Helo, Rhodri Edwards ydw i ac rydw i wedi bod yn e-wirfoddoli gydag Amgueddfa Cymru ers Ionawr 2021. Rydw i’n astudio Lefelau A mewn Hanes, Llenyddiaeth Saesneg a Daearyddiaeth yn Ysgol Gyfun Aberaeron. Rydw i wedi bod yn helpu’r Adran Hanes ac Archaeoleg yn Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru i drawsgrifio rhai holiaduron sy’n manylu ar fywyd yng Nghymru o’r 1930au i’r 1980au. Mae pawb yn Amgueddfa Cymru wedi bod yn gymwynasgar a chyfeillgar iawn, yn enwedig fy ngoruchwyliwr Sioned Williams sydd bob amser yn ymateb yn gyflym i unrhyw ymholiadau sydd gennyf ac yn garedig yn cynnig llawer o gyngor a chefnogaeth. Rhoddodd Sioned sesiwn hyfforddi pan ddechreuais a wnaeth hi gyflwyno ni i’r gwaith gwirfoddoli, gan roi awgrymiadau defnyddiol fel defnyddio’r gair [sic] y tu ôl i unrhyw gamgymeriadau sillafu, atalnodi a gramadeg a rhoi marciau cwestiwn ar ôl unrhyw eiriau rydym yn ansicr ohonynt, felly roedd hyn yn caniatáu i ni i weithio’n effeithiol, yn annibynnol ac ar ein cyflymder ein hunain. Trwy drawsgrifio rhai o’r holiaduron, rydw i wedi dysgu llawer am hanes a threftadaeth gymdeithasol fy ardal leol megis y ffordd amaethyddol a ffermio o fyw, nodweddion ffermdy, pa fathau o fwyd byddai teuluoedd ffermio yn cynhyrchu yn aml, er enghraifft cynhyrchu llaeth fel hufen a chaws. Mae darllen am brofiadau pobl wedi dod â hanes yn fyw i mi ac mae’n ddiddorol gweld sut mae’r dafodiaith Gymraeg wedi newid ers y 1930au. Rwy’n mwynhau gwirfoddoli a gweithio gydag Amgueddfa Cymru gan fynychu cyfarfodydd Zoom a Microsoft Teams lle rwy’n gwrando ar brofiadau gwirfoddolwyr eraill am yr hyn maen nhw wedi’i ddysgu a’i ddarganfod pan maen nhw wedi bod yn trawsgrifio’r holiaduron hanesyddol. Mae cwrdd â phobl eraill sy’n gweithio ac yn gwirfoddoli i Amgueddfa Cymru, ymuno â digwyddiadau a drefnwyd yn feddylgar gan Amgueddfa Cymru fel y partïon rhithwir ar Eventbrite a derbyn pecyn gwirfoddoli wedi helpu i wneud i mi deimlo’n rhan werthfawr o Amgueddfa Cymru. Rwyf wedi datblygu fy sgiliau gwirio trwy drawsgrifio holiaduron ac rwyf wedi cael mwy o fewