Amgueddfa Blog: Celf

Hi, I’m Thea, a sixth form student from Shropshire who decided to create this short video as part of my work experience at the National Museum Cardiff.

I had heard about Who Decides? before I became involved in the exhibition, so I was very eager to find out more. After working with the public opinion cards, speaking to the people involved in the museum and doing some short interviews, I created an animation that I thought would best reflect the aims of exhibition and the feedback it had received.

I am passionate about art and against the idea that art and museums are ‘elitist’ or should be for the ‘privileged’ rather than the majority, so I wanted to focus on this issue in the video.

Working with the Wallich

The exhibition itself was incredibly eye opening for me; the museum had decided to work with the charity The Wallich to involve people with experience of homlessness in the process of designing and creating the exhibit and gives the public the chance to choose some of the artwork on display. I haven't seen an exhibition that has ever taken this kind of approach, so I found it intriguing to see how others reacted to the idea.

I hope this refreshing approach to curation will be an archetype for future exhibits and museums because it challenges what we usually connote with galleries and exhibits and hopefully encourages more people to visit exhibitions and museums.

Who Decides? is on show at National Museum Cardiff until 2 September 2018. You can also contribute to Who Decides? by voting for your favourite work to be ‘released’ from the store and placed on public display.

Forget Raindrops on roses, you can keep your whiskers on kittens…

With such varied collections that we have in the museum I can’t help noticing some fabulous objects.

Thanks to players of People’s Postcode Lottery, we have had funding so we can enhance records and add images for you to view in Collections Online, soon you’ll be able to search the museum catalogue and discover your own favourite things.

These are a few of my favourites:

Image in chalk pastel on paper of Welsh rugby player scoring a try against the All Blacks

The Try that Beat the All Blacks by Frank Gillett (1874 – 1927)

What a fabulous picture this is! (I may be a little biased). This picture shows the first ever test match between the Wales and New Zealand rugby teams in 1905. Wales won 3 – 0 (a try was only worth 3 points in those days rather than 5 points as it is now).

Seated figurine of a mouse holding a disc

Roman copper alloy figurine of a mouse

This lovely little mouse (only 3cm high) was found in Loughor, or Leucarum as the Romans knew it. Is it nibbling some cheese, or has it found a biscuit somewhere?

Locomotive painted bright yellow and black

Electric locomotive

It might look like something from Thunderbirds, but this is an electric locomotive used in Glamorgan Haematite Iron Ore Mine (Llanharry Iron Ore Mine) from the 1960s. These locomotives replaced the use of horses for haulage in the mine.

Section of blue damask fabric with intricate silver thread embroidery

Close up of court mantua fabric

This shows detail of a dress from the 1720s. This is a very grand court dress (known as a mantua) which would have been worn for presentation at court by Lady Rachel Morgan the wife of Sir William Morgan of Tredegar House. Just look at the incredibly detailed embroidered silver thread on silk damask. The best thing about it I think, is that it was altered during the 19th century by one of Lady Rachel’s descendants, probably to wear as fancy dress! The dress will be on display in the new galleries at St Fagans National Museum of History in the autumn of 2018.

Jug with a cut out trellis-like design of circles and lozenges at the top, with a ring around neck from which protrude three bulbous spouts.

Puzzle jug made by the Cambrian Pottery c. 1800

What’s the puzzle about this puzzle jug? Try and pour from it, and you’ll end up with beer all over the place. To find out how these were made, and importantly, how you’d use it, check out this video by the V&A museum.

If you want to see more of the collections you can explore online or come and visit one of our museums. Not all of our items are on display, so before you make a special trip to see something specific, check that it’s on display first.

People's Postcode Lottery Logo

Hi, it’s me Mike, volunteer curator with The Wallich working on a new exhibition called ‘Who Decides: Making Connections with Contemporary Art’. The old exhibition that was in the gallery has come down, it’s totally empty now.

 

So we are going to start this new exhibition; with new art, photos and films that you won’t have seen before. You can see some of my favourite pieces. I really hope you enjoy this new exhibition.

 ‘Who Decides: Making Connections with Contemporary Art’ opens on October 26th 2017. More information here and here

Fel arfer Mis Hanes LGBT ym mis Chwefror yn frith o erthyglau a digwyddiadau yn ymwneud â chyfeiriadedd rhywiol, hunaniaeth, a’u hanes. Ond ddylai hanes byth gael ei gyfyngu i un mis, felly ar achlysur Pride Cymru yng Nghaerdydd, dyma gyfle da i ystyried hanes LGBT.

