Ffermdy ac iard Llwyn-yr-eos
10
11
![](/media/46021/thumb_1600/7U5A0771-Edit.jpg)
Beth yw’r adeilad hwn?
Dyma ffermdy Llwyn-yr-eos. Mae’n adeilad rhestredig Gradd 2 sy’n dangos pwysigrwydd amaeth i ddiwylliant a hanes Cymru.
Mae’r rhan fwyaf o adeiladau Sain Ffagan wedi dod i’r amgueddfa o wahanol rannau o Gymru, ond mae Llwyn-yr-eos yn dal i sefyll yn ei safle gwreiddiol.
O le daw’r enw Llwyn-yr-eos?
Mae’r eos yn aderyn sy’n nythu yn agos i’r ddaear mewn llwyni a pherthi. Er ei fod yn brin iawn yng Nghymru, mae’r eos yn ymddangos mewn llawer o enwau llefydd Cymraeg.
![](/media/54868/Nightingale.png)
Pryd gafodd Llwyn-yr-Eos ei adeiladu?
Cafodd Llwyn-yr-eos ei adeiladu ym 1820. Heddiw mae’r ffermdy wedi’i addurno fel y byddai ar ddechrau’r 20fed ganrif. Mae yno ystafell fyw, ystafell fwyta a chegin gyda phopty glo mawr ar gyfer coginio, a goleuadau nwy.
Mae’r dresel hyfryd yn y gegin sydd i’w gweld yn y llun isod yn rhan wreiddiol o’r tŷ.
![](/media/54871/Kitchen-table.png)
Mae bwrdd y gegin wedi’i wneud o bren ffawydd. Mae hwn yn bren caled a chadarn iawn. Nid oes arogl iddo, felly mae’n berffaith ar gyfer paratoi bwyd.
Mae’r parlwr i’w weld yn y llun isod, lle byddai ymwelwyr yn cael eu croesawu. Daw’r gair ‘parlwr’ o’r Lladin ‘parlare’ sy’n golygu ‘siarad’, a gallwch ddychmygu’r sgyrsiau diddorol a gafwyd yn yr ystafell hon dros y blynyddoedd!
![](/media/54872/Parlour.png)
Mae’r cytiau fferm yn cynnwys sgubor i storio’r gwair a’r ŷd, bragdy, tylciau moch, beudai a stabl.
Pwy oedd yn byw yno?
Bu tenantiaid i berchnogion Castell Sain Ffagan yn byw ac yn ffermio yma nes 1980.
Ym 1901, roedd 11 o bobl yn byw yn Llwyn-yr-eos – Evan a Helen Thomas; eu pump o blant; Blanch y forwyn; Magi yr howscipar; Ed y cigydd; a John Snook y carier. Cymraeg oedd unig iaith Magi.
Mae’r bwthyn hwn i un o’r gweision i’w weld yn yr iard, drws nesaf i’r stabl.
![](/media/46022/thumb_1600/7U5A0745-Edit.jpg)
Un o dasgau’r gwas oedd mynd â cheffyl a throl i Fragdy Ely i gasglu masglau haidd i’w defnyddio fel porthiant i’r anifeiliaid.
Pan fu farw un o’r ceffylau ym 1938, prynodd Mr Thomas dractor Fordson, a dyna gychwyn ar y broses o fecaneiddio yn Llwyn-yr-eos.
Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd bwyd wedi’i fewnforio yn ddrud ac yn brin gan fod llongau tanfor yr Almaen yn bomio llongau bwyd Prydain.
Roedd Llwyn-yr-eos yn ffynnu yn ystod blynyddoedd y rhyfel, gyda bwyd yn cael ei dyfu ar y tir yn dilyn cyngor y Prif Weinidog, Lloyd George.
Oeddech chi’n gwybod?
Cafodd Llwyn-yr-eos ei ddefnyddio i ffilmio Dr Who.
Mae Llwyn-yr-Eos, yn dal i fod yn fferm brysur, yn cadw bridiau Cymreig o ddefaid, moch a gwyddau.
![](/media/54870/Geese-at-St.-Fagans.png)
Mae’r ffermdy’n atyniad pwysig i bobl o bob oed: caiff arddangosiadau coginio eu trefnu yma yn ystod digwyddiadau arbennig.
Digwyddiadau Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru | Amgueddfa Cymru
Ar ddechrau’r flwyddyn mae’n dymor Wyna. Mae hyn yn ddigwyddiad poblogaidd iawn gyda phlant ysgol.
Prynhawn y Plant Digidol: Y Fferm
Ffeithiau Adeilad:
- Lleoliad gwreiddiol: Sain Ffagan, Morgannwg
- Dyddiad adeiladu gwreiddiol: tua 1850
- Dodrefnwyd: 1930s
- Dyddiad agor i'r cyhoedd: 1981
- Statws rhestredig: Gradd 2
- Gwybodaeth ymweld