Dysgu Sgiliau Adeiladu Traddodiadol yn Sain Ffagan Janet Wilding, 3 Ebrill 2020 Ymunodd Jen Farnell â’r Uned Adeiladau Hanesyddol, Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru ym mis Ionawr 2020, ar leoliad gwaith gyda Rhaglen Sgiliau Adeiladu Traddodiadol y Prince’s Foundation i ddysgu sgiliau saer coed traddodiadol.Mae’r cynllun bwrsariaeth yn rhoi 8 mis o hyfforddiant mewn sgiliau traddodiadol ar gyfer crefftwyr sydd wedi cymhwyso yn eu maes, ond eisiau dysgu technegau traddodiadol.Roedd Jen wedi cwblhau ei NVQ lefel 3 mewn gwaith saer ac wedi bwrw ei phrentisiaeth gyda Persimmon Homes yn y de-ddwyrain pan glywodd am raglen Prince’s Foundation gan ffrind oedd wedi cwblhau NVQ lefel 3 mewn Sgiliau Saer Coed Traddodiadol. Treuliodd Jen y pedwar mis cyntaf yn Dumfries House gydag 11 o fyfyrwyr eraill yn adeiladu deildy gyda tho talcen slip. Cyn hynny roedd Jen wedi gwirfoddoli yn Swaziland yn dysgu sgiliau saer coed i fenywod, a bu’n gweithio i Wild Creations a NoFit State Circus.Yn Sain Ffagan mae Jen wedi bod yn gweithio gyda Ben Wilkins (Saer Coed Traddodiadol yr Uned Adeiladau Hanesyddol) a Tom James (Prentis yn yr Uned) ar ffenestri Tafarn y Vulcan. Yng Ngerddi’r Castell mae wedi trwsio gât yr Ardd Ferwydd gyda gan ddefnyddio technegau sgarffio traddodiadol, ac mae’n gwneud gât newydd i’r Ardd Rosod gan ailadrodd y patrwm delltwaith o’r Ardd Ferwydd.Daw Jen o Aberystwyth yn wreiddiol, a Chymraeg yw ei mamiaith. Mae’n mwynhau ei hamser yn Sain Ffagan gyda’r Uned Adeiladau Hanesyddol: “mae’n lle gwefreiddiol i fod, cartref diwylliant Cymreig, a chael gweithio gydag offer llaw yn dysgu technegau traddodiadol”
Arwyr cyffredin mewn cyfnod anghyffredin Sioned Williams, 3 Ebrill 2020 Casgliadau Arlein: Ffedog Nyrs Casgliadau Arlein: Tystysgrif Casgliadau Arlein: Tystysgrif Yn sgil yr argyfwng iechyd presennol mae galw am wirfoddolwyr i gefnogi’r GIG ac mae cynlluniau ar droed i addasu canolfannau yn ysbytai maes. Dros ganrif yn ôl, gwelwyd yr un math o weithgaredd ar hyd a lled Prydain wrth baratoi at ddechrau’r Rhyfel Byd Cyntaf. Ym 1909 unodd Cymdeithas Brydeinig y Groes Goch gydag Urdd Sant Ioan i greu cynllun y Voluntary Aid Detachment. Prif amcan y VAD oedd i wasanaethu a chefnogi’r ysbytai milwrol. Cawsant eu trefnu fesul siroedd ac roedd yr aelodau yn cynnwys dynion a menywod a fyddai’n