Amgueddfa Lechi Cymru

Mae Amgueddfa Lechi Cymru’n awyddus i ddathlu cyfoeth enwau chwareli llechi ledled Cymru drwy  eu hysgythru i mewn i lwybr llechi a fydd yn arwain at borth yr Amgueddfa ar ei newydd wedd. Wrth grwydro sawl bro yng Nghymru mae’n hawdd sylwi ar olion ymdrech anferthol cenedlaethau gynt i gloddio am ac echdynnu llechfaen o’r ddaear a’i drawsnewid yn llechi o wahanol fathau. Mae rhai o’r olion i’w gweld yn gwbl amlwg oherwydd i’r chwarelwyr ail-siapio’r dirwedd drwy dyllu a thywallt gwastraff i mewn i domennydd. Ac eto mae olion rhai chwareli bellach mond yn grychdon ar wyneb y ddaear, oherwydd na weithiwyd nhw am ddigon hir i gynhyrchu llawer o wastraff na chreu’r angen am dyllau niferus, ceudodau, adeiladau na system gludo. Beth bynnag yw maint a sylwedd yr olion ffisegol mae math o gliw arall yn gallu dangos bodolaeth chwarel, a hynny yw enw’r chwarel.

Mae rhan fwyaf o’r enwau yn rhai Cymraeg ac yn aml maent yn deillio o nodwedd gyfagos yn y tir megis Ffynnon y Gog, Dŵr Oer, Pompren a Rhiw Gwreiddyn. Mae ambell un wedi’i henwi ar ôl person megis Doctor Hughes, Chwarel Gethin, Mathew’s, Palmerston’s, Vivian a Hollands. Mae enwau nifer fawr  o’r chwareli yn hanu o enw’r lleoliad neu ardal lle maent yn gorwedd megis Tal y Fan, Nantlle Vale, Hafod y Llan, Garreg Fawr a Deeside. Efallai ei fod yn anodd olrhain yn union pam yr enwyd ambell i chwarel ond mae’r enw mor adnabyddus nes bod yr enw yn unig yn gyfystyr â chwarel gan hepgor yr angen i ychwanegu ‘chwarel’ o’i flaen. Yn hyn o beth gellid cyfeirio at Dorothea, Glynrhonwy, Llechwedd, Prince of Wales ac Alexandra.

Yn anad dim mae’r llu enwau sydd ar chwareli yng nghorneli amrywiol o Gymru’n deyrnged i’r chwys a’r llafur a wariwyd i gynhyrchu ac allforio llechi i bedwar ban byd. Mae arbenigwyr a haneswyr ar hyd y blynyddoedd wedi cofnodi nifer fawr o’r chwareli yn ogystal â’u nodweddion mewn llyfrau a phapurau gwahanol. Mae project ailddatblygu Amgueddfa Lechi Cymru’n awyddus i ddathlu cyfoeth y dreftadaeth yma drwy ysgythru gymaint o enwau chwareli Cymru â phosibl i mewn i lwybr llechi a fydd yn arwain at borth yr Amgueddfa ar ei newydd wedd. Wedi hir bori drwy ffynonellau amrywiol mae staff yr Amgueddfa wedi hel rhestr o 196 enw sy’n cynnwys enwau o ardal Safle Treftadaeth y Byd yng Ngogledd Orllewin Cymru yn ogystal â Siroedd Dinbych, Penfro, Maesyfed a Chaerfyrddin. Fodd bynnag rydym eisiau sicrhau bod y llwybr yn gynrychioladol ac yn gyflawn ac felly rydym yn galw ar wybodusion lleol ar hyd a lled Cymru i gyfrannu drwy fewnbynnu enwau chwareli llai adnabyddus. 

Cyfrannwch yn fan hyn - Ffurflen Google  
 

Mwy o wybodaeth - ein gwefan

Cynhaliwyd y gweithgareddau yma fel rhan o broject ailddatblygu Amgueddfa Lechi Cymru, a ariennir gyda nawdd gan Gronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol, Llywodraeth y DU trwy Gyngor Gwynedd fel rhan o broject Llewyrch o’r Llechi, Llywodraeth Cymru yn cynnwys y Rhaglen Cyfleusterau Cymunedol, Sefydliad Wolfson, Sefydliad Garfield Weston a chyllidwyr eraill.    
 

