tywyswyr Big Pit - Barry Stevenson, Richard Phillips a Len Howells - i rannu atgofion o weithio yn y pyllau glo.

Mae'r ffilmiau yn cynnwyd lluniau o'r Casgliad Cornwell. Fe'u cynhyrchwyd yn wreiddiol i'r arddangosfa 'Bernd a Hilla Becher: Delweddau Diwydiant', ynghyd â'r ffilm yma am yr offer weindio: