Amgueddfa Blog: Cyffredinol

Skull of Dippy the dinosaur

Shwmae bawb, Dippy sy' 'ma!

 

Dwi wir wedi mwynhau fy amser yma yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd. Mae pawb mor gyfeillgar a dwi wedi mwynhau cwmni da mewn digwyddiadau cyffrous iawn. Mae gen i ormod o lawer o straeon ar gyfer un blog, felly dyma fy 5 hoff beth.

 

1) Dysgu Cymraeg

Pan gyrhaeddais i Gaerdydd, doedd gen i ddim llawer o Gymraeg, ond diolch i staff hyfryd yr Amgueddfa, wnes i ddysgu yn gyflym! Dwi wedi cael digonedd o gyfleoedd i ymarfer fy Nghymraeg gydag ymwelwyr, a dwi wedi bod yn trydar yn ddwyieithog o fy nghyfri Twitter @DippyOnTour.

 

2) Digwyddiadau Dippy

Pan glywais i y bydden i'n rhannu'r neuadd fawr gyda digwyddiadau fel disgos distaw a yoga, roeddwn i'n poeni y bydden i yn y ffordd. Ond, dwi wedi mwynhau bod yng nghanol yr hwyl ac hyd yn oed wedi bod yn rhan o briodas Gymreig am y tro cyntaf!

 

The happy couple

The happy couple

© Sadie Osborne Photography, sadie-osborne.squarespace.com

                                                                                                           

3) Mwynhau byd natur

Ar fy nhaith o gwmpas y DU, rwy'n benderfynol o annog pawb i archwilio'r byd natur o'u cwmpas. Dyw hynny ddim yn anodd yng Nghaerdydd – mae mwy o fannau gwyrdd y pen yma nag unrhyw ddinas fawr arall yn y DU. Dwi wedi joio mas draw yn darganfod parciau newydd bob dydd! Cer i fy ngwefan i weld sut i fwynhau natur yn dy ardal leol di.

 

4) Fy ffrind newydd

Doeddwn i ddim yn gwybod bod deinosoriaid eraill yng Nghymru, ond buan iawn y ces i gwrdd â Dracoraptor – deinosor gafodd ei ddarganfod dafliad carreg o Gaerdydd. I ddechrau, roeddwn i'n genfigennus o enw diddorol Dracoraptor, ei ystyr yw 'draig-leidr'! Ond fe ddaethon ni'n ffrindiau mewn dim amser.

Model of Dracoraptor

Model of Dracoraptor

© Amgueddfa Cymru - National Museum Wales

5) TI!

Y peth gorau am Gaerdydd heb os yw'r holl bobl anhygoel dwi wedi cwrdd â nhw. Fydda i yma tan 26 Ionawr felly cofiwch ddod draw a rhannwch eich hunluniau gan ddefnyddio #DippyArDaith a #DippyOnTour.

Crowds around Dippy the dinosaur

"Lewis! Peidiwch â chyffwrdd ag unrhyw beth a byddwch yn dawel!" Dyma oedd geiriau fy athro hanes, Mr Davies, wrth i fws Ysgol Gyfun Cynffig gyrraedd Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd yn hydref 1966.

Pum-deg-tri mlynedd yn ddiweddarach, ac ers cael fy mhenodi’n Llywydd Amgueddfa Cymru yn gynharach eleni, rwyf wedi cadw cyngor Mr Davies mewn cof wrth i mi gyfarfod a siarad â’r timau gwych o staff a gwirfoddolwyr o gwmpas ein wyth lleoliad. Rwyf hefyd wedi clywed gan Ymddiriedolwyr, Noddwyr, cefnogwyr, gweinidogion a gweision sifil a rhai o’n miliynau o ymwelwyr.

Wrth siarad â phawb dros y chwe mis diwethaf, rwyf wedi profi eu hangerdd ac ymroddiad eithriadol dros waith Amgueddfa Cymru. Ac mae pawb, wrth gwrs, mor falch o gyflawniadau arbennig Amgueddfa Cymru, yn enwedig wrth i Sain Ffagan ennill y gwobr fawreddog Amgueddfa’r Flwyddyn fel y gwnaeth Big Pit yn 2005.

Mae bron i 1.9 miliwn o bobl wedi ymweld â’n saith amgueddfa dros y flwyddyn ddiwethaf. Heb os, eiddo pobl Cymru yw ein hamgueddfeydd cenedlaethol, a diolch i Lywodraeth Cymru, mae mynediad am ddim i bob un ohonynt.

Yn ogystal, mae cefnogaeth ein Noddwyr a sefydliadau a chefnogwyr amrywiol wedi ein galluogi ni i greu cyfuniad cyfoethog o ddigwyddiadau ac arddangosfeydd, ac i brynu amrywiaeth eang o bethau hynod newydd i’r casgliadau cenedlaethol.

Rydym wedi ymrwymo i egwyddorion democratiaeth ddiwylliannol a chynhwysiad cymdeithasol. Ein nod yw ymgysylltu â chymaint o gymunedau amrywiol â phosibl, o bob cwr o Gymru, yn arbennig y rhai sydd o dan anfantais. Rydym wedi ymrwymo i wneud gwahaniaeth cadarnhaol i les pobl, a sicrhau dyfodol i’r cenedlaethau sydd i ddod yng Nghymru.

Mae ein hymrwymiad i ymdrin â’r argyfwng hinsawdd, yn seiliedig ar ein mewnwelediad gwyddonol arbennig, yn hanfodol i ni i gyd. Wrth ymgymryd â’r gwaith hwn, mae rhaglen ymchwil gadarn ac ystyriol yn llywio ein gwaith.

Mae ein gorwelion yn ymestyn tu hwnt i Gymru. Rydym yn benderfynol o wneud cyfraniad deinamig i Gymru ar draws y byd, gan chwarae ein rhan wrth greu gwlad ffyniannus i bawb.

Fel rhywun sydd wedi manteisio ar y syniad fod addysg yn hawl nid yn fraint, ac fel mab i rieni a adawodd yr ysgol yn 14 oed, teimlaf fod ymrwymiad Amgueddfa Cymru i addysg yn syfrdanol. Mae dros 200,000 o blant ysgol a myfyrwyr wedi ymweld â’n hamgueddfeydd yn 2018/19. Ni yw darparwr addysg tu allan i’r ystafell ddosbarth mwyaf Cymru – mae hyn yn eithriadol.

Heb os nac oni bai, byddai Mr Davies yn llawn edmygedd o Amgueddfa Cymru heddiw, a’n bwriad o gael gwared ar gymaint o rwystrau â phosibl, er mwyn i fwy fyth o bobl ymgolli mewn yr orielau a gofodau ysbrydoledig sy’n tanio’r dychymyg. Creadigrwydd a fydd yn cyffwrdd â’n calonnau a’n meddyliau ni i gyd.

Rydym nawr yn dechrau ar gynllun 10 mlynedd i symud ein Hamgueddfeydd ymlaen ymhellach fyth, i groesawu mwy fyth o ymwelwyr, cynnwys mwy fyth o bobl a bod yn fentrus yn ein huchelgais i ysbrydoli pobl a newid bywydau. Mae ein hawydd i ddathlu’r gorau o Gymru mewn amryw ddisgyblaethau yn ein hysbrydoli ni i gyd. Edrychaf ymlaen i weld beth ddaw dros y ddegawd nesaf.

Nadolig Llawen a Blwyddyn Newydd Hapus Iach a Heddychlon i chi gyd.

Roger Lewis

Llywydd Amgueddfa Cymru

One of the things I love about working at National Museum Cardiff (apart from the wonderful collections and exhibitions of course!) is taking a wander in the Museum gift shop. At the moment I am spoilt for choice as there is an extra shop for the Dippy exhibition filled with dino delights!

