Archwilio Hud y Gwanwyn: Tymor o Ddechreuadau Newydd Penny Dacey, 23 Chwefror 2024 Helo Cyfeillion y Gwanwyn! Mae rhywbeth yn yr awyr ar hyn o bryd, wrth i'r gaeaf ddechrau troi'n Wanwyn. Efallai eich bod wedi sylwi ar flodau blodeuo, adar yn canu, a dyddiau hirach? Dyma rai o'r arwyddion cynharaf bod y gwanwyn yn dod! Gadewch i ni blymio i mewn ac archwilio rhai o'r newidiadau cyffrous y gallech sylwi wrth i'r tymor hwn agosáu.Beth yw'r gwanwyn?Mae'r gwanwyn yn un o'r pedwar tymor rydyn ni'n eu profi bob blwyddyn. Mae'n dod ar ôl y gaeaf a chyn yr haf. Yn ystod y gwanwyn, mae'r dyddiau'n dod yn gynhesach, ac mae natur yn dechrau deffro o'i chwsg gaeaf. Yn y DU mae'r gwanwyn yn dechrau ym mis Mawrth, felly mae'n dal ychydig wythnosau i ffwrdd. Ond mae yna lawer o arwyddion bod hyn yn dod. Arwyddion cynnar y gwanwyn:Planhigion yn blodeuo: Un o arwyddion cyntaf y gwanwyn yw ymddangosiad blodau lliwgar. Cadwch lygad allan am gennin Pedr, crocws, tiwlipau, blodau ceirios a llawer mwy wrth iddynt ddechrau blodeuo a phaentio'r byd gyda'u lliwiau bywiog.Adar yn canu: Ydych chi wedi sylwi ar yr alawon siriol yn llenwi'r awyr? Dyna sŵn adar yn dychwelyd o'u mudo gaeaf a chanu i ddenu ffrindiau neu sefydlu tiriogaeth. Gwrandewch yn ofalus, ac efallai y byddwch yn clywed caneuon nodedig y robin goch a'r pincod. Gwenyn a Gloÿnnod Byw: Wrth i'r planhigion flodeuo, maent yn denu gwenyn a gloÿnnod byw prysur. Mae'r peillwyr pwysig hyn yn chwarae rhan hanfodol wrth helpu planhigion atgynhyrchu. Gwyliwch nhw'n hedfan o flodyn i flodyn, gan gasglu neithdar a phaill.Gwyrddio coed: Edrychwch o gwmpas, a byddwch yn sylwi bod dail y coed yn dechrau tyfu. Mae'r gwanwyn yn dod â thwf newydd, gan drawsnewid coed y gaeaf i ganopïau gwyrdd ffrwythlon. Mae'n arwydd bod bywyd yn dychwelyd i'r tir.Tywydd cynhesach: Dwedwch hwyl fawr i ddyddiau oer wrth i'r gwanwyn ddod â thymereddau cynhesach. Mae'n amser i dynnu'r siacedi gaeaf a mwynhau'r heulwen ysgafn.Anifeiliaid bychan: Mae'r gwanwyn yn amser geni ac adnewyddu. Cadwch lygad allan am fabanai anifeiliaid fel cywion, ŵyn, a chwningen wrth iddynt wneud eu hymddangosiad cyntaf yn y byd. Gallwch wylio am ŵyn newydd ar y SGRINWYNA o 1 Mawrth: Sgrinwyna 2024 (amgueddfa.cymru)Cawodydd glaw: Peidiwch ag anghofio eich ymbarél! Mae'r gwanwyn yn aml yn dod â chawodydd sy'n helpu i feithrin y ddaear a chefnogi twf planhigion newydd. Felly, cofleidiwch y glaw a chael hwyl yn sblasio yn y pyllau.Diwrnodau hirach: Ydych chi wedi sylwi bod y dyddiau'n mynd yn hirach? Mae hynny oherwydd bod y gwanwyn yn nodi'r amser pan fydd echel y Ddaear yn gogwyddo'n agosach at yr haul, gan roi mwy o olau dydd i ni fwynhau anturiaethau awyr agored.Mae'r gwanwyn yn amser hudol o'r flwyddyn, yn llawn rhyfeddod a dechreuadau newydd. Felly, chrafangia eich