Addysg

Sefydlwyd fforymau yn gynnar yn y project Creu Hanes yn Sain Ffagan i'n helpu ni i ddatblygu ein harferion cyfranogi. Un o'r fforymau hyn oedd y Fforwm Dysgu Anffurfiol, a'i ffocws oedd ar ddysgu i oedolion a'r gymuned a'u cyfranogiad. Roedd y partneriaid ar y fforwm hwn yn gysylltiedig â'r meysydd gwaith hyn yn bennaf a daethant ynghyd i'n cynorthwyo ni i ddatblygu rhaglen addysg i oedolion yn yr Amgueddfa.

Yn ystod y project, chwaraeodd y Fforymau rolau gwahanol, ac roedd rhai yn fwy gweithredol nag eraill. Gweithiodd y Fforwm Dysgu Anffurfiol gyda ni cryn dipyn ar y dechrau ac yna drwy gydol oes y project, ac roedden nhw'n gyfrifol am helpu i lunio cwmpas maes Dysgu Oedolion yn yr Amgueddfa.

Yn 2015, pan ddechreues i weithio gyda'r fforwm fe aethon ni ati i ailystyried eu rôl ac adfywio eu rhan nid yn unig yn y project ond ym maes Addysg Oedolion drwy'r Amgueddfa, yn ogystal â chyfrannu at ddatblygiad y rhaglen Llesiant.

Ers hynny mae'r fforwm, sy’n dwyn y teitl Fforwm Addysg Oedolion bellach, wedi mynd o nerth i nerth. Maen nhw wedi'n helpu ni drwy'r project a gyda gwaith newydd a gwaith sy’n mynd rhagddo. Mae llawer o'r partneriaid gwreiddiol yn parhau gyda ni ers cwblhau'r project yn 2018, ac mae partneriaid newydd wedi ymuno ers hynny, gan ychwanegu at amrywiaeth ac ehanger y grŵp.

Dyma flas o rywfaint o'r gwaith rydyn ni wedi'i wneud gyda'n gilydd dros y blynyddoedd a'r hyn sydd gan bartneriaid i'w ddweud:

"Roedd hi'n fraint i Llandaf 50+ gael gwahoddiad i ymuno â'r Fforwm Addysg i Oedolion a mynychu ei gyfarfodydd chwarterol yn yr Amgueddfa Werin.

Amcanion ein helusen yw helpu i leddfu problemau unigedd ac ynysu cymdeithasol ymhlith pobl hŷn, a'u hannog nhw i drefnu, a chymryd rhan mewn gweithgareddau a digwyddiadau cymdeithasol. Felly, roedd gweithio gyda Sain Ffagan, a sefydliadau a grwpiau elusennol lleol yn gyfle heb ei ail. Fe arweiniodd y cyfle i gyfrannu at drafodaethau ynghylch cyfleusterau a chyfleoedd i bobl hŷn yn ystod aildrefnu'r Amgueddfa at lawer o awgrymiadau gan ein haelodau ynghylch problemau bod yn hŷn.

Mae'n hawdd iawn canolbwyntio ar eich sefydliad chi'ch hun heb fod yn ymwybodol o'r hyn sy'n digwydd yn y sector gwirfoddol ac elusennol. Er bod gennym gyfle i roi diweddariad ar ein gweithgareddau ni yn y Fforwm, mae'n wych clywed beth arall sy'n digwydd. Ac rydyn ni hefyd yn cael cyfle i gwrdd â phobl newydd o ardal Caerdydd a'r Fro, pobl sy'n helpu eraill i wella eu bywydau. Yn ôl ein Trysorydd ar ôl ei chyfarfod cyntaf: 'doeddwn i ddim yn sylweddoli bod cymaint yn digwydd, mae pobl yn gwneud pethau gwych'.

Ac rydyn ni'n clywed am gyfleoedd i wirfoddoli hefyd. Mae gennym atgofion melys o gatalogio llyfrau o hen lyfrgell Sefydliad y Gweithwyr Oakdale, a'u gweld nhw yn ôl ar y silffoedd lle dylen nhw fod. Y llyfrau ar beirianneg, oedd yn ehangu'r meddwl, clasuron y plant i'w diddanu amser gwely, a hyd yn oed rhai a oedd ychydig yn feiddgar (ac yn boblogaidd hefyd o weld y stampiau y tu mewn i'r clawr!). Ac yna ginio pleserus, ar ôl pob sesiwn yn arwain at greu cyfeillgarwch am oes.

Mae'r Fforwm wedi gwneud i Llandaf 50+ deimlo fel rhan o'r Amgueddfa ac fe ddenodd ein hymweliad a thaith i'r Amgueddfa niferoedd gwych o'n haelodau, pawb yn ailymweld gyda ffrindiau newydd ac yn mwynhau esboniadau'r tywyswyr hyddysg. Dychwelodd nifer ohonynt gyda'u teuluoedd yn nes ymlaen yn y flwyddyn i sôn am yr hyn a ddysgwyd.

Rydyn ni hefyd yn gallu trosglwyddo'r wybodaeth rydyn ni'n dysgu amdani yn y Fforwm i'n haelodau. Aeth nifer ohonynt i ddigwyddiadau yn ystod Wythnos Addysg Oedolion gan fwynhau crefftau newydd a hel atgofion am yr hen rai. Caiff teithiau cerdded newydd a thaflenni eu hegluro yn ystod cyfarfodydd 50+ ac rydyn ni'n annog pobl i ymweld.  

Gobeithio bydd y Fforwm yn parhau i alluogi ein helusen, fechan ond gweithgar, i weithio gydag Amgueddfa mor bwysig a phoblogaidd yn y dyfodol, er lles pawb." (Gwirfoddolwr, Llandaf 50+)

Project Ail-ddehongli Sefydliad y Gweithwyr Oakdale

Roedd aelodau'r fforwm yn hanfodol i'r gwaith o ail-ddehongli Sefydliad y Gweithwyr Oakdale yn ystod 2015-16. Yn sgil eu cyfraniad nhw, gwelwyd yr adeilad yn ailagor gyda dehongliad mwy cyfranogol a chyfeillgar i'r defnyddiwr. Roedd hyn yn cynnwys datblygu adnoddau i ddysgwyr Cymraeg, pobl sy'n byw gyda dementia ac unigolion gyda chyflyrau synhwyraidd. Gallwch nawr fynd i mewn i bob un o ystafelloedd y sefydliad - o'r blaen dim ond cip drwy'r drws oedd yn bosibl cyn y gwaith ail-ddehongli.

"Ym mis Mawrth 2016, fel aelod o grŵp Hanes Lleol Prifysgol y Drydedd Oes yng Nghaerdydd, fe gymerais i ran ym mhroject ail-ddehongli Sefydliad y Gweithwyr Oakdale, neu'r 'stiwt' fel y byddai'r trigolion lleol yn ei alw. Fel rhan o’r project, bûm i'n ymchwilio i'r adeilad, a godwyd yn ystod y Rhyfel Mawr, ac a barhaodd i fod yn ganolfan gymdeithasol ac addysgiadol allweddol i lowyr yr Oakdale a'r gymuned ei hun drwy'r ystafell darllen, cyfarfodydd, y llyfrgell, cyngherddau, ffilmiau a dawnsfeydd am sawl blwyddyn wedi hynny. Penllanw'r project oedd ailagor yr adeilad yn ystod ei flwyddyn ganmlwyddiant, a ddathlwyd gyda pharti i bobl leol o Oakdale gyda minnau'n ysgrifennu erthygl yng nghylchgrawn chwarterol cenedlaethol P3O 'Third Age Matters'. (Valerie Maidment, U3A Caerdydd).

Treialu Addysg Oedolion yn Sain Ffagan

Mae aelodau'r Fforwm wedi bod yn ganolog i dreialu cyrsiau a sesiynau blasu yn Sain Ffagan dros y blynyddoedd diwethaf. Fe wnaethon ni weithio gyda phartneriaid cymunedol lleol Action Ely Caerau (ACE) i recriwtio gwirfoddolwyr i beilota ein cwrs achrededig cyntaf mewn sgiliau gwnïo yn 2016. Roedd yr holl gyfranogwyr yn lleol i'r ardal ac yn wynebu rhwystrau o ran cymryd rhan mewn cyfleoedd dysgu traddodiadol. Roedd y cwrs ynghlwm â'r Amgueddfa ei hun gan fod y cyfranogwyr yn gwneud gwisgoedd i staff yr Amgueddfa eu gwisgo wrth gyflwyno sesiwn yr Oes Haearn i ysgolion. Roedd y gwisgoedd yn seiliedig ar batrwm traddodiadol, a rhoddwyd arweiniad i'r cyfranogwyr ynghylch y technegau yr oedd eu hangen i'w gwneud gan y tiwtor profiadol a'r wniadwraig gwisgoedd hanesyddol arbenigol, Sally Pointer. Doedd dim un o'r cyfranogwyr wedi gwnïo o'r blaen ac fe adawodd pawb ar ddiwedd y cwrs 10 wythnos, nid yn unig â chymhwyster yn eu meddiant, ond wedi gwella eu hyder a'u diddordeb ar gyfer dysgu pellach.

“Rydyn ni wir wedi mwynhau gweithio gyda'r Amgueddfa Werin ac maen nhw wedi dod yn bartner hynod werthfawr ym Mhroject Bryngaer Cudd CAER. Enghraifft o ddylanwad y bartneriaeth hon yw'r cwrs gwnïo a drefnwyd ar y cyd. Mae'r cwrs wedi'i achredu gan Agored Cymru ac yn cael ei gynnal mewn partneriaeth ag Addysg Oedolion Cymru ac mae'r project wedi'i seilio ar gryfderau'r ddau sefydliad gydag Addysg Oedolion Cymru yn recriwtio cyfranogwyr o'n cymunedau lleol (ac yn cynnal yr hyfforddiant yn yr hyb cymunedol lleol). Mae'r Amgueddfa Genedlaethol wedi creu amgylchedd croesawgar gan hwyluso'r hyfforddiant a threfnu ymweliadau i'r ymwelwyr â Sain Ffagan. Cwblhawyd y cwrs gan y 13 o gyfranogwyr, oedd yn wynebu rhwystrau rhag dysgu a’r un ohonyn nhw wedi gwnïo o'r blaen. Ymhlith y canlyniadau roedd gwell hunanhyder a diddordeb o'r newydd mewn dysgu. Mae'r amgueddfa'n parhau i ddefnyddio gwisgoedd yr Oes Haearn a wnaed ganddyn nhw, felly maen nhw wedi llwyddo i wneud eu marc! Rydyn ni wrth ein bodd gyda'r math hwn o broject ac yn gyfranogwyr brwd yn y Fforwm Addysg Oedolion er mwyn sicrhau y gallwn ni barhau i weithio gyda phartneriaid fel yr Amgueddfa Genedlaethol ar y math hwn o broject yn y dyfodol." Dave Horton, Rheolwr Datblygu ACE.

Wythnos Addysg Oedolion:

Mae un o aelodau allweddol y Fforwm, y Sefydliad Dysgu a Gwaith, yn cynnal ymgyrch Wythnos Addysg Oedolion ledled Cymru bob blwyddyn. Maen nhw wedi cynnig cefnogaeth o ran datblygu a chyflwyno ein rhaglenni dros y blynyddoedd ac rydyn ni wedi bod yn gyfranogwyr rheolaidd ers 2015. Rydyn ni wedi profi gweithgareddau a gweithdai crefft, wedi ymchwilio i'r potensial o gyd-gyflwyno a chynnal cyrsiau, ac wedi sicrhau ein bod wedi gallu cynnig cyfleoedd i gyfranogwyr ein sefydliadau partner, yn ogystal â chynnig cyfleoedd ar raddfa ehangach, er enghraifft, drwy gynnal ffair wybodaeth yn 2019. Eleni, ar gyfer Wythnos Addysg Oedolion, rydyn ni wedi bod yn falch i gymryd rhan yn y digwyddiad digidol hwn, gan greu rhaglen o gyfleoedd yn seiliedig ar wneud, ar grefftio ac ar greu.

Dyma ddyfyniad o un o'n partneriaid allweddol, Hafal. Mae cyfranogwyr Hafal wedi treialu a chymryd rhan mewn gweithdai yn ystod Wythnosau Addysg Oedolion blaenorol ac ar wahanol adegau gydol y flwyddyn.

"Rwy'n cynnal project garddio i grwpiau o bobl yn Hafal, yr Elusen Iechyd Meddwl a leolir yn Amgueddfa Werin Cymru Sain Ffagan.          

Mae bod yn rhan o'r Fforwm Addysg Oedolion wedi rhoi cyfle anhygoel i mi fynd â grwpiau i amrywiaeth o weithdai a gynhelir yn yr amgueddfa. Roedd y gweithdy Copr Addurniadol yn llwyddiant ysgubol, yn yr un modd â'r gweithdy cerfio llwy garu, ac fe wnaethon ni weithio am sawl wythnos yn helpu gyda tho gwellt yr adeilad to crwn.

Mae cael gwybod gan aelodau eraill y fforwm am yr hyn sydd ganddyn nhw ar y gweill yn y gymuned hefyd wedi cynnig cyfleoedd i ni fynychu gweithgareddau gwahanol. Un o'r rhain oedd y gloddfa archeolegol ym Mryngaer Trelái, lle cawson ni daith o amgylch y safle a gweld rhai o'r arteffactau oedd yn cael eu darganfod yno.

Arweiniodd hyn at weithdy yn yr amgueddfa gyda'r prif archaeolegydd, yn edrych yn fanylach ar yr hyn a ddarganfuwyd ar y safle a beth allai hyn ei ddweud wrthym am y ffordd roedd pobl yn byw ar y pryd, ac roedd hyn yn hynod ddiddorol i bawb yn y grŵp.

Mae llawer o gyfleoedd dysgu yn cael eu trafod yn y fforymau a gallaf roi gwybod i'm grwpiau i fel y gallan nhw fanteisio ar y cyfleoedd os ydyn nhw'n dymuno.

Mae Loveday yn llawn gwybodaeth ac yn gyfeillgar tu hwnt, ac yn dda iawn am gysylltu pobl â'i gilydd er budd pawb. Mae wedi bod yn fraint i fod yn rhan o'r fforwm." (Lesley, Ymarferydd Adfer, Hafal)

Cynnal cyrsiau yn Sain Ffagan

Ers agor y cyfleusterau newydd yn Sain Ffagan yn 2017, rydym wedi gweithio'n galed gyda phartneriaid i sefydlu cyfleoedd i sefydliadau eraill ddod â'u cyfleoedd dysgu i'r Amgueddfa. Rydyn ni wedi gweithio gydag Adran Ehangu Mynediad Met Caerdydd, a ddaeth â chyfres o weithdai i'r Amgueddfa yn 2019, er enghraifft, Ysgrifennu Creadigol a Therapi Ategol. Roedd y cyrsiau hyn yn defnyddio'r Amgueddfa a'i chasgliadau i greu ysbrydoliaeth a dylanwadu ar gynnwys y cyrsiau. Mae'r bartneriaeth hon yn galluogi dysgwyr i brofi persbectif unigryw Cymreig ar eu profiad dysgu.

Dyma'r hyn roedd gan dîm Ehangu Mynediad Met Caerdydd i'w ddweud am y bartneriaeth:

“Bu'n bleser o'r mwyaf i gydweithio â Sain Ffagan, ac mae hyn wedi'n galluogi ni i gyfoethogi'r cyrsiau drwy rannu'r adnoddau a'r arbenigedd rhagorol sydd ar gael yn yr Amgueddfa. Mae tiwtoriaid o'r Brifysgol yn gallu gweithio gyda'r staff yn Sain Ffagan i ymgorffori diwylliant Cymru i'w cyrsiau ac mae'r creiriau yn dod â phopeth yn fyw i'r myfyrwyr.

Drwy rannu adnoddau, cyhoeddusrwydd ac arbenigedd, mae'r myfyrwyr yn cael budd ehangach drwy’r bartneriaeth nag y byddai’n bosibl fel arall. Rydyn ni hefyd yn gallu cyrraedd cymuned ehangach ac yn gallu ymgynghori drwy gyfrwng y fforwm dysgu fel bod gennym ddealltwriaeth well o'r hyn y byddai'r gymuned yn dymuno'i ddysgu.

Yn olaf, mae'n wych gallu cynnal cyrsiau mewn adeiladau mor anhygoel a chael cymorth gan yr holl staff sydd bob amser yn broffesiynol, yn gyfeillgar ac yn bwysicaf oll, yn cynnig croeso cynnes." (Jan Jones, Pennaeth Ehangu Mynediad, Met Caerdydd).

Rydyn ni hefyd yn gweithio'n agos â Chymraeg i Oedolion yn Ysgol y Gymraeg ym Mhrifysgol Caerdydd. Rydyn ni wedi cynnal Sadwrn Siarad, diwrnod o weithgareddau Cymraeg, yn ystod yr haf am sawl blwyddyn, ond yn 2019, roedden ni'n gallu cynnig gofod ystafell ddosbarth er mwyn cynnig dosbarthiadau Cymraeg gyda'r nos yn Sain Ffagan. Cynhaliwyd peilot ym mis Ionawr 2019 pan ddechreuodd cwrs Mynediad 1. Yn dilyn llwyddiant hwn, dechreuwyd dau gwrs pellach yn y mis Medi canlynol, ac aeth y dysgwyr o'r cwrs cyntaf ymlaen at gwrs Mynediad 2.

Dyma'r hyn sydd gan dîm Cymraeg i Oedolion yn Ysgol y Gymraeg i'w ddweud am y bartneriaeth:

“Mae Dysgu Cymraeg Caerdydd yn falch iawn o gael y cyfle i gydweithio â Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru. Ffurfiwyd y bartneriaeth drwy Fforwm Addysg Oedolion sy’n cael ei arwain gan Loveday Williams o’r Amgueddfa ac mae’r cyd-weithio rhyngom wedi mynd o nerth i nerth ers hynny. Yn Ionawr 2019, cynhaliwyd cwrs dysgu Cymraeg lefel Mynediad ar gyfer dechreuwyr yn yr Amgueddfa. Mae’r gwaith wedi dwyn ffrwyth ers hynny gan i ni ddarparu tri chwrs ym mis Medi 2019, cwrs dilyniant a dau gwrs lefel Mynediad i ddechreuwyr. Er i ni orfod oedi’r dysgu wyneb yn wyneb ym mis Mawrth eleni, mae’r holl gyrsiau wedi parhau’n rhithiol ac yn parhau ar-lein am 2020-2021. Felly er nad oes modd i ni gynnal dosbarthiadau yn Sain Ffagan ar hyn o bryd, mae’r Fforwm Addysg Oedolion yn ein galluogi ni i barhau i gyd-weithio a chynllunio at y cyfnod nesaf.” (Mari Rowlands, Dysgu Cymraeg Caerdydd)

Edrychwn ymlaen at barhau i weithio gyda phob un o'n partneriaid a sefydlu partneriaethau newydd yn y dyfodol, wrth i ni asesu sut olwg bydd ar ein "normal newydd" a sut y gallwn ni barhau i weithredu a thyfu ein darparu addysg i oedolion.

Hoffai Amgueddfa Cymru longyfarch y 4,463 o ddisgyblion o ar draws y DU a enillodd gydnabyddiaeth Gwyddonydd Gwych am eu cyfraniad i'r ymchwiliad Bylbiau'r Gwanwyn i Ysgolion 2019-2020.