I’ve had a look at the goodies on offer at the moment, so sit back, relax and enjoy my top seven gift ideas.

 

1) Meet the Artists 3D Paper Folding Figures (£8.50)

 

These are so cute and fun, what an interesting stocking filler!

It’s the gift that keeps on giving as you have the fun of crafting your own mini artist and then can enjoy your handiwork.

 

 

 

 

 

2) Dippy: the tale of a museum icon (£6.99)

 

 

A really interesting little book, perfect for any dinosaur fan!

https://museum.wales/shop/item/3397/Dippy-the-tale-of-a-museum-icon/

 

 

 

 

3) Materia Rica Flower Necklace and Earrings (£28 and £20)

 

 

This earring and necklace set caught my eye because I’ve never seen anything like it.

I love the floral theme and the colours really stand out.

 

 

 

 

4) Fruits of Nature Original Remedies Bath Essence (£14.99)

 

A bath is the perfect way to relax after a busy day and to keep warm in this cold weather.

Whether you’d like to treat yourself or a friend, you can’t go wrong with a bit of bubble bath!

 

 

 

 

 

5) T-Rex Travel Mug (£8.99)

 

 

Do your bit for the environment and give the gift of this eco-friendly dinosaur-themed travel mug.

https://museum.wales/shop/item/3372/T-Rex-Travel-Mug/

 

 

 

 

 

 

6) Make Your Own Pteranodon (£12.99)

 

 

Another crafty option for someone creative, you get to assemble this fun automaton and can paint it any colour you like!

https://museum.wales/shop/item/3371/Make-Your-Own-Pteranodon-Wooden-Automata-Series-/

 

 

 

 

7) Special Edition ‘Martin Parr in Wales’ Set (£300)

Bear with me, but if you have a little money to spare this is a fantastic gift for someone who loves photography! This is a unique opportunity to own a signed, limited edition print by one of the most influential photographers around - snap this up before they sell out! 

https://museum.wales/shop/item/3391/Martin-Parr-in-Wales---Special-edition/

And if you love the idea but don’t have as much spare, you can pick up the book ‘Martin Parr in Wales’ for just £19.99: https://museum.wales/shop/item/3367/Martin-Parr-in-Wales/

 

 

So that’s my top seven from National Museum Cardiff, though there are many more gift ideas to be found in our shops across Amguedddfa Cymru. Please do check out our online shop too: https://museum.wales/shop/

Nadolig Llawen! | Merry Christmas!

Hello humans! Uri Guide Dog here. I haven't written my dog blog for some time but that does not mean I haven't been visiting my favourite museums. In fact I have been to several special exhibitions at National Museum Cardiff.

One of them was full of live snakes in glass cages as well as skeletons and pieces of art from the museum's collection. Mum got a chance to take part in a special audio described handling session with the live snakes – yikes – but I took the opportunity to take one of the lovely members of staff for a little walk around the block and a bit of fresh air. Apparently the snakes wrapped themselves around mum’s arms and I don't think that was very sensible, but I’m glad I wasn’t there to see it!

We also attended the David Nash exhibition which was very interesting, particularly seeing the humans using some very doggy techniques when investigating the large chunks of wood scattered all around the large rooms. The group had special permission from the artist to touch some of the sculptures but they also stooped and sniffed as the wood all had different smells. I was a bit confused why there appeared to be full-size trees in the middle of the museum! Mum kept me well away in case I mistook them for indoor dog facilities.

We have visited St Fagans a couple of times too, including a tour of the farm and the animals. We saw some sheep being sheared which didn't look very comfortable to be honest, and I was a bit wary when mum tried to pet a cow.

I am looking forward to the next Audio Description tour on 12 December when we get to officially meet Dippy the dinosaur!

For more information on Audio Description tours at National Museum Cardiff, call (029) 2057 3240.