Tra bod Amgueddfa Lechi Cymru ar gau dros dro ar gyfer prosiect ailddatblygu mawr, mae’r tîm wedi bod yn brysur yn teithio gyda’n ‘pop-ups’ ac yn mynychu digwyddiadau lleol a chenedlaethol. Maent wedi bod yn treialu ac yn profi gweithgareddau fydd yn cael eu plethu i mewn i’r ailddatblygiad, ac yn rhannu’r cynlluniau gyda’n cymunedau.  Darllenwch isod sut y rhoddwyd cyfleoedd llawrydd i weithwyr creadigol fel rhan o raglen Cynhyrchwyr Amgueddfa Cymru yn ystod y digwyddiad blynyddol ‘Cymerwch Ran’ yn Venue Cymru.

Cynllunio a pharatoi  

Cefais daith rithiol o gwmpas y ganolfan gasgliadau ym Mangor.  Roedd hyn yn hynod addysgiadol ac yn rhoi posibiliadau a syniadau da i mi ar gyfer creu gweithdai.  Edrychwyd ar bethau fel enwau gweithwyr benywaidd oedd wedi'u cerfio ar swîts fwrdd teleffon; wagenni wedi'u creu gan grwpiau o chwarelwyr a fyddai'n eu cludo i ac o'r chwarel - byddai'r rhain yn cael eu haddurno gan grwpiau o ddynion a phob wagen yn unigryw; plât wedi'i gynllunio a'i greu'n ofalus gyda stribedi o lechi, pob un yn lliw gwahanol ac yn gysylltiedig ag ardal lechi penodol.  Wrth edrych y tu hwnt i'r pethau ymarferol fel peiriannau ac offer, roedd gennyf ddiddordeb yng nghrefft y chwarelwyr, yn eu sgiliau creadigol a ddefnyddiwyd yn hollti a naddu llechi. Roedd llawer o gerfluniau llechi wedi'u creu gan chwarelwyr tu allan i'w oriau gwaith. Yr oedd y gwaith yn fanwl a chymhleth, adeiladau hardd a chlytiau o lechi wedi'u cerfio'n fanwl a gofalus gan ddefnyddio offer traddodiadol.  

Syniadau Cyntaf Unigol  

Roedd rhai o’r syniadau cychwynnol oedd gennyf wedi'u hysbrydoli gan wagenni'r chwarelwyr megis y Falwoden Lwyd, yr enw wedi’i beintio ar ochr un ohonynt.  Roeddwn i'n hoffi'r syniad o addasu gwrthrych o’r casgliadau - yn enwedig un ble byddai rhywun yn cael y profiad o eistedd ynddo. Yn llawn brwdfrydedd meddyliais am greu wagen ble byddai cyfranogwyr yn gallu ei addurno ac eistedd ynddo. Sylweddolais yn gyflym na fyddai hyn yn bosibl oherwydd yn gyntaf byddai'r gofod i bob cyfranogwr gyfrannu ato yn gyfyngedig, gan godi'r cwestiwn am y niferoedd o wagenni - daeth hyn braidd yn hunllef ymarferol a logistaidd yn fy mhen. Fodd bynnag, efo’r syniad o’r casgliadau dal yn y cof, byddai cyfranogwyr yn gallu creu baner ar y cyd fel atgof am y chwarelwyr.  Fel y wagenni - roedd y syniad o’r faner yn un cyffrous gan y byddai yn dipyn o faint ac yn eitem y gellid ei hongian neu ei arddangos.

Cyfarfod cyntaf gyda Iza  

Ar ôl fy nhaith gychwynnol a chael amser i feddwl am syniadau cefais y pleser o gyd weithio gydag Iza, Artist Symudedd ar y prosiect yma gan gyfarfod yn gyntaf ar-lein. Fe wnaethom rannu ein canfyddiadau gan ystyried ein syniadau ac roedd yn ymddangos ein bod wedi ein denu at y cerfiadau llechen a’r merched a oedd wedi cerfio eu henwau ar y swîts fwrdd teleffon a'r syniad o faner. Deuthum i benderfyniad i ymchwilio yn benodol i fywydau merched a chwarelwyr tu allan i’r gwaith a beth roeddent yn ei wneud yn eu hamser hamdden.  Penderfynwyd ar hyn wedi i Iza sôn am le tân oedd eisoes wedi’i greu fel prop ar gyfer arddangosfa ddiweddar a fyddai'n creu amgylchedd ystafell fyw wych.    

Roedd trefniant ystafell fyw yn caniatáu i fwy o adrodd straeon ac addysg ddigwydd yn naturiol. Mi wnaethon feddwl am natur y gweithgaredd a sut i annog pobl i greu gyda’i gilydd drwy efallai eistedd mewn cylch yn hytrach na chael byrddau mewn rhesi a fuasai'n gwneud y gweithgaredd yn fwy ffurfiol ac annibynnol. Hefyd, beth arall allai ddenu pobl i mewn i ofod o’r fath? Gallai lluniau ar y wal ddenu pobl (os maent wedi’u gosod yn iawn) a rhoi caniatâd iddynt gamu mewn a chymryd golwg o’r hyn sydd yno. I lenwi’r ystafell ymhellach, roedden ni eisiau ychwanegu matiau rhacs oedd fel arfer yn cael eu gwneud gan y gwragedd, hongian lluniau o chwarelwyr fel pe baent yn bortreadau o'n teuluoedd ynghyd â darnau o’r casgliad fel addurniadau ar y lle tân.  

Adroddiad Terfynol  

Ar gyfer yr adroddiad terfynol roeddem yn gallu cynnwys bron pob elfen o'n dyluniad. Fel y gwelwch isod, ail-grewyd yr ymdeimlad o ystafell fyw gan ddefnyddio matiau rhacs. Roedd gennym ruban coch yn hongian uwchben y lle tân i hongian yr hyn grëwyd gan y cyfranogwyr.  Roedd rhuban coch yn symbol a ymddangosai yn rheolaidd yn ein hymchwil megis ar faneri felly roedden ni eisiau cynnwys hyn yma hefyd.  

Gan fod y digwyddiad takePart yn llawn bwrlwm a digwyddiadau amrywiol o dan yr un to nid oedd hi’n ymarferol i ni drefnu dylunio ac argraffu mewn fformat cylch ar y llawr.  Yn hytrach na hynny roedd gennym dau fwrdd, un ar gyfer cerfio’r dylunio arno.  Yma byddem yn egluro a chyflwyno beth oedd cerfio llechi yn draddodiadol gan gyfeirio at yr offer y byddai chwarelwyr wedi'u defnyddio. Defnyddiodd y cyfranogwyr yn lle hynny pensiliau, brigau a morthwylion pren bach i efelychu'r broses draddodiadol. Hefyd, roeddem yn darparu enghreifftiau o ddyluniadau crefft llechen a allai gael eu defnyddio fel ysbrydoliaeth.  

Yna byddai'r cyfranogwyr yn symud ymlaen i'r bwrdd paent a chael dewis lliw yn seiliedig ar liwiau amrywiol y plât wedi'u gwneud gyda lliwiau gwahanol o lechen. Daeth y plât lechen hwn yn sail ar gyfer y printio.  Gwnaethom hyn hefyd i addysgu pobl oedd yn galw heibio, doedd llawer ddim yn sylweddoli bod llechen yn amrywio yn ei liw. Creodd hyn hefyd elfennau ble gallai nifer o bobl ifanc gysylltu ag adnabod enwau oedd yn gyfarwydd iddynt fel Penrhyn.

Gwaith gorffenedig yn y gweithdy print

Yn gyffredinol roedd y gweithdy'n llwyddiant mawr, gyda dros 300 o gyfranogwyr!  Cawsom amser hyfryd yn rhyngweithio gyda phobl ifanc oedd eisiau arbrofi gyda’r posibiliadau o brint fel defnyddio lliwiau niferus a haenau amrywiol.  Cawsom hefyd ymateb gwych gan rieni oedd yn awyddus iawn i gymryd rhan gan eu hannog i greu printiadau unigryw eu hunain. 

Mae prosiect ailddatblygu Amgueddfa Lechi Cymru yn cael ei ariannu gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol, Llywodraeth y DU drwy Gyngor Gwynedd fel rhan o’r prosiect Llewyrch o’r Llechi, Llywodraeth Cymru gan gynnwys y rhaglen Cyfleusterau Cymunedol, Sefydliad Wolfson, Sefydliad Garfield Weston, a chyllidwyr eraill.
 

Ydych chi’n gerddor, artist, peiriannydd sain neu’n gweithio mewn maes creadigol? 

Rydym yn chwilio am weithwyr llawrydd i arwain ar broject cerddorol cyffrous fydd yn rhan o ailddatblygiad Amgueddfa Lechi Cymru. 

Bydd ailddatblygiad yr amgueddfa yn gwarchod, gwella a dehongli safle arbennig yr Amgueddfa Lechi, ac yn creu canolfan Treftadaeth y Byd UNESCO gan gefnogi sgiliau traddodiadol, dysgu a lles a rydym wedi ymrwymo i greu gofodau newydd a gwahanol ble mae pobl yn gweld eu hunain yn profi ymdeimlad o berthyn. 

Meddai Chloe Ward - Rheolwr Ymgysylltu y Project: 

"Bydd Project SBRAGIO yn gweithio gyda chymunedau a lleisiau lleol i greu gofodau a phrofiadau ysbrydoledig sy’n cynnig persbectif unigryw ar hanes y cymunedau chwarela a luniodd yr ardal hon o Gymru. Bydd yn dod â phobl ynghyd i weithio gyda sŵn a cherddoriaeth mewn ffordd sy’n adlewyrchu hanes, tirwedd a straeon byw’r gymuned leol. 

Bydd cyfle i gydweithio, arbrofi a chreu gwaith newydd fydd yn helpu ailddweud stori yr Amgueddfa Lechi drwy weithio gyda grwpiau targed o’r ardaloedd llechi ac ardaloedd lleol yr amgueddfa, gyda ffocws ar gymunedau lleol, pobl o ardaloedd economaidd-gymdeithasol isel, cymunedau mwyafrif byd-eang, pobl hŷn gan gynnwys pobl yr effeithir arnynt gan ddementia, pobl ifanc."

Bydd arweinyddion SBRAGIO yn gyfrifol am recriwtio a gweithio gyda’r cymunedau, datblygu syniadau creadigol sy’n ymateb i’r Amgueddfa a’i hanes ac arwain ar broses gydweithredol, gynhwysol a chyffrous a chreu allbwn o ddarnau cerddorol newydd ar y cyd gyda chymunedau targed lleol, fydd yn cael ei ddefnyddio i gyfoethogi dehongli newydd Amgueddfa Lechi Cymru. Bydd yr arweinyddion yn helpu cydlynu a chyfrannu at ddigwyddiad arbennig i ddathlu’r gwaith ar ddiwedd y project, er enghraifft cyngerdd neu ŵyl. 

 Amserlen 

• Bydd y project yn cychwyn mor fuan â phosib. Rydym yn gobeithio bydd y project creadigol hwn yn dod i ben tua diwedd 2026. 
• Mi fydd hi’n bosib cyflwyno elfennau terfynol yn gynnar yn 2027, ond dim hwyrach na diwedd Mawrth 2027. 

Cyllideb

• Mae cyfanswm o 3 gronfa o £3,000 ar gael, ar gyfer 3 elfen wahanol. 
• Dylai’r cyfanswm o £3,000 gynnwys holl ffioedd, teithio, chynhaliaeth ac unrhyw ddeunyddiau. 
• Mae cyllideb ar wahân i dalu costau darpariaeth cyfieithu neu unrhyw gostau sy’n ymwneud â hygyrchedd. 
• Mae Amgueddfa Cymru yn ad-dalu costau teithio ar gyfer gweithwyr llawrydd ar gyfradd o 25c y milltir.   