chwyddwydr, gwisgwch eich het archwiliwr, a mentro yn yr awyr agored i weld faint o arwyddion o'r gwanwyn y gallwch chi eu gweld! Efallai mai un yw eich bylbiau, ydyn nhw wedi dechrau tyfu? Allwch chi weld pa liwiau fydd eich blodau eto? Gallwch rannu eich lluniau trwy e-bost neu Twitter trwy dagio @Professor_PlantOs hwn yw eich hoff ran o'r ymchwiliad hyd yn hyn, efallai y bydd yn ysbrydoli eich cofnodiad i'r gystadleuaeth BYLBCAST. Bylbcast 2024 (amgueddfa.cymru)Daliwch ati gyda'r gwaith da Cyfeillion y Gwanwyn,Athro'r Ardd
Negeseuon Cariad Cyfrinachol: Canfyddiadau Archaeolegol Serchog Elena Johnston, 14 Chwefror 2024 Y llynedd, cafodd 77 canfyddiad ledled Cymru eu hadrodd fel trysor, a phob un dros 300 oed. Fy hoff achosion trysor yw’r rhai sy’n cynnwys gemwaith, yn enwedig modrwyau. Ydy, maen nhw’n eitemau bach hardd, ond maen nhw hefyd yn eitemau personol iawn gyda stori i’w hadrodd bob un.Dwi’n aml yn meddwl am beth ddigwyddodd i’r eiddo gwerthfawr hyn iddyn nhw gael eu canfod yn y ddaear. Efallai wedi’u colli tra’n cerdded drwy gefn gwlad, a’r perchennog ond yn sylweddoli mewn panig llwyr ar ôl cyrraedd adref. Ffrae rhwng cariadon efallai, gyda’r fodrwy yn cael ei thaflu ar draws cae wrth wylltio. Neu gofio anwylyd drwy osod y fodrwy yn rhywle oedd yn arbennig i’r ddau berson.Cariad, mewn un ffordd neu’r llall, yw’r thema cyffredin yn fan hyn, felly i ddathlu dydd Gŵyl San Ffolant, dewch i edrych ar rai o’r modrwyau sydd wedi’u datgan yn drysor yng Nghymru yn ddiweddar. Modrwy arysgrif yn dyddio o ddiwedd y 1600au i ddechrau’r 1700au (achos trysor 21.26 o Gymuned Esclusham, Wrecsam). Mae’r ysgrifen tu mewn yn darllen ‘Gods providence is our inheritance’.Roedd modrwyau arysgrif yn cael eu defnyddio i rannu negeseuon o gariad, ffydd a chyfeillgarwch rhwng y rhoddwr a’r derbynnydd. Roedd gwisgo geiriau cudd yn erbyn y croen yn cynnig cysylltiad teimladwy a phersonol. Modrwy fede neu ddyweddïo aur ganoloesol, wedi’i haddurno â dail a blodau wedi’u hysgythru (achos trysor 21.14 o Gymuned Bronington, Wrecsam).Mae’r arysgrif ar yr ochr allanol yn dweud ‘de bôn cuer’ sef ‘o galon dda’. Mae’r fodrwy yn rhan o gelc o geiniogau a modrwyau yn dyddio yn ôl i Ryfeloedd y Rhosynnau ar ddiwedd y 15fed ganrif. Modrwy aur, yn dyddio o 1712, (achos trysor 19.41 o Gymuned Llanbradach a Phwll-y-pant, Caerffili).Mae arysgrif o’r llythrennau cyntaf A. D. ac E. P. ar bob ochr dwy galon wedi ymuno, gan gynrychioli enwau y cwpl sydd wedi dyweddïo neu briodi. Cofiwch gadw llygaid ar ein cyfryngau cymdeithasol am ddatganiadau trysor newydd ac ewch i’n gwefan am ragor o wybodaeth.https://amgueddfa.cymru/trysor/ Dwi am orffen gydag ambell i gwestiwn cyffredin am Drysor – mae gan bawb syniad o beth yw trysor, ond beth yn union mae’n ei olygu? Sut mae Amgueddfa Cymru yn cymryd rhan mewn datganiadau Trysor?Mae curaduron yn Amgueddfa Cymru yn rhoi cyngor arbenigol ac yn gwneud argymhellion i Grwneriaid ar achosion o drysor o Gymru. Maen nhw’n cymharu canfyddiadau gyda’r diffiniad cyfreithiol o drysor, fel yr amlinellir yn Neddf Trysorau 1996 a Deddf Trysorau 1996: Cod Ymarfer (3ydd Diwygiad) o 2023. Mae gennym ni Swyddogion Canfyddiadau’r Cynllun Henebion Cludadwy yn ein hamgueddfeydd, sy’n cydweithio â’r canfyddwyr, yn aml defnyddwyr datgelyddion metel, sy’n dangos eu canfyddiadau archaeolegol sy’n drysor ac sydd ddim yn drysor, gan eu galluogi i’w cael eu cofnodi a’u hadrodd. Pam mai Crwner sy’n penderfynu ar achosion Trysor?Mae rôl Crwneriaid mewn achosion trysor yn dod o ddyletswydd canoloesol y Crwner fel gwarchodwr eiddo’r Goron, sef y brenin neu’r brenhines o’r cyfnod. Yn y Saesneg Ganoloesol, roedd y gair coroner yn cyfeirio at swyddog y Goron, oedd yn deillio o’r gair Lladin corona, sy’n golygu ‘coron’. Beth sy’n digwydd i ‘Drysor’?Pan gaiff canfyddiadau eu datgan yn drysor gan Grwneriaid, maen nhw’n gyfreithiol yn dod yn eiddo’r Goron. Gall canfyddwyr a thirfeddianwyr hawlio gwobr, fel arfer yn derbyn 50% yr un o’r gwerth masnachol annibynnol a roddwyd ar y canfyddiad trysor. Mae’r Pwyllgor Prisio Trysorau, grŵp penodedig o arbenigwyr sy’n cynrychioli’r fasnach henebion, amgueddfeydd a grwpiau canfyddwyr, yn comisiynu ac yn cytuno ar yr gwerthoedd a roddir ar drysor. Gall amgueddfeydd achrededig sydd â diddordeb gaffael y trysor ar gyfer eu casgliadau ac er budd ehangach y cyhoedd, drwy dalu’r pris a roddwyd ar ganfyddiad.
Addysg Blynyddoedd Cynnar yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd mewn partneriaeth â Dechrau'n Deg Megan Naish, Hwylusydd Addysg, 7 Chwefror 2024 Mae Amgueddfa Cymru wedi cydweithio â Dechrau’n Deg i wahodd teuluoedd â phlant ifanc i edrych ar ein casgliad drwy chwarae, crefftau, a gweithgareddau synhwyraidd fel rhan o’n Rhaglen Addysg Teuluoedd a Blynyddoedd Cynnar.Mae dod â phlant ifanc i amgueddfeydd yn gallu peri pryder a phetrustod i lawer o deuluoedd, felly mae ein sesiynau dydd Sadwrn wedi’u cynllunio i leddfu’r pryder hwnnw drwy ddarparu llefydd diogel o dan oruchwyliaeth ac adnoddau rhyngweithiol i’n hymwelwyr ieuengach sy’n hybu eu chwilfrydedd a’u haddysg. Mae’r sesiwn benwythnos yn cael ei chynnal unwaith y mis, ac mae yna thema gwahanol i bob un yn seiliedig ar agwedd o gasgliad ein hamgueddfa, fel ‘Diwrnod Darganfod Deinosoriaid’, ‘Dan y Môr’, ‘Bwystfilod Bach yn yr Ardd’, ac ‘Oes yr Iâ’. Rydyn ni’n defnyddio Canolfan Ddarganfod Clore fel lleoliad ar gyfer ein sesiynau Dydd Sadwrn i Deuluoedd, a gall teuluoedd daro mewn drwy gydol y dydd a chael cyfle i edrych ar ein casgliad trin a thrafod eang.Ein nod yw rhoi amgylchedd diogel a chroesawgar i’n teuluoedd gael treulio amser gyda’i gilydd, creu atgofion a chael profiad o’r amgueddfa mewn ffordd unigryw sy’n cefnogi anghenion ein hymwelwyr ifanc a’u teuluoedd.