Yn 2019 mae Tabl Cyfnodol yr Elfennau Cemegol yn 150 mlwydd oed (gweler UNESCO https://www.iypt2019.org/). Mae hyn yn gyfle i feddwl am wahanol agweddau’r tabl cyfnodol, gan gynnwys effeithiau cymdeithasol ac economaidd elfennau cemegol.

Sylffwr yw’r bumed elfen fwyaf cyffredin (yn ôl màs) ar y Ddaear, ac mae’n un o’r sylweddau cemegol gaiff ei ddefnyddio fwyaf. Ond mae sylffwr yn gyffredin tu hwnt i’r ddaear: mae gan Io – un o leuadau Galileaidd y blaned Iau – dros 400 o losgfynyddoedd byw sy’n lledaenu lafa llawn sylffwr, gymaint ohono nes bod arwyneb y lleuad yn felyn.

Alcemi

Câi halwynau sylffad haearn, copr ac alwminiwm eu galw’n “fitriol”, oedd yn ymddangos mewn rhestrau o fwynau a wnaed gan y Swmeriaid 4,000 o flynyddoedd yn ôl. Câi asid sylffwrig ei alw’n “olew fitriol”, term a fathwyd gan yr alcemydd Arabaidd Jabir ibn Hayyan yn yr 8fed ganrif. “Brwmstan” oedd yr hen enw am sylffwr yn llosgi, ac arweiniodd hyn at y gred fod Uffern yn arogli fel sylffwr.

Mwynoleg

Anaml iawn y gwelir sylffwr pur – mae fel arfer i’w ganfod fel mwynau sylffid a sylffad. Mae sylffwr elfennol i’w weld ger ffynhonnau poeth, daeardyllau hydrothermol ac mewn ardaloedd folcanig lle gellir ei fwyngloddio, ond prif ffynhonnell sylffwr ar gyfer diwydiant yw’r mwyn haearn sylffid, pyrit. Ymysg mwynau sylffwr pwysig eraill mae sinabar (mercwri sylffid), galena (plwm sylffid), sffalerit (sinc sylffid), stibnit (antimoni sylffid), gypswm (calsiwm sylffad), alwnit (potasiwm alwminiwm sylffad), a barit (bariwm sylffad). O ganlyniad, mae’r cofnod Mindat (cronfa ddata wych ar gyfer mwynau) ar gyfer sylffwr yn un go hir: https://www.mindat.org/min-3826.html.

Cemeg

Mae sylffwr yn un o gyfansoddion sylfaenol asid sylffwrig, gaiff ei alw’n ‘Frenin y Cemegau’ oherwydd ei fod mor ddefnyddiol fel deunydd crai neu gyfrwng prosesu. Asid sylffwrig yw’r cemegyn gaiff ei ddefnyddio amlaf yn y byd, ac mae’n ddefnyddiol yn bron bob diwydiant; gan gynnwys puro olew crai ac fel electrolyt mewn batris asid plwm. Caiff dros 230 miliwn tunnell o asid sylffwrig ei gynhyrchu bob blwyddyn dros y byd.

Rhyfel

Powdr gwn, cymysgedd o sylffwr, siarcol a photasiwm nitrad a ddyfeisiwyd yn Tsieina yn y 9fed ganrif, yw’r ffrwydryn cynharaf y gwyddom amdano. Sylwodd peirianwyr milwrol Tsieina ar botensial amlwg powdr gwn, ac erbyn OC 904 roeddent yn taflu lympiau o bowdr gwn ar dân gyda chatapyltiau yn ystod gwarchae. Mewn rhyfel cemegol 2,400 o flynyddoedd yn ôl, defnyddiodd y Spartiaid fwg sylffwr yn erbyn milwyr y gelyn. Mae sylffwr yn un o gyfansoddion pwysig nwy mwstard, sydd wedi bod yn cael ei ddefnyddio fel arf cemegol ers y Rhyfel Byd Cyntaf.