Llongyfarchiadau anferth i bob un o’r ysgolion! Diolch am weithio mor galed yn plannu, arsylwi a chofnodi, rydych yn wir yn Wyddonwyr Gwych!

Diolch yn fawr i Ymddiriedolaeth Edina am eu nawdd ac am helpu i wireddu’r project.

Gwyddonydd Gwych 2020:

Enillwyr / Winners

Cymru / Wales: Ysgol Gynradd Gymraeg Tonyrefail

Gogledd Iwerddon / Northern Ireland: Holy Cross Girls' Primary School

Lloegr / England: St Michael's CE Aided Primary School

Yr Alban / Scotland: Gavinburn Primary School

Yn Ail / Runners up

Cymru / Wales: Bryncoch CiW Primary School

Gogledd Iwerddon / Northern Ireland: Greenhaw Primary School

Lloegr / England: King's Meadow Academy

Yr Alban / Scotland: Penpont Primary School

Clod Uchel / Highly Commended

Cymru / Wales:

St Paul's CiW Primary

St. Julian's Primary

St. Robert's Catholic Primary

Ysgol Gymraeg Caerffili

Gogledd Iwerddon / Northern Ireland:

Steelstown Primary School

Lloegr / England:

Arkholme C of E Primary School

Bursar Primary Academy

Clifton Primary School

Ossett Flushdyke Junior and Infant School

St Austins Catholic Primary School

Stoneferry Primary School

Woodfield Primary

Yr Alban / Scotland:

Dalbeattie Primary School

St Fergus' Primary School

St John Ogilvie Primary School

Cydnabyddiaeth arbennig / Special Recognition

Cymru / Wales:

Blaendulais Primary School

Bro Pedr

Broad Haven

Carreghofa C P School

Darran Park Primary

Evenlode Primary

Ferryside V.C.P School

Gaer Primary School

Henllys C/W Primary

Litchard Primary School

Llanedeyrn Primary School

Llanharan Primary School

Pil Primary School

Sofrydd Primary School

St Athan Primary

St Joseph's Cathedral Primary School

Tonyrefail Community School

Ysgol Deganwy

Ysgol Gymraeg Dewi Sant

Ysgol Llwyn yr Eos

Ysgol San Sior

Lloegr / England:

Canon Peter Hall Primary School

Fieldhead Primary Academy

Fleet Wood Lane Primary School

Hudson Road Primary School

Oldfleet Primary School

Stanford in the Vale Primary School

Yr Alban / Scotland:

Carnbroe Primary School

Earlston Primary School

Greenburn School

Lawefield Primary School

Sanquhar Primary School

St Mungo Primary

Whatriggs Primary School

Gwyddonwyr Gwych / Super Scientists

Cymru / Wales:

Dyffryn Cledlyn

Aberdare Park Primary School

Albert Primary School

Blaengwrach Primary

Garth primary School

Georgetown Primary

Hendredenny Park Primary

High Cross Primary School

Llangan Primary School

Maesgwyn Special School

NPTC Newtown College

St. Michael's RC Primary

Ty Isaf Infants School

White Rose Primary School

Y Berllan Deg

Ysgol Craig yr Wylfa

Ysgol Ysbyty Ifan

Gogledd Iwerddon / Northern Ireland:

Auchencairn Primary School

John Paul II Primary School

Newbuildings Primary School

Saint Patrick's Primary School

St Anne's Primary School

St Paul's Primary and Nursery School

Lloegr / England:

Adelaide Primary School

Bardney CofE Primary School

Castleford Park Junior Academy

Chorley St James CE Primary

Dunstall Hill Primary School

Garstang St Thomas C.E. Primary

Gonerby Hill Foot C E Primary School

North Road Primary School

Sandal Magna Community Academy

St Helen's C of E Primary School

St Michael's Church of England Aided Primary School

St Peter's Catholic Primary School

Yr Alban / Scotland:

Cummertrees Primary School

Drummore Primary School

Gelston Primary School

Glenluce Primary School

Gordon Primary School

Laurieknowe Primary School

Locharbriggs Primary School

Loreburn Primary School

New Abbey Primary School

Newmains Primary School

Our Lady of Peace Primary School

Saint Anthony's Primary School

Sheuchan Primary School

Wormit Primary School

St Peter's Primary School

Rydym wedi cael ceisiadau gwych o bob rhan o Gymru a thu hwnt! Mae'r safon yn wirioneddol anhygoel! Mae ymweld â'r amgueddfeydd rhithwir hyn wedi bod yn llawer o hwyl ac yn anrhydedd anhygoel! Diolch yn fawr i bawb a gymeroddran yng Nghystadleuaeth Minecraft Eich Amgueddfa!

Gobeithio chi wedi mwynhau cymryd rhan gymaint ag y gwnaethom ni fwynhau ymweld ach Amgueddfa!

Mae'r fideo isod yn dangos cofnodion gan ein holl gyfranogwyr ac yn tynnu sylw at y ceisiadau buddugol.