Iaith

• Mae'n hollbwysig i ni fod pobl yn gallu cymryd rhan yn y Gymraeg a'r Saesneg, ac felly’n bwysig bod unrhyw hwyluswyr neu waith cymunedol yn cael ei gynnal yn ddwyieithog. Byddwn yn ffafrio datganiadau o ddiddordeb gan unigolion sy'n siarad Cymraeg neu'r rhai sy'n dangos dealltwriaeth o hyn. Bydd angen i chi sicrhau eich bod yn gallu cydymffurfio â Safonau'r Gymraeg Amgueddfa Cymru sydd i'w gweld yma.

Hawlfraint

• Amgueddfa Cymru fydd yn  berchen ar hawlfraint yr holl gynnyrch o'r project hwn.

Mynegi diddordeb a cheisio

• Rydym yn croesawu cynigion ysgrifenedig dim mwy na 2 dudalen A4, neu fideo byr/recordiad llais sydd o dan 5 munud. 
• Rydym yn hapus i drafod ffyrdd eraill o wneud cais am y cyfle hwn. 

Bydd angen cynnwys y wybodaeth ganlynol: 

• Profiad perthnasol o sut rydych chi wedi ymgysylltu'n greadigol â chymunedau.
• Gwybodaeth am eich maes ymarfer creadigol a'ch syniadau ar gyfer y prosiect - be fyddech chi'n bwriadu ei gyflawni ac efo pwy fyddech chi'n bwriadu gweithio.
• Amlinelliad o’ch costau chi, gan gynnwys eich ffi dyddiol. 

Mae mwy o wybodaeth ar gael yn y ddogfen yma

Os oes gennych ddiddordeb neu eisiau gwneud cais danfonwch eich mynegiant o ddiddordeb drwy e-bost at chloe.ward@amgueddfacymru.ac.uk - erbyn 11/09/2026. 

Byddwn yn adolygu ceisiadau yn barhaus ac yn cysylltu â phob ymgeisydd ddim hwyrach na wythnos ar ôl y dyddiad cau. 

Fel artist, mae fy ngwaith yn archwilio olion hanes cymdeithasol a gedwir o fewn arteffactau domestig a thirweddau lleol. Rwy'n cael fy nenu at fanylion sy'n myfyrio ar feithrin a dyfeisgarwch, yn enwedig rhai a luniwyd gan brofiadau dyddiol menywod, sydd yn aml ar goll o hanesion swyddogol. Roedd y project hwn yn gyfle gwych i ymgysylltu â chyfranogwyr, clywed straeon, ac archwilio sut mae gwrthrychau bob dydd yn dal atgofion a hanesion. 

Dechreuodd ein sesiynau yn yr ‘ystafell ddydd’ ar ward Morfa, Ysbyty Alltwen, gyda sgyrsiau am fywyd domestig y gorffennol, wedi’u sbarduno gan arteffactau o'r amgueddfa, fel crochenwaith, cyllyll a ffyrc, a thecstiliau. 
 

Fe wnaethon ni greu darnau personol wedi'u hysbrydoli gan fywyd domestig gan ddefnyddio clai aer-sychu, gyda gweadau sy'n adlewyrchu llafur diwydiannol a llafur cartref. Drwy ddefnyddio stampiau llythrennau, roedd modd argraffu atgofion o'n trafodaethau i'r clai, gan ychwanegu haen bersonol at straeon torfol. Ychwanegwyd lliw gydag inc a graffit, neu de a choffi, wedi'i bwffio i roi naws oedrannus i’r darnau - proses a oedd yn adleisio tasgau domestig. 

Ysbrydolodd y matiau rhacs sydd yn rhan o gasgliad yr Amgueddfa Lechi, ac yn symbol o ddyfeisgarwch domestig, ni i greu ein sampl gydweithredol ein hunain. Yn draddodiadol, gwnaethpwyd y matiau hyn trwy wthio stribedi rhacs trwy ddeunydd sach; fe wnaethon ni addasu'r dull er mwyn symlrwydd drwy lapio defnydd o amgylch glanhawyr pibellau, yna eu cysylltu â'u gwnïo i siâp mat rhacs bychan.