Fferylliaeth

Mae gan gyfansoddion sylffwrig bob math o ddefnydd therapiwtig, gan gynnwys trin microbau, llid, feirysau, clefyd siwgr, malaria, canser a chyflyrau eraill. Mae llawer o gyffuriau yn cynnwys sylffwr. Ymysg yr enghreifftiau cynnar mae sylffonamidau, “cyffuriau sylffa”. Mae sylffwr yn rhan o sawl gwrthfiotig, gan gynnwys penisilin, ceffalosborin a monolactam.

Bywydeg

Mae sylffwr yn un o elfennau hanfodol bywyd. Mae rhai asidau amino (cystein a methionin; asidau amino yw cyfansoddion strwythurol protein) a fitaminau (biotin a thiamin) yn gyfansoddion organosylffwr. Mae deusylffidau (bondiau sylffwr-sylffwr) yn rhoi cryfder mecanyddol ac anhydoddedd i’r protein ceratin (sydd mewn croen, gwallt a phlu). Mae gan lawer o gyfansoddion sylffwr arogl cryf: mae arogl grawnffrwyth a garlleg yn dod o’r cyfansoddion organosylffwr. Nwy hydrogen sylffid sy’n rhoi arogl cryf i wyau drwg.

Ffermio

Mae sylffwr yn un o’r prif faetholion ar gyfer tyfu cnydau. Mae sylffwr yn bwysig gydag ymlifiad maetholion, cynhyrchu cloroffyl a datblygiad hadau. Oherwydd hyn, mae asid sylffwrig yn cael ei ddefnyddio’n helaeth fel gwrtaith. Mae tua 60% o’r pyrit gaiff ei fwyngloddio yn cael ei ddefnyddio i gynhyrchu gwrtaith – gallech ddweud mai pyrit sy’n bwydo’r byd.

Yr Amgylchedd

Mae anfanteision i ddefnyddio sylffwr: mae llosgi glo ac olew yn creu sylffwr deuocsid, sy’n adweithio gyda dŵr yn yr atmosffer i greu asid sylffwrig, un o brif achosion glaw asid, sy’n troi llynnoedd a phridd yn asidig ac yn difrodi adeiladau. Mae draeniad asidig o fwyngloddiau, un o ganlyniadau ocsideiddio pyrit wrth fwyngloddio, yn broblem amgylcheddol fawr, ac yn lladd llawer o fywyd mewn afonydd ledled y byd. Yn ddiweddar, defnyddiwyd carreg galchaidd yn cynnwys llawer o pyrit fel ôl-lenwad ar gyfer stadau tai o gwmpas Dulyn. Achosodd hyn ddifrod i lawer o dai wrth i’r pyrit ocsideiddio. Cafodd yr achos ei ddatrys gan y “Pyrite Resolution Act 2013” a roddodd iawndal i berchnogion tai.

Cadwraeth Sbesimenau Amgueddfa

Oherwydd bod sylffidau haearn yn fwynau hynod adweithiol, mae’n anodd eu cadw mewn casgliadau amgueddfeydd. Am ein bod ni’n gofalu am ein casgliadau, sy’n cynnwys gwella arferion cadwraeth o hyd, rydym wastad yn chwilio am ffyrdd newydd o warchod mwynau bregus. Mae ein project diweddaraf, ar y cyd â Phrifysgol Rhydychen, yn cael ei gynnal gan ein myfyriwr ymchwil doethurol, Kathryn Royce. https://www.geog.ox.ac.uk/graduate/research/kroyce.html.

Dewch i’n gweld ni!

Os yw hyn wedi codi awydd arnoch i ddysgu mwy, dewch i weld ein sbesimenau sylffwr a pyrit yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd. amgueddfa.cymru/caerdydd, neu gallwch ddysgu am fwyngloddio a diwydiannau tebyg yn Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru https://amgueddfa.cymru/bigpit/ ac Amgueddfa Lechi Cymru https://amgueddfa.cymru/llechi/.