Amgueddfa Blog

Hafan y Blog

Mae patrymau yw gweld ym mhobman. Maent yn rhan gyffredin o’m bywydau oherwydd eu defnydd fel addurn i'm dillad a cartrefi. Oherwydd hyn, bach iawn o sylw go iawn rhown ni iddynt. Fel y cyfriw mae hyn yn iawn oherwydd does dim pwrpas iddynt mwy nag addurn. Ond o fewn ein Casgliadau ni, mae pwrpas i nifer fawr o’r patrymau y gwelir. Fe’u creuwyd i amddiffyn y cartref rhag gwrachod ag ysbrydion drwg. Yn y gyfres yma o erthyglau byr fe gymerwn olwg mwy manwl ar y patrymau pwrpasol a welwn yn yr Amgueddfa.


Mae marciau saer coed yw gweld yn glir ar nifer o adeiladau pren, yn arbennig sgubor Stryd Lydan. Adeiladwyd ffram bren yr adeilad yn iard y saer cyn ei datgymalu a’i symud yw gartref parhaol. Roedd felly angen ffordd o nodi gwahanol elfenau o'r ffram fel eu bod yn gallu cael eu ail-godi yn y drefn cywir ar y safle’r newydd.


Mae marciau atropaic (o’r gair Groegaidd I ‘atal’ neu i ‘gadw draw’) yw gweld mewn sawl ffurf. Er enghraifft, marciau a losgwyd a canwyll ar drawstiau pren; llinellau wedi eu cerfio i mewn i drawst neu celficyn pren mewn siap grid neu blodyn; sgwariau o liwie wedi eu gosod am yn ail, fel coch a du neu coch a gwyn; llinellau sarffaidd 'di-ddiwedd'; neu symbol ‘V’ dwbwl. Adiwyd y rhain i gartrefi ac adeiladau amaethyddol rhwng 1600 a 1950. Darganfuwyd y mwyafrif ym ‘mannau gwan’ cartref lle y byddai yn hawdd i ysbrydion drwg gael mynediad i’r ty, sef drysau, ffenestri a llefydd tân.


Mae marciau entoptic (o’r gair Groegaidd am ‘pethau yw gweld o fewn y llygad’) yn batrymau geometrig sydd ymlith y celf cynharaf yn y byd. Maent yw gweld ar nifer fawr o wrthrychau gwahannol o fewn ein oriel newydd – Gweithdy. Mae’r darn pren o Maerdy a’r garreg o Barclodiad y gawres yn 6,000 o flynyddoedd oed, a mae llinell sarffaidd amlwg yw weld ar y ddau wrthrych. Mae cynllunie geometrig yw gweld yn glir ar y potie clai Oes yr Efydd a elwir yn beakers. Mae mosaic Rhufeinig o Gaerwent yn cynnwys cwlwm di-ddiwedd yn ei ganol a trionglau du a gwyn o’i amgylch. Mae clymau tebyg yw gweld ar y croesau Cristnogol cynnar, lle gelwir yr arddull yn knotwork. Mae’r patrymau yma yn debyg iawn i’r marciau atropaic hwyrach, ag y gallent gynrychioli gwraidd y traddodiad. Er enghriafft, yn ystod y 19fed ag 20fed ganrif roedd yn goel gyffredin bod patrwm cymleth o ond un llinell yn gallu swyno ysbrydion drwg ag ei atal rhag cael mynediad i’r tŷ.


Y tro nesaf gerddwch heibio i dŷ o oes Victoria, beth am I chi edrych yn fwy craff ar y llwybr o deils du a gwyn a arweinir at y drws? Neu pan ewch I’r gwely, gofynwch pam  bod carthenni mor lliwgar a cymleth eu patrwm pan da chi ar fin mynd I gysgu? Efallai bod y rhain hefyd yn rhan o’r traddodiad o greu patrymau pwrpasol.

Dafydd Wiliam

Prif Guradur: Adeiladau Hanesyddol

Gadael sylw