Stori ar Blât

Ystyriwch, er enghraifft, y plât yn nghasgliad Amgueddfa Cymru ag arno olygfa o ddwy fenyw yn marchogaeth. Mae’n un o filoedd o eitemau crochenwaith printio troslun glas a gwyn fu mor boblogaidd ers y 19eg ganrif. Ond mae’r llun hwn yn fwy nag addurn.

Plât, Crochendy Morgannwg, oddeutu 1813-1839

“Menywod Llangollen” yw teitl y gwaith, a ysbrydolwyd gan hanes dwy fenyw – y Fonesig Eleanor Butler a Miss Sarah Ponsonby.

Taniwyd fflam rhwng Eleanor a Sarah gartref yn Iwerddon, a chan ofni’r atyniad hwn rhwng dwy ferch, ceisiodd y ddau deulu eu gwahardd rhag gweld ei gilydd. Yn benderfynol o fod gyda’i gilydd, dihangodd y ddwy liw nos, ond cawsant eu dal ymhen fawr o dro. Brwydrodd Eleanor a Sarah yn ddiflino am yr hawl i fod gyda’i gilydd tan i’w teuluoedd ildio, a gadel iddynt fynd.

Teithiodd y ddwy i Gymru ac ymgartrefu ger Llangollen, gan fyw yno am dros 50 mlynedd.

Enwogrwydd 'Menywod Llangollen'

Lledodd yr hanes amdanynt yn gyflym, a byddent yn llythyra gydag enwogion megis Shelley, Byron, Syr Walter Scott, Dug Wellington, Josiah Wedgewood a Caroline Lamb, gyda nifer yn ymweld â’r ddwy yn Llangollen. Parhaodd y diddordeb yn y cwpl wedi eu marw ym 1829 a 1831 ac erbyn heddiw maent yn adnabyddus fel un o’r cyplau lesbiaidd enwocaf erioed.

Roedd y ddwy yn bendant yn ystod eu bywydau nad oedden nhw am gael llun neu bortread wedi’i dynnu.

Ond pan ymwelodd y Fonesig Parker ym 1829, perswadiodd ei mam i ddwyn sylw Eleanor a Sarah tra’i bod hithau’n creu brasluniau cyflym o dan y bwrdd. Erbyn hynny roedd Eleanor yn hollol ddall, felly llwyddodd y Fonesig Parker i fraslunio’i hwyneb yn llawn, tra bod Sarah mewn proffil. Wedi i’r cwpwl farw, datblygodd y brasluniau yn ddarlun llawn o’r ddwy yn eu llyfrgell a gwerthu copïau i godi arian at elusennau.

Portread o'r Foneddiges Eleanor Butler a Sarah Ponsonby, wedi'i ddarlunio ar sail sgets cyfrin a wnaethpwyd yn eu cartref yn Llangollen (c) Norena Shopland
Portread o'r Foneddiges Eleanor Butler a Sarah Ponsonby, wedi'i ddarlunio ar sail sgets cyfrin a wnaethpwyd yn eu cartref yn Llangollen

Dwyn Portread 

Oddeutu 1830 copïwyd y darlun heb ganiatâd gan James Henry Lynch ac ef gynhyrchodd y darlun mwyaf adnabyddus o Eleanor a Sarah. Masgynhyrchwyd y darlun a’i ddefnyddio ar amryw o nwyddau megis cofroddion twristiaid, cardiau post a chloriau nifer o lyfrau.

Portread 'Lynch' o'r Foneddiges Eleanor Butler a Sarah Ponsoby, wedi'i gopïo yn helaeth o'r portread 'Llyfrgell'. Fe werthwyd nifer sylweddol o'r print hwn. (c) Norena Shopland
Portread 'Lynch' o'r Foneddiges Eleanor Butler a Sarah Ponsoby, wedi'i gopïo yn helaeth o'r portread 'Llyfrgell'. Fe werthwyd nifer sylweddol o'r print hwn.

Mae darlun Lynch yn eu dangos yn sefyll yn yr awyr agored ac yn gwisgo’r clogynnau marchogaeth oedd yn gymaint o ffefryn gan y dwy. Ymddangosodd y gwaith tua diwedd y cyfnod o ddiddordeb cyhoeddus ym mywyd Eleanor a Sarah; erbyn troad y 19eg ganrif roedd hanes y menywod wedi lledu a nifer yn cyhoeddi eu stori.

Ysgrifennodd William Wordsworth gerdd ym 1824 ar ôl ymweld â’r ddwy. Ymddangosodd y crochenwaith felly mewn cyfnod pan oedd diddordeb mawr yn eu hanes.