cyflawni pob math o weithgarwch gwirfoddol. Sefydlwyd yr uned, neu’r VAD, cyntaf yng Nghymru yn Sain Ffagan, Caerdydd ym mis Tachwedd 1909. Llywydd Cymdeithas y Groes Goch yn sir Forgannwg ar y pryd oedd y Fonesig Plymouth o Gastell Sain Ffagan. Yn fuan wedyn sefydlwyd unedau eraill ar draws Cymru, gyda chyfanswm o 32 VAD erbyn mis Medi 1910. O hynny ymlaen dechreuodd y gwaith o ddifrif yn recriwtio ac hyfforddi aelodau ac yn addasu adeiladau yn ysbytai. Ar 24 Medi 1910, ymgasglodd dros 200 o ddynion a menywod o’r VADs newydd ar draws sir Forgannwg i ddigwyddiad yng ngerddi Castell Sain Ffagan. Prif bwrpas y diwrnod oedd i recriwtio mwy o wirfoddolwyr, menywod yn arbennig. Roedd hefyd yn gyfle i ddysgu am y gwaith; sut i drin cleifion yn y maes drwy ddefnyddio cymorth cyntaf gydag offer sylfaenol. Cynhaliwyd digwyddiadau o’r fath yn rheolaidd yng Nghastell Sain Ffagan dros y blynyddoedd yn arwain at y rhyfel. Byddai’r unedau VAD yn cyfarfod o leiaf unwaith y mis a byddai’r aelodau (a elwid yn VADs hefyd) yn ennyn profiad drwy wirfoddoli mewn ysbytai. Roedd y menywod yn derbyn hyfforddiant mewn cymorth cyntaf, nyrsio cartref, glanweithdra a choginio tra roedd y dynion yn dysgu am gymorth cyntaf yn y maes a sut i gludo cleifion ar gludwely. Roedd yn ofynnol iddynt basio arholiadau er mwyn derbyn tystysgrif cymorth cyntaf a nyrsio cartref. Anfonwyd rhai o’r VADs i ysbytai ar draws Prydain ond byddai’r mwyafrif yn aros i wirfoddoli yn eu cymunedau, megis Sain Ffagan. Yn sgil y prinder ysbytai, cynigiwyd pob math o adeiladau i ddeunydd y Groes Goch, o neuaddau pentref i blastai moethus. Addaswyd yr adeiladau hyn yn ysbytai atodol gyda tua 30 o welyau a fyddai’n cefnogi ysbyty filwrol gyfagos. Ym 1916 cynigiodd Iarll a’r Fonesig Plymouth y Neuadd Giniawa yng ngerddi Castell Sain Ffagan ar gyfer ei newid yn ysbyty atodol. Erbyn dechrau’r Rhyfel Byd Cyntaf ym mis Awst 1914 roedd gwaith y gwirfoddolwyr wedi sicrhau bod trefniadau yn eu lle ar gyfer derbyn y cleifion cyntaf o’r rhyfel. Wedi hynny, cafodd llawer mwy eu recriwtio a’u hyfforddi. Bu gymaint â 90,000 o wirfoddolwyr yn gweithio adref a thramor yn ystod y rhyfel, gan chwarae rhan annatod yn gofalu am filwyr sâl a chlwyfedig. Dros yr wythnosau nesaf byddwn yn rhoi mwy o hanes rhai o’r gwirfoddolwyr bu’n gweithio yn Ysbyty VAD y Groes Goch yn Sain Ffagan.