Llongyfarchiadau i bawb a gymerodd ran yn yr her enfawr hon!

Mae'r gystadleuaeth hon yn taflu goleuni ar yr 'creftwyr' ifanc talentog sydd gennym yng Nghymru! Maent wedi creu'r Amgueddfeyddharddaf a'r casgliadau rhyfeddol. Roeddent hefydyn meddwl am bopeth y gallai fod ei angen ar ymwelydd o gaffis, i fannau chwarae, sioeau ac wrth gwrs cyfleusterau toiled. Penseiri digidol, curaduron a rheolwyr Amgueddfeydd ydyn nhw mewn un! Mae'r sgiliau digidol y maen nhw wedi'u defnyddio wrth greu a chyflwyno yn rhywbeth i weiddi amdano!Mae Llythrennedd Digidol fel thema drawsgwricwlaidd yng Nghymru yn talu ar ei ganfed.

Rydym yn falch iawn o gyhoeddi y bydd Casgliad y Werin yn creu casgliad o'r holl gynigion fel y gall eraill hefyd werthfawrogi'r amgueddfeydd anhygoel a grëwyd. Unwaith y bydd gennym ganiatâd cyfranogwyr, byddwn yn diweddaru'r blog hwn gyda dolenni. Casgliad digidol Cenedlaethol yw Casgliad Y Werin sy’n casglu hanes gan Bobl Cymru.

Rydym yn falch iawn o gyhoeddi bod cystadleuaeth Minecraft Eich Amgueddfa wedi cyrraedd rhestr fer ar gyfer y Family Friendly Museum Award From Home.

Yr Enillydd:

1af: Taith tu ôl i’r llenni i’r dosbarth cyfan yn eich hoff amgueddfa! (Pan fydd yr ysgolion yn ailagor). Ynghyd â dau docyn neilltuedig ar gyfer Amgueddfa Dros Nos: Deffro Gyda'r Deinos! GARTREF a thystysgrifau.

2il: Dau docyn neilltuedig ar gyfer Amgueddfa Dros Nos: Deffro Gyda'r Deinos! GARTREF a thystysgrifau.

3ydd: Dau docyn neilltuedig ar gyfer Amgueddfa Dros Nos: Deffro Gyda'r Deinos! GARTREF a thystysgrifau.

Canmoliaeth uchel: Dau docyn neilltuedig ar gyfer Amgueddfa Dros Nos: Deffro Gyda'r Deinos! GARTREF a thystysgrifau.

I'w dyfarnu tystysgrifau Minecraft Eich Amgueddfa am gwblhau'r her!

Y cystadleuaeth:

Cystadleuaeth i blant 6-11 oed

Y her: Defnyddiwch eich dychymyg i adeiladu amgueddfa ddelfrydol yn Minecraft. Adeiladwch adeilad mawreddog a’i lenwi gyda’ch hoff

wrthrychau. Gallwch chi ddewis unrhyw wrthrych o’n saith amgueddfa – deinosor, ceiniog Rufeinig neu dŷ o Sain Ffagan!

Gwobrau: Cyfle i ennill taith tu ôl i’r llenni i’r dosbarth cyfan yn eich hoff amgueddfa! (Pan fydd yr ysgolion yn ailagor)

Bydd gwobr i bob dosbarth blynyddoedd 2 i 6.

Since lockdown began, I have found myself spending more time than ever peering in to people’s windows. Not because I’m nosy (well, maybe just a little) but because our streets have become almost living galleries, with art popping up in windows everywhere – mostly rainbow art, as symbols of hope.

This got me thinking about the rainbows in the national art collection, like the Turner watercolour given to us by Gwendoline Davies in 1952 as part of the Davies sisters bequest; Thomas Hornor’s rushing waterfall rainbow; and this more melancholic painting in the manner of Constable of a rainbow cutting through dark clouds, with a solitary figure at a fence seemingly oblivious to the rainbow above.

Comfort on our doorsteps

The weather was a constant source of fascination to Constable. He was drawn to rainbows as a scientific spectacle, and also for their calming effects. He once said ‘nature… exhibits no feature more lovely nor any that awaken a more soothing reaction than the rainbow’. For Constable, the rainbow represented a glimmer of hope in tumultuous times – something that may resonate with many of us today, as we struggle to come to terms with traumatic world events.

Constable believed artists should paint views and subjects with deep personal connections – things that they know and love; things that have stirred their senses and emotions. He once said that ‘painting is but another word for feeling’. For some, this is key to understanding his art. Constable’s paintings are not meant to looked at – they are meant to be felt.

Much of his work was inspired by childhood memories of his native Suffolk. A Cottage in a Cornfield shows a humble cottage in the country, with what appears to be a little donkey and foal hiding in the shadows at the gate – a simple scene he saw every day on his way to school as a boy. He delighted in the smallest details – things that many of his contemporaries in the nineteenth century art would have overlooked. ‘The sound of water escaping from mill dams, willows, old rotten planks, slimy posts, and brickwork, I love such things’ he wrote. Nothing was too commonplace, too mundane to be in his paintings. He saw beauty in things that at the time were not considered worthy to be the subject for art. He teaches us to find beauty in the everyday, and comfort on our doorsteps.