Wedi lansio: Bylbcast 2024 Penny Dacey, 2 Chwefror 2024 Annwyl Cyfeillion y Gwanwyn,Rwy'n gyffrous i gyhoeddi lansiad o gystadleuaeth newydd ar gyfer pawb sy'n cymryd rhan yn Ymchwiliad Bylbiau'r Gwanwyn i Ysgolion.Rwyf wedi atodi canllaw defnyddiol a all fod eich llawlyfr ar gyfer cwblhau'r her hon.Mae yna hefyd gyflwyniad fideo i weld yma:Wnewch eich fideos tua 30 eiliad hyr a rhannwch dros Twitter neu drwy e-bost erbyn 22 Mawrth.Rwy'n edrych ymlaen at weld beth rydych chi'n ei greu!Pob lwc Cyfeillion y Gwanwyn!
Gwarchod Baneri Gwrth-Apartheid Madalyne Epperson a Sarah Bayliss, 31 Ionawr 2024 Ym mis Gorffennaf 2022, daeth tair baner gwrth-apartheid o’r 1980au i feddiant yr amgueddfa, dwy gan Anthony Evans ac un gan Gerda Roper.Cafodd y baneri eu gwneud a’u defnyddio gan Fudiad Gwrth-Apartheid Cymru (WAAM), grŵp oedd yn ymgyrchu’n galed dros roi diwedd ar hiliaeth a’r system apartheid yn Ne Affrica. Dechreuodd y grŵp fel cangen ranbarthol o Fudiad Gwrth-Apartheid Prydain (AAM) cyn gwahanu ym 1981 pan ddaeth hi’n amlwg y byddai mwy o gefnogaeth gyda hunaniaeth Gymreig unigryw. Dan arweiniad Hanef Bhamjee, ymgyrchodd WAAM tan etholiad democrataidd cyntaf De Affrica ym 1994 (Llyfrgell Genedlaethol Cymru, 2021).Cafodd y ddwy faner gan Anthony Evans, oedd yn aelod gweithgar o WAAM, eu trin yn stiwdio cadwraeth paentiadau Amgueddfa Cymru. Roedd y baneri’n cyflwyno heriau gwahanol iawn gan fod y ddwy wedi’u creu gyda deunyddiau wrth law i’w cario ar y strydoedd, yn hytrach na’u hongian mewn amgueddfa. Baner Sanctions Now! mewn protest yn y 1980au Nelson MandelaCynhyrchwyd y faner hon yng nghanol y 1980au gyda phaent cartref ar gynfas heb ei breimio. Mae’r faner wedi’i gorchuddio â llofnodion protestwyr a chefnogwyr WAAM. Yn ôl Anthony Evans, y bwriad oedd creu baner fyddai’n ‘llyfr llofnodion’. Mae’r llofnodion yn dyddio o’r protestiadau yn y 1980au a gwasanaeth coffa Hanef Bhamjee, a gynhaliwyd ym mis Mehefin 2022. Mae cryn dipyn o’r llofnodion diweddarach ar y cynfas plaen a ymddangosodd wrth i’r paent dreulio. F2022.80_AT_01_Y blaen ar ôl cael ei drin© Anthony Evans. Llun ©Amgueddfa Cymru Roedd y faner mewn cyflwr bregus iawn yn cyrraedd y stiwdio. Roedd blynyddoedd o brotestio a rholio a’i dadrolio drachefn wedi gadel eu marc. Mae’r paent wedi diflannu mewn llinellau lle’r oedd y faner wedi’i phlygu, a’r haen gyfan o baent wedi cracio a disgyn i ffwrdd. Roedd y cynfas wedi’i styffylu i estyll pren ar hyd yr ymyl uchaf, ond doedd dim i’w ddal yn ei le a chynnal yr haenau paent. Gallai symud y cynfas beri i fwy o baent gael ei golli yn y dyfodol.Fel cadwraethwr paentiadau, dwi wedi arfer gweithio ar weithiau celf wedi’u cynhyrchu