Mae'r darnau cylch brodwaith wedi'u hysbrydoli gan flanced chwarelwr o tua 1900, wedi'i gwneud o ddarnau clytiog o frethyn llwyd wedi'u trimio â choch, i amddiffyn ei berchennog rhag amodau llym y barics. Mae ein darnau wedi'u gwnïo yn cyfuno dyfeisgarwch gwnïo a thrwsio â symbolau o'r llefydd tân cerfiedig a welir mewn rhai cymunedau chwarelyddol.

Mae'r darnau maint cerdyn post yn parhau â'r thema, yn cynnwys symbolau o'r llefydd tân, gyda thestun wedi'i dynnu o sgyrsiau ac atgofion.

Mae'r project hwn wedi bod yn ffordd wych o rannu straeon personol a chreadigrwydd, gan ddod â phobl ynghyd trwy greu gyda’n gilydd - diolch i bawb a gymerodd ran!

"Braf oedd dod at ein gilydd a dysgu sgiliau newydd" - claf o ward Morfa, Ysbyty Alltwen

Manylion cyswllt: rachelevanscelf@gmail.com

Instagram: rachelevans_artist 
 

Cynhaliwyd y gweithgareddau yma fel rhan o broject ailddatblygu Amgueddfa Lechi Cymru, a ariennir gyda nawdd gan Gronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol, Llywodraeth y DU trwy Gyngor Gwynedd fel rhan o broject Llewyrch o’r Llechi, Llywodraeth Cymru yn cynnwys y Rhaglen Cyfleusterau Cymunedol, Sefydliad Wolfson, Sefydliad Garfield Weston a chyllidwyr eraill.  
 

Chwarelwyr Amgueddfa Lechi Cymru yn symud o’r chwarel i’r castell!  

Am y tro cyntaf erioed mae chwarelwyr llechi yn gweithio yng Nghastell Penrhyn – cartref un o berchnogion chwarel cyfoethocaf Cymru. 

Mae chwarelwyr o Amgueddfa Lechi Cymru, sydd fel arfer i’w gweld yn yr amgueddfa yn Llanberis, wedi symud dros-dro i arddangos eu sgil a’u crefft yn y Castell. 

Mae hyn yn digwydd wrth i Amgueddfa Lechi Cymru gau ei drysau am gyfnod ar gyfer ailddatblygiad mawr. Oherwydd y gwaith hwn mae’r amgueddfa, sy’n rhan o deulu Amgueddfa Cymru, wedi penderfynu rhannu ei stori mewn lleoliadau eraill o fewn safle treftadaeth byd Tirwedd Llechi Gogledd-orllewin Cymru. 

Sefydlwyd Chwarel y Penrhyn gan y teulu Pennant. Roedd yn un o brif chwareli llechi Cymru am bron i 150 o flynyddoedd, ac roedd yr amodau gweithio’n galed iawn yno. Ym 1900, aeth dros 2,000 o weithwyr ar streic am well cyflogau ac amodau gweithio – penllanw blynyddoedd lawer o wrthdaro ac anfodlonrwydd. 

Roedd Streic y Penrhyn yn un hir a chwerw. Fe barodd dros dair blynedd, un o’r streiciau diwydiannol hiraf yn hanes Prydain, ac achosodd galedi difrifol i’r chwarelwyr a’u teuluoedd. Rhwygwyd y gymuned yn ddwy; rhwng y ‘streicwyr’ a achosodd yn driw i’r streic neu adael i ddod o hyd i waith arall, a’r ‘bradwyr’ a ddychwelodd i’r chwarel. ⁠ 

I nifer o drigolion yr ardal, mae’r Castell yn dal i fod yn symbol o gyfoeth a gormes. Yn hanesyddol, fyddai’r chwarelwyr byth yn croesi trothwy’r Castell, ac mae llawer o’u teuluoedd wedi cadw draw ar hyd y blynyddoedd. 