Today lockdown has stripped many of us right back to basics, and we are being encouraged to seek comfort and value the everyday more than ever before. We would love to see the things that are helping you get through these difficult times. You can share your #ObjectsofComfort with @AmgueddfaCymru on Twitter, or follow to see the items in our collections that have brought comfort to different people through the ages. 

Learning from Constable’s rainbows

Six years ago I had the privilege of being part of the Aspire partnership project which saw Constable’s incredible six-footer  painting Salisbury Cathedral from the Meadows 1831 (Tate) displayed at National Museum Cardiff, after it was saved for the nation in 2013. 

The painting shows Salisbury Cathedral under a storm-heavy sky, a flash of lightning striking its roof. When he began paiting it in 1831, Constable was caught up in his own personal storm. His wife Maria had died from tuberculosis, leaving Constable to raise their seven children alone. He was also plagued by anxiety about political and religious changes raging around him. The painting is seen as an expression of the deep anxieties Constable felt at this time - anxieties, which were nonetheless mixed with a glimmer of hope for the future, symbolised by the faint rainbow. It is no coincidence that the rainbow ends at Leadenhall, the home of his friend and patron John Fisher who supported him through his darkest days.

Alongside the display we co-ordinated a series of learning activities, working with different visitor groups to create artworks and poems inspired by this painting. Over 6000 people took part in the programme, and I loved seeing the creative responses like these amazing pop-up rainbow landscapes made in family workshops. The animated light projections made by school groups working with artist Anne-Mie Melis , and CPD workshops for teachers led by poet clare e. potter were also real highlights.

Hope and broken hearts

What struck me during this project is that people of all ages responded so openly to the painting, and how it sometimes opened up dialogues about complex emotional states like grief, loss, hope and happiness.

One young pupil, Charles, asked ‘why does the dog look up for hope but the horses look down with their broken hearts?’; another, after learning that it took Constable four years to complete this painting, wondered ‘can you be that sad for that long? cos for every day you have a different feeling.’ I think about these questions even six years later: how emotions are never seperate - they intermingle and change so easily - and how our emotional states are never static, but are in a constant state of flux, which can sometimes make them difficult to deal with because they seem impossible to control.

This, I think, is why we need art and creativity more than ever. Not because I think art will solve the issues we are facing today - but perhaps it has a role in helping us to ask the right questions, and in teaching us how to feel our way through, together.

In 2013 Constable’s Salisbury Cathedral from the Meadows 1831 was secured for the British public through the Heritage Lottery Fund, the Manton Foundation, the Art Fund (with a contribution from the Wolfson Foundation) and Tate Members. The acquisition was part of Aspire, a five year partnership between Amgueddfa Cymru, Colchester and Ipswich Museum Service, The Salisbiry Museum, National Galleries of Scotland and Tate Britain, sponsored by the Heritage Lottery Fund and the Art Fund.

To secure the painting, a unique partnership initiative was formed between five public collections: Tate Britain, Amgueddfa Cymru – National Museum Wales, Colchester and Ipswich Museums, Salisbury and South Wiltshire Museum and the National Galleries of Scotland. This initiative, named Aspire, was a five-year project supported by the Heritage Lottery Fund and the Art Fund enabling the work to be viewed in partner venues across the UK. National Museum Cardiff was the first venue to display the work. 

Roedd gerddi cynnyrch a blodau yn rhan nodweddiadol o gartrefi Glowyr. Man pwysig lle tyfwyd bwyd, lle'r oedd colomennod, ieir ac yn aml mochyn hefyd yn cael eu cadw. Sharon Ford yw Rheolwr Dysgu a Chyfranogi yn Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru. Ysgrifennodd yr erthygl hon ar gyfer ein blog, i ddathlu buddion iechyd a lles garddio - yn enwedig yn ystod y cyfnod cloi hwn. Mae'n llawn llawenydd garddio ac awgrymiadau a chynghorion defnyddiol, a chafodd Sharon fwy nag ychydig o help gan gyd-arddwr brwd - ei mab, Iwan.

‘We may think we are nurturing our garden, but of course it's our garden that is really nurturing us’   

Jenny Uglow

Dwi erioed wedi bod mor ddiolchgar am fy ngardd. Mae’n cynnig lloches y tu hwnt i bedair wal y tŷ. Mae’r tywydd braf wedi’n galluogi ni i fod tu allan pan nad ydym yn gweithio, i fynd o dan draed pan fyddwn angen ychydig o lonydd, ac wrth gwrs i roi mwy o sylw nag arfer i’r ardd. Mae bod â rhywbeth i gynllunio a chanolbwyntio arno wedi bod yn wych am dynnu’n meddyliau oddi ar yr argyfwng byd-eang a bod oddi wrth deulu a ffrindiau. Mae hyd yn oed ein mab 8 oed bywiog, Iwan wedi bod yn ymwneud mwy â’r ardd eleni, gan gynllunio pa lysiau mae eisiau eu cynaeafu a’u bwyta mewn ychydig fisoedd, ac mae’r awyr iach a’r gweithgarwch yn ei flino erbyn diwedd y dydd. Mae hyn yn bwysig gan ei fod arfer cael gwersi nofio, gymnasteg a rygbi.