i’w hongian ar wal i’w hedmygu a’u dehongli. Roeddwn i’n ymwybodol iawn fod angen trin y faner hon yn wahanol, hyd yn oed os oedd y deunyddiau a thechneg yr artist yn debyg i baentiad modern. Roedd cyflwr y faner yn ganlyniad uniongyrchol i sut a pham y cafodd ei gwneud, a sut y cafodd ei defnyddio gan brotestwyr. Er bod angen i ni ddod o hyd i ffordd o sefydlogi’r faner er mwyn ei harddangos a’i storio’n ddiogel, byddai llawer o’r dulliau cadwraeth ar gyfer sefydlogi paentiad sydd wedi’i ddifrodi fel hyn yn newid ymddangosiad ac adeiladwaith y faner, ac roedden ni am osgoi hynny. Dadrolio’r faner ar ddechrau’r driniaeth© Anthony Evans. Llun ©Amgueddfa Cymru Manylion yn dangos faint o baent sy’n disgyn neu wedi diflannu© Anthony Evans. Llun ©Amgueddfa Cymru Risg pellach neu YmyrrydGyda chadwraeth, mae’n aml yn rhaid cydbwyso’r risg i’r gwrthrych gyda gweld a gwerthfawrogi’r gwaith celf fel y’i bwriadwyd. Ac mae sawl gwahanol fath o risg – gall triniaeth newid rhywbeth sylfaenol am y gwrthrych, gall peidio gwneud dim adael i’r dirywiad barhau, a gall amodau amgylcheddol yr arddangos achosi dirywiad (golau llachar yn achosi i lywiau bylu er enghraifft). Ein gwaith ni fel cadwraethwyr yw pwyso a mesur y risgiau. Gyda’r faner hon, byddai gwneud dim yn golygu ei bod hi’n parhau i ddirywio. Ond i wneud yn siŵr na fydd unrhyw baent yn disgyn yn y dyfodol, rhaid gwneud rhywbeth drastig, fel llyfnhau a leinio’r cynfas a’i ymestyn ar ffrâm fel bod y paent yn cael ei gynnal yn iawn. Byddai hyn yn diogelu’r paent, ond byddai hefyd yn newid ymddangosiad y faner ac yn dileu rhai o’r nodweddion sy’n dangos hanes a chymeriad y faner.Fel cyfaddawd, dyma fi’n dilyn camau fydd yn sefydlogi’r faner ddigon i’w harddangos ond yn ei gadael mewn cyflwr sydd angen ei fonitro ac yn cyfyngu ar ei gallu i deithio.TriniaethCaledwyd y paent a oedd yn disgyn gyda pysglud. Cafodd pob rhan o’r faner ei chaledu sawl gwaith i’w gwneud yn ddigon diogel i’w symud o’r bwrdd lle cafodd hi ei dadrolio. Yna gosodwyd y faner ar ffrâm bren er mwyn brwsio glud gwahanol ar gefn y cynfas. Defnyddiwyd bwrdd polycarbonad rhychiog a wadin polyestr ar y cefn i gynnal y cynfas, a daliwyd blaen y faner ar y cynhalydd pren gyda chlipiau persbecs. Roedd y faner nawr yn gallu cael ei harddangos ar ei sefyll, ond heb newid ei hymddangosiad. Ailosod paent oedd wedi disgyn wrth ddadrolio’r faner© Anthony Evans. Llun ©Amgueddfa Cymru Rhoi glud ar gefn y faner Gadawyd y mannau lle’r oedd y paent wedi diflannu heb eu llenwi er mwyn peidio cuddio’r llofnodion newydd, er mwyn dyrchafu hanes byw y faner yn hytrach na’r ddelwedd ei hun.Sanctions NowMae Sanctions Now gan Anthony Evans wedi’i wneud o baent alcyd ar sgrin blastig hen daflunydd ffilm. Mae trawst pren yn cynnal ymyl uchaf y faner hefyd. Copi yw’r ddelwedd ar