Crochenwaith Morgannwg a Hanes 'Plât Llangollen'

Mae’r plât cyntaf yn dangos y ddwy ar eu ceffylau yn siarad â gwr yn cario pladur dros ei ysgwydd. Yn y cefndir mae gyrr o wartheg, tref Llangollen, afon Dyfrdwy a fersiwn hynod ramantus o gastell Dinas Brân.

Gwyddom ddyddiad cynhyrchu cynharaf y plât o stamp y gwneuthurwr ar y gwaelod – ‘BB&I’, sef Baker, Bevin and Irwin o Grochendy Morgannwg ac a ddefnyddiwyd oddeutu 1815-25. Daeth yn un o blatiau enwocaf y crochendy hwnnw. Er bod Eleanor a Sarah yn frwd dros gadw dyddiaduron, ac i’r gwaith gael ei gynhyrchu yn ystod bywydau’r ddwy, nid oes sôn amdano yn eu hysgrifau. Wyddon ni ddim os oeddent yn gwybod am fodolaeth y platiau neu wedi cytuno i gael eu portreadu yn y fath fodd.

Ym 1838 daeth Crochendy Morgannwg dan reolaeth y gwr busnes o Abertawe Lewis Llewelyn Dillwyn ac fe barhaodd i gynhyrchu’r platiau dan stampiau Morgannwg, Abertawe a Cambrian tan oddeutu 1840. Mae’n debygol ei fod yn defnyddio’r un dyluniad yng Nghrochendy Cambrian ym 1925; roedd cystadleuaeth gref rhwng y ddau grochendy a byddent yn aml yn copïo gwaith ei gilydd.[1]

Y cyswllt rhyfeddol yma yw taw un o aelodau enwocaf teulu Lewis oedd Amy Dillwyn. Menyw fusnes oedd Amy, ac yn ogystal a bod yn nofelydd blaenllaw, hi gymerodd yr awenau yng ngweithfeydd sinc ei thad wedi iddo farw.

Roedd Amy hefyd mewn perthynas hoyw. Braf yw breuddwydio bod Amy, wedi gweld plât Crochendy Morgannwg, wedi dwyn perswâd ar ei thad i’w gynhyrchu yng Nghrochendy Cambrian, ond nid oes unrhyw dystiolaeth o hyn.

Manylun o blât glas yn dangos darlun o Sarah Ponsonby ac Eleanor Butler © Norena Shopland
Manylun o blât glas yn dangos darlun o Sarah Ponsonby ac Eleanor Butler © Norena Shopland

Manylun o blât glas yn dangos darlun o Sarah Ponsonby ac Eleanor Butler © Norena Shopland
Manylun o blât glas yn dangos darlun o Sarah Ponsonby ac Eleanor Butler © Norena Shopland

Mae’n anodd dweud os taw plât Crochendy Morgannwg oedd y cyntaf i gael ei gynhyrchu, neu plât gan  William Adams o Stoke. Ladies of Llangollen yw enw’r dyluniad hwn hefyd, gyda dwy fenyw mewn clogynnau marchogaeth yn sefyll dros ŵr sydd yn dangos pysgodyn mawr i’r ddwy. Yn y cefndir mae’r ceffylau, ac yn y pellter mae dau ŵr mewn cwch ar afon gyda phont drosti a bwthyn gwerinol ar y lan. Ar y gorwel mae mynydd Cadair Bedwyr.

Cynhyrchodd Adams gyfres grochenwaith dan y teitl ‘Native’ yn y 1820au, ac roedd y plât hwn yn rhan o’r gyfres honno. Yn fuan caffaelwyd y dyluniad gan F. ac R. Pratt o Fenton, Swydd Stafford gan ailenwi’r gyfers yn ‘Pratt’s Native Scenery’ a’i hatgynhyrchu rhwng 1880 a 1920. Prynwyd y busnes gan Cauldon yn y 1920au a cynhyrchwyd yr un dyluniad tan y 1930au.

Mae diddordeb mawr o hyd ym mywydau Eleanor a Sarah, yn enwedig wrth i ni drafod y diffiniad o berthynas lesbiaid yn y gorffennol. Er gwaetha’r diddordeb, prin yw’r sylw a roddir i’r crochenwaith glas a gwyn yma, a peth da yw cofio bod y gweithiau yma yn rhan o gasgliad LGBT Amgueddfa Cymru.