Mae effaith bositif garddio ar iechyd corfforol a meddyliol yn hysbys i bawb, a gall helpu gyda nifer o broblemau fel pwysau gwaed uchel, gorbryder yn ogystal â phroblemau iechyd meddwl mwy difrifol.

Rydyn ni’n arbennig o lwcus i gael gardd adref a rhandir dros y ffordd. Nid pawb sydd mor lwcus, ond gall dim ond ambell i bot o blanhigion neu blannu llysiau mewn corneli a chilfachau leihau straen a hybu hunan barch. Mae gofalu am blanhigion tŷ yn rhoi teimlad o bwrpas i rywun, ac mae’n lle da i gychwyn os nad oes gennych brofiad o arddio.

Gofynnais i Iwan os oedd eisiau rhannu ei gyngor ar dyfu a gofalu am blanhigion – mae’n arddwr profiadol erbyn hyn, gan ei fod wrthi ers yn blentyn bach. Roedd hefyd eisiau rhannu ei gyngor ar gadw ieir, rhag ofn bod unrhyw un yn meddwl cael ieir i’w cadw’n hapus! Mae llawer o dystiolaeth am fuddion therapiwtig cadw ieir hefyd.

Fy enw i yw Iwan Ford. Rwy’n 8 oed ac yn byw yn Blaenafon. Y dyddiau hyn, rydw i adref gyda Mam a Dad drwy’r amser. Mae’n iawn, ond rwy’n colli fy ffrindiau a fy nghefndryd. Rydyn ni’n lwcus iawn achos mae ganddo ni ddwy ardd a dwy iâr. Enwau’r ieir yw Barbara a Millie. Roedd gen i iâr arall o’r enw Penny, ond roedd hi’n sâl iawn a bu farw ychydig wythnosau yn ôl. Fe wnaethon ni ei chladdu yn yr ardd.

Fe gawson ni Millie pan glywodd rhywun fod Barbara ar ben ei hun. Silkie yw Millie, ac mae’n ddoniol iawn ac yn drwsgwl. Mae ganddi draed mawr ac mae’n cerdded dros bopeth. Mae’n gyfeillgar iawn ac yn fy nilyn rownd yr ardd. Mae gan ieir silkie glustiau glas a phlu blewog. Iâr fantam yw Barbara, ac mae ganddi blu hardd iawn. Mae plu oren o gwmpas ei gwddw. Mae’n dodwy wyau bach iawn ond mae nhw’n flasus iawn. Mae nhw’n amlwg yn ieir hapus iawn.

Rwy’n helpu Mam a Dad gyda’r garddio achos mae ganddo ni randir a gardd wrth y tŷ. Rwy’n hoffi plannu, dyfrio a hel llysiau a ffrwythau. Mae gen i ardd lysiau fach fy hun ac rwy wedi plannu ffa Ffrengig, pwmpen, maro a ffa coch yn barod. Mae hadau angen pridd da a digon o gompost, haul a dŵr. Rhaid i chi gofio dyfrio yn aml neu chewch chi ddim planhigion.

Cyngor plannu Iwan:

• Llenwch y potiau gyda chompost. Rhowch yr hedyn i mewn. Weithiau byddwch yn llenwi hanner y pot gyda chompost, rhoi’r hedyn i mewn ac wedyn mwy o gompost. Weithiau byddwch yn llenwi’r pot a gwneud twll gyda’ch bys i roi’r hedyn i mewn. Cofiwch ddyfrio, a bydd yr hadau yn tyfu mewn ychydig wythnosau. Pan fyddan nhw wedi tyfu ychydig, a dim perygl o rew, gallwch eu plannu yn y ddaear.
• Dim gardd? Gallwch blannu tatws mewn bwcedi neu fagiau compost. Mae tomatos yn tyfu fel hyn hefyd.
• Cofiwch ysgrifennu enwau’r planhigion ar ffyn hufen ia a’u rhoi yn y potiau, er mwyn cofio beth yw beth.

Cyngor ieir Iwan:

• Dyw ieir silkie ddim yn crwydro achos dydyn nhw ddim yn hedfan, felly mae nhw’n berffaith ar gyfer gerddi bychan.
• Mae baw ieir yn dda i’r pridd. Pan mae’r compost baw ieir yn barod, gallwch ei gymysgu yn y pridd i gael planhigion mawr a chryf.
• Mae ieir yn hoffi cynrhon blawd. Rydyn ni’n rhoi rhai i’r ieir ac yn rhoi rhai i adar yr ardd hefyd. ‘Beaky and Feather’ yw hoff fwyd ieir, ac mae’n gwneud i’w plu sgleinio.