Dathlu Diwrnod Rhyngwladol y Foronen 3 Ebrill 2020 Caiff Diwrnod y Foronen ei ddathlu bob blwyddyn ar Ebrill y 4ydd – uchafbwynt y flwyddyn i dyfwyr moron ledled y byd! Wrth i bawb hunanynysu oherwydd y Coronafeirws, mae llawer ohonom yn troi at ein gerddi i gael awyr iach, ymarfer corff ac i dyfu bwyd. Mae gan Amgueddfa Cymru amrywiaeth o erddi. Yn Sain Ffagan mae gerddi pleser ffurfiol y castell a gerddi llysiau tai teras gweithwyr haearn Rhyd-y-car. Yn Amgueddfa Wlân Cymru mae gardd yn llawn planhigion sy’n cynhyrchu lliwurau, Yn Amgueddfa Genedlaethol Rhufeinig Caerleon mae ‘na ardd liwurau a ffisig tra bod gan Amgueddfa Genedlaethol y Glannau ardd gymunedol a ddatblygwyd gan dîm cymunedol GRAFT. I ddathlu Diwrnod y Foronen, dyma bytiau difyr o’n casgliadau i’ch ysbrydoli i dorchi’ch llewys a dechrau troi’r tir... Garddio ar ddydd Gwener y Groglith Yn draddodiadol câi Gwener y Groglith ei ystyried yn ddiwrnod da i blannu tatws. Mae’r tymheredd yn dal yn weddol oer, ond mae’r pridd yn ddigon meddal i’w drin. Fodd bynnag, y prif reswm yw bod y Pasg wastad yn dibynnu ar y Lleuad – y dydd Sul ar ôl lleuad llawn Cyhydnos y Gwanwyn. Am ganrifoedd, mae garddwyr wedi plannu a chynaeafu yn ôl y Lleuad, yn seiliedig ar y gred fod y Lleuad yn effeithio ar leithder y pridd – yn union fel mae’n achosi’r llanw. Pan fydd y Lleuad ar gynnydd, caiff sudd planhigion ei dynnu am i fyny, felly mae’n amser da i blannu a thrawsblannu blodau unflwydd, eilflwydd – unrhyw blanhigion y byddwn yn cynaeafu’r dail, hadau, blodau neu ffrwythau. Pan fydd y Lleuad ar ei gwendid, mae’r sudd yn llifo i lawr, ac egni’r planhigion yn mynd i gyfeiriad y gwreiddiau, felly mae’n gyfnod gwell i dyfu gwreiddlysiau a phlanhigion lluosflwydd. Gan mai gwreiddlysiau yw tatws, dylid eu plannu pan fydd y Lleuad yn ei gwendid. Mae Gwener y Groglith yn dod ar ôl lleuad llawn cynta’r gwanwyn bob amser, felly mae’n siŵr o fod yn gyfnod da i blannu tatws. Mae moron, betys a gwreiddlysiau eraill yr un peth – felly mae Diwrnod y Foronen yn amser da i archebu hadau er mwyn eu plannu dros y Pasg. Ffair Hadau Ers talwm, byddai’r trefi’n cynnal ffeiriau hadau ddiwedd Mawrth. Byddai ffermwyr yn dod â’u hadau i’r farchnad i’w cyfnewid am nwyddau eraill neu am arian. Mae Conwy yn dal i gynnal ffair hadau bob mis Mawrth. Cafodd ei sefydlu drwy Siarter Brenhinol gan Edward I dros 700 mlynedd yn ôl, i gael ei chynnal ar 26 Mawrth bob blwyddyn, ac mae’n dal i gadw at y dyddiad hwnnw. Dyma offer gardd o’n casgliad: ‘Dyw siâp y rhaca ddim wedi newid llawer dros y blynyddoedd. Fel y bachyn chwynnu hardd hwn, sy’n edrych yn ddigon cyfarwydd. Ond allwch chi ddyfalu beth yw’r teclyn rhyfedd hwn? Tyrchwr gwreiddiau yw hwn. Mae garddwyr yn dal i’w defnyddio, ond maen nhw’n edrych yn go wahanol erbyn heddiw. Câi’r offeryn hwn ei lenwi â hadau a’i roi dan fraich person fyddai’n estyn llond llaw o hadau i hau’r tir. Yn olaf, er mwyn i ni ddathlu Diwrnod Rhyngwladol y Foronen mewn steil, dyma rysáit Olga James, cogydd caffi Amgueddfa Wlân Cymru, ar gyfer cawl moron, garlleg a theim. Mwynhewch! 3 winwnsyn 3 clof garlleg (wedi’u gwasgu) 3 pwys o foron 3 taten weddol o faint Persli, teim Olew Halen a phupur 6 peint o stoc llysiau (5 ciwb stoc) Meddalwch y winwns yn yr olew gyda garlleg, teim a phersli. Torrwch y tatws a’u hychwanegu yna eu ffrio am 5 munud arall cyn ychwanegu’r moron. Cymysgwch, ychwanegwch stoc a berwi nes bod y llysiau wedi meddalu. Cymysgwch y cawl, gan ychwanegu halen a phupur os oes angen.