 

NORENA SHOPLAND

Awdur Forbidden Lives: LGBT stories from Wales a gyhoeddir gan wasg Seren, 17eg o Hydref, 2017

Gwefan: http://www.rainbowdragon.org

 

[1] Diolch i Andrew Renton, Ceidwad Celf Amgueddfa Cymru am gadarnhau

Artist 'dwi, ac ar hyn o bryd dwi'n astudio gradd MA mewn dylunio a chrefft cyfoes. Fe ymwelais i â’r casgliad Molysga ar ôl darllen blog am strwythr mewnol cregyn ar wefan yr amgueddfa. Mi wnes gysylltiad rhwng strwythurau mewnol cregyn a sut y mae printwyr 3D yn gweithio ac yn creu siapiau. Ar y blog roedd rhif cyswllt ar gyfer Curadur Molysga, felly mi gysylltais â Harriet Wood, heb wybod beth i’w ddisgwyl.

Ffotograff o groestoriad o argraffiad 3D, sy'n dangod y strwythr mewnol
Strwythr mewnol argraffiad 3D © Matthew Day 2017

Pan esboniais fy ngwaith yn gyda prosthetau wrth Harriet, a’r cysylltiadau rhwng strwythr cregyn ac argraffu 3D, mi wahoddodd fi i ymweld â’r casgliadau, ac i fy nghyflwyno i’r person sy’n gyfrifol am sganio ac argraffu 3D yn yr amgueddfa.

Mynd 'tu ôl i'r llen'

Fuaswn i fyth wedi gallu dychmygu ymweliad gystal. Fe gwrddais â Harriet wrth ddesg wybodaeth yr amgueddfa ac yna mynd ‘tu ôl i’r llen’, ble cedwir y casgliad. Roedd cerdded trwy’r amgueddfa i gyrraedd yr ardal ‘cefn tŷ’ yn braf a modern. Roedd yn f’atgoffa o bapur academaidd y darllenais cyn ymweld, o The International Journal of the Inclusive Museum: ‘How Digital Artist Engagement Can Function as and Open Innovation Model to Facilitate Audience Encounters with Museum Collections’ gan Sarah Younan a Haitham Eid. 

ffotograff yn dangos cwpwrdd mawr llawn droriau sbesimen
Rhai o'r archifau yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017

Mae gan ‘cefn tŷ’ yr amgueddfa naws arbennig – dyw’r cyhoedd ddim yn cael mentro yma heb drefnu o flaen llaw. Roedd yn fraint cael cerdded trwy stafelloedd yn llawn cregyn ‘mae pobl wedi eu casglu, ac wedi’u gwerthfawrogi am eu harddwch, dros y blynyddoedd. Beth oedd yn fwya diddorol imi oedd pa mor berffaith oedd y toriadau yn y cregyn. Roedd yn cregyn wedi’u torri yn edrych fel taw dyma oedd eu ffurf naturiol – roedd pob toriad yn gain iawn ac yn gweddu i siâp y gragen. Dyma beth oeddwn i eisiau ei weld.

Ffotograff du a gwyn yn dangos amrywiaeth o dafelli cregyn
Tafellau o gregyn yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017

Doedd gen i ddim geiriau i fynegi fy hun pan welais i’r casgliad yma o gregyn – yn enwedig gweld y darn o’r gragen na fyddwn ni’n cael ei weld fel arfer. Rodd yn gyffrous gweld y strwythr mewnol, am ei fod yn ychwanegu gwerth asthetig i’r cregyn. Roedden nhw’n fy atgoffa o waith cerflunio Barbara Hepworth, artist dwi’n ei hedmygu yn fawr.

Ffotograff du a gwyn yn dangos cragen siâp côn wedi'i dorri i ddangos strwythr troellog y gragen
© Matthew Day 2017

Rydym ni’n gweld cregyn ar y traeth drwy’r amser, a mae’n nhw’n fy nghyfareddu – yn enwedig cregyn wedi torri ble gellir gweld y tu fewn i’r gragen. Mae hwnnw fel arfer yn doriad amherffaith, yn wahanol iawn i’r toriadau bwriadol yn y casgliad, sydd wedi’u gwneud yn bwrpasol i ddangos ini beth sydd ar y tu fewn. Caf fy atynnu at ffurfiau naturiol sydd wedi eu siapio gan berson.  

Sganio 3D: Celf a Gwyddoniaeth

Cyn archwilio’r cregyn fy hyn, cynigiodd Harriet i fynd â fi i lawr i weld Jim Turner, a dyna ble buom ni’n trafod am rhan helaeth fy ymweliad, am fod ei waith mor ddiddorol.

Mae Jim yn gweithio mewn labordy sy’n defnyddio proses ffotograffig o’r enw ‘Stacio-z’ (neu EDF, ‘extended depth of field’), sy’n cael ei ddefnyddio yn aml mewn ffotograffeg facro a ffoto-microscopeg.