flaen y faner o ffotograff enwog a dynnwyd gan Sam Nzima ar 16 Mehefin 1976 yn ystod Gwrthryfel Soweto yn Ne Affrica. Arweiniodd plant ysgol Du gyfres o wrthdystiadau yn erbyn rheolaeth lleiafrifoedd gwyn ar ôl cyflwyno Affricaneg fel iaith y dosbarth mewn ysgolion duon. Ymgasglodd rhyw 20,000 o fyfyrwyr ar strydoedd Soweto i brotestio, gan wynebu creulondeb chwim dan law’r heddlu. Tynnodd Sam Nzima y llun hwn o Hector Pieterson, 12 oed, gafodd ei saethu’n farw gan heddlu De Affrica. Fe welwn ni Mbuyisa Makhubo yn ei gario i glinig brys a’i chwaer, Antoinette Sithole, yn eu dilyn. Daeth llun Nzima yn eicon o Wrthryfel Soweto a rhoi nerth o’r newydd i’r mudiad gwrth-apartheid (Baker, 2016). Ar gefn y faner mae logo diwygiedig y Mudiad Gwrth-Apartheid. Ychwanegodd Anthony Evans y Ddraig Goch at symbol taijitu (yin yang) y grŵp oherwydd pwysigrwydd hunaniaeth Gymreig yn y WAAM. F2022.80.2 (Sanctions Now) Y blaen ar ôl triniaeth cadwraeth© Anthony Evans. Llun ©Amgueddfa Cymru F2022.80.2 (Sanctions Now) Y cefn ar ôl triniaeth cadwraeth© Anthony Evans. Llun ©Amgueddfa Cymru Caledwyd y paent a oedd yn disgyn ar ddwy ochr y faner er mwyn atal dirywiad pellach. Gosodwyd Lascaux Medium für Konsolidierung ar yr haen blastig â brwsh meddal, cyn defnyddio teclyn wedi’i drochi mewn silicon a Melinex â silicon i wasgu’r darnau paent i lawr. Sanctions Now cyn caledu’r paent© Anthony Evans. Llun ©Amgueddfa Cymru Sanctions Now ar ôl caledu’r paent© Anthony Evans. Llun ©Amgueddfa Cymru Ar ôl i’r paent gael ei ddiogelu, roedd angen glanhau’r faner. Rholiwyd sbwng mwg ar draws wyneb y faner i gael gwared ar halogion rhydd, fel baw a llwch, heb achosi straen i’r plastig. Tynnwyd staeniau llwydni ac olew â swab cotwm wedi’i wlychu â dŵr wedi’i addasu (pH 6.5). Profion glanhau wyneb Sanctions Now: sbwng mwg (chwith) a sbwng cosmetig (dde)© Anthony Evans. Llun ©Amgueddfa Cymru Ar ôl cwblhau’r gwaith cadwraeth, lapiwyd Sanctions Now o amgylch tiwb cardfwrdd mawr (40 cm x 2 m) wedi’i gorchuddio ag ALUVP. Cyn ei rholio gosodwyd y faner rhwng haenau o bapur wedi’i orchuddio â silicon er mwyn atal yr arwyneb rhag cyffwrdd â’i gilydd ac atal y paent rhag trosglwyddo. Lapiwyd y cyfan wedyn mewn lliain hwyliau polyestr i’w amddiffyn rhag llwch, a’i glymu gyda thâp cotwm. Cyfeiriadau:Baker, A. 2016. This Photo Galvanized the World Against Apartheid. Here’s the Story Behind It. Ar gael yn: https://time.com/4365138/soweto-anniversary-photograph/ (Cyrchwyd 9 Mehefin 2023)Llyfrgell Genedlaethol Cymru. 2021. 40th Anniversary of Wales Anti-Apartheid Movement. Ar gael yn: https://blog.library.wales/40th-anniversary-of-wales-anti-apartheid-movement/ (Cyrchwyd 7 Mehefin 2023)Y Grŵp Cymreig. 2023. Anthony Evans. Ar gael yn: https://www.thewelshgroup-art.com/anthony-evans (Cyrchwyd 7 Mehefin 2023)