Mae Castell Penrhyn a’r gerddi bellach dan ofal Ymddiriedolaeth Genedlaethol Cymru, ac mae’r safle wedi bod yn cydweithio gyda thrigolion yr ardal ac artistiaid ers dros ddegawd i rannu mwy o’r hanes, ac ailgysylltu â’r gymuned leol, fel yr esboniodd Ceri Williams, Rheolwr Cyffredinol Castell Penrhyn: 

“Dros y degawd a mwy diwethaf, rydym wedi bod yn ail-edrych ar ein ffordd o rannu hanes a chysylltiadau diwydiannol a threfedigaethol Castell Penrhyn. Rydym wedi cyflawni cymaint ar hyd y cyfnod, ond mae croesawu’r chwarelwyr i’r castell yn garreg filltir arwyddocaol o ran ailgysylltu’r gymuned â’r safle hanesyddol hwn. 

⁠Yn barod, mae torfeydd wedi bod yn ymgasglu i wylio’r arddangosfa hollti llechi, sydd yn ddathliad o grefftwyr lleol, ond hefyd yn brofiad sy’n ychwanegu at hanes diwydiannol y castell. Edrychwn ymlaen at barhau i weithio gydag Amgueddfa Lechi Cymru dros y misoedd i ddod, a chynnig ymweliad unigryw a chofiadwy i Gastell Penrhyn.”

I Amgueddfa Lechi Cymru, mae’r cyfle i’w chwarelwyr arddangos eu gwaith yng Nghastell Penrhyn yn rhan allweddol o’r rhaglen ailddatblygu, ac yn benodol ymgyrch Amgueddfa ar y Lôn yn 2025, sy’n adleoli elfennau o’r amgueddfa tra bod y safle ar gau. 

Dywedodd Elen Roberts, Pennaeth Amgueddfa Lechi Cymru: 

“Rydym yn ddiolchgar iawn i’r tîm yng Nghastell Penrhyn ac i Ymddiriedolaeth Genedlaethol Cymru am roi’r cyfle unigryw hwn i ni gydweithio fel rhan o raglen ailddatblygu Amgueddfa Lechi Cymru.  Rydym wedi gweithio’n agos gyda’r Ymddiriedolaeth dros y blynyddoedd i rannu hanes y diwydiant llechi, ac mae’r cyfle i rannu sgiliau a straeon ein chwarelwyr yn beth mawr i’r ddwy ochr. Bydd symud i Gastell Penrhyn – ac i safleoedd eraill yn yr ardal Treftadaeth Byd – yn ystod ailddatblygiad yr amgueddfa yn gyfle i ni gyrraedd cynulleidfaoedd newydd a sicrhau bod ein stori yn parhau tu hwnt i furiau’r amgueddfa. 

Bydd ein staff ar eu hennill o gael dal i weithio gyda’r cyhoedd, a gwella eu gwybodaeth o hanes y llechi, a gobeithio y bydd ymwelwyr ar eu hennill o gwrdd â staff yr amgueddfa mewn lleoliadau newydd a fydd – ynghyd â’r cynnig presennol i ymwelwyr â Chastell Penrhyn – yn cynnig persbectif newydd ar stori’r llechi.”

Mae’r Amgueddfa a’r Castell yn rhannau allweddol o safle Treftadaeth Byd Tirwedd Llechi Gogledd-orllewin Cymru. Croesawyd y datblygiad gan yr Arglwydd Dafydd Wigley, Cadeirydd Partneriaeth Llechi Cymru:

 “Mae Cyngor Gwynedd a’i bartneriaid wedi cydweithio ers blynyddoedd i ddatblygu partneriaeth gref er mwyn sicrhau statws treftadaeth byd i Dirwedd Llechi Gogledd-orllewin Cymru. Mae canlyniadau’r bartneriaeth gref hon nawr yn dwyn ffrwyth wrth i ni weld buddsoddiad sylweddol o dros £30m drwy raglen weithgareddau Llewyrch o’r Llechi – fel y rhai yn Amgueddfa Lechi Cymru a lleoliadau eraill ar draws yr ardal. Rydym hefyd yn gweld ffyrdd newydd ac arloesol o gydweithio i gyrraedd cynulleidfaoedd newydd, cynnig profiadau newydd, a rhannu stori fyd-eang llechi Cymru.” 

Mae’r chwarelwyr yng Nghastell Penrhyn bob dydd yn ystod 2025.                                         

Am fwy o hanes y Castell ewch i wefan Castell Penrhyn: www.nationaltrust.org.uk/cy/visit/wales/penrhyn-castle-and-garden