Creuwch eich rhan yn Arddangosfa Gobaith yr Amgueddfa Wlân Cymru Amgueddfa Wlan Cymru, 3 Ebrill 2020 Diolch am eich cyfraniadau sgwâr. Mae cyfraniadau ar gyfer Arddangosfa Gobaith bellach wedi cau. Roedd yr Arddangosfa Gobaith yn cynnwys y greadigaeth o sgwariau 8” neu 20cm mewn lliwiau’r enfys. Bydd y rhain nawr yn cael ei gwnïo at ei gilydd gan wirfoddolwyr yr Amgueddfa a’i harddangos yn Amgueddfa Wlân Cymru nes ymlaen eleni ac yn dilyn hyn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe. Cadwch lygad ar y dudalen hon a thudalennau Twitter a Facebook @amgueddfawlan am fwy o wybodaeth am yr Arddangosfa Gobaith. Caiff enfys ei defnyddio’n aml fel symbol o obaith a heddwch, ac fel y gwyddom, mae fel arfer yn ymddangos ar ôl glaw trwm. Mae’r enfys yn ein hatgoffa y daw eto haul ar fryn
A place to chill out at the Waterfront Museum Ian Smith, 2 Ebrill 2020 Today is National Autusm Day, a chance to spread awareness and increase acceptance of Autism. Here at Amgueddfa Cymru National Museums of Wales, we believe passionately in making our museums and galleries accessible to everyone, and more than that to creating welcoming, comfortable spaces for all. To that end, a couple of years ago, with the support of autistic volunteers and family members, the National Waterfront Museum created a 'chill-out-room', and began offering 'quiet hours' each month. Here, Ian Smith Senior Curator of Modern & Contemporary Industry at the Waterfront Museum explains how this special space came about.“In October 2016 we had a staff training day in ‘Autism Awareness’. It opened our eyes to how they see the world and how we can support their needs. It showed us how even the simplest of environmental changes can affect a person with autism. Things like light and sound levels, the colour of walls and floors. In fact the general layout of a space which might be deliberately made stimulating and flashy might cause many autistic people to retreat within themselves.It was around this time that we welcomed a new volunteer at the museum. Rhys, 17, has autism. His mother contacted us and asked if he could volunteer with us to help his confidence when meeting people and in a real work environment. Rhys helps to run an object handling session, usually with another volunteer or a member of staff, and he has taken to it really well. We have all noticed that he’s become more outgoing and will now hold conversations with total strangers.With the growing awareness of autism the Museum decided to create an Autism Champion. Our staff member Suzanne, who has an autistic son, readily agreed to take up the challenge. She now attends meetings with our sister museums where issues and solutions around autism are discussed.During our training session we discovered that some organisations have created ‘chill-out’ rooms. These are for anyone who is feeling stressed or disturbed to go to and relax and gather themselves together. These rooms are especially useful for autistic people. We put a small group together to look at creating a safe, quiet space somewhere in the Waterfront Museum. After considering options, we decided that a little used first aid room on the ground floor offered the best place.Rhys came into his own. He offered us a number of suggestions on how we could change the space to make it autism friendly. These included making the light levels controllable and sound proofing the room so that gentle music or relaxing sounds could be played. Suzanne too came up with a number of ideas from her own experience of looking after her son. Additionally, a local special school, Pen-y-Bryn, with whom we had an established relationship also offered us their valuable expertise.The room we’ve created is a very soothing space and we find it gets regular use by people with a range of needs, and is clearly much appreciated as shown by the comments in the visitor’s book:“Fantastic resource! My daughter really needed this today – thank you!”“Lovely place to get away from the hustle and bustle for a little one.”“Lovely idea for people on the spectrum to come for quiet.”“Really helped my son to have some time out.”This has been a very big learning curve for most of us, but it has been made much easier by talking to people who have direct experience of autism. Their input as part of our team has been invaluable.”The Museum is of course, closed right now, but for those of you interested, the times for our 'quiet hours' are posted on our events pages each month. We look forward to welcoming you all back in the coming months.