Ar hyn o bryd, mae'n creu archif o wrthrychau wedi’u sganio mewn 3D ar gyfer gwefan yr amgueddfa, ble all bobol ryngweithio gyda’r sganiau yn defnyddio cyfarpar VR – gan greu profiad hollol newydd i’r amgueddfa.

Gallais ddeall yn syth beth oedd Jim yn ei wneud o fy mhrofiad i. Esboniodd y broses a roedd nifer o elfennau technegol tebyg. Roedd yn bleser cael siarad gyda rhywun sy’n defnyddio sganio 3D mewn ffordd wahanol imi. Mae Jim yn defnyddio sganio 3D mewn ffordd dwi wedi ei weld mewn papurau academaidd. Er nad yw’n gwneud gwaith creadigol gyda’r cregyn, mae e dal yn rhoi gwrthrychau mewn cyd-destun newydd, ble all pobl ryngweithio â nhw yn defnyddio technoleg ddigidol fel cyfarpar VR neu ar y we trwy sketchfab.

'Fel bod ar y traeth...'

Pan ddes i ‘nôl at y casgliad molysga, mi ges i amser i ymchwilio’r casgliad ar fy liwt fy hun a doedd dim pwysau arna i i frysio – felly ces gyfle i edrych yn graff ac archwilio’r cregyn. Roedd fel bod ar draeth a chael oriau i archwilio’r holl wrthrychau naturiol.

Ffotograff du a gwyn yn dangos cragen siâp côn wedi'i dorri i ddangos strwythr troellog y gragen
© Matthew Day 2017

Cafodd yr ymweliad effaith wych ar fy mhrosiect MA – a mawr yw’r diolch i Harriet a Jim am eu hamser. Trwy’r ymweliad, fe fagais hyder i gysylltu ag amgueddfeydd eraill, fel Amgueddfa Feddygol Worcester, ‘ble bues i’n gweithio gyda soced prosthetig o’u casgliad. Mi sganiais y soced, ac wedi fy ysbrydoli gan gasgliad molysga Harriet, mi greais gyfres o socedi prosthetic cerfluniol, wedi’u hysbrydoli gan strwythurau mewnol cregyn, oedd yn darlunio croestoriadau rhai o’r cregyn mwya atyniadol yn y casgliad.

'Cerflun ynddo'i hun': fy nghasgliad o gerflunwaith brosthetig

Ffotograffau cyfochrog yn dangos hosan brosthetic a thafell gragen. Mae'r hosan brosthetig wedi'i chynllunio i gynrychioli siâp mewnol y gragen
Prototeip cysyniadol o hosan brosthetig wedi'i ysbrydoli gan y casgliadau molysga yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017

ffotograff yn dangos hosan brosthetig gerfluniadol ddu gydag addurn melyn
Prototeip o hosan brosthetig gerfluniadol wedi'i ysbrydoli gan gasgliad Molysga Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017
ffotograff yn dangos hosan brosthetig gerfluniadol lwyd gydag addurn melyn
Hosan brosthetig wedi'i hargraffu mewn 3D a'i llifo, wedi'i ysbrydoli gan y casgliadau Molysga yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017

ffotograff yn dangos hosan brosthetig gerfluniadol gydag addurn mawr siâp cragen gron
Hosan brosthetic wedi'i hargraffu mewn 3D a'i lifo, wedi'i ysbrydoli gan gasgliad Molysga Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017

 

Be’ Nesa?

Mae fy ngwrs MA nawr ar ei anterth, a dwi’n edrych ymlaen at ddechrau’r prif fodiwl dros yr haf.

Ar gyfer y rhan olaf o’r cwrs, hoffwn i gymryd yr hyn dw i wedi ei archwilio a’i ymchwilio hyd yn hyn, a’i ddefnyddio i greu darn prosthetig a allai fod yn rywbeth all rhywun ei wisgo, ond sydd yn gerflun ynddo'i hun – a mae’r gwaith yn mynd yn dda.

darlun 3D o gynllun ar gyfer cynllun coes brosthetig, gydag addurniadau wedi'u hysbrydoli gan strwythr mewnol cregyn
Darlun cysyniadol o goes brosthetig gerfluniadol, wedi'i ysbrydoli gan gasgliad Molysga Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017

Hoffwn i greu rhywbeth wirioneddol syfrdanol yn defnyddio argraffu 3D, gan ymgorffori asthetig wedi’i ysbrydoli gan y casgliad cregyn a’i uno gyda’r cerflunwaith prosthetig a welwch yma ar y blog.

Gallwch weld mwy o fy ngwaith ar fy ngwefan: Matthew Day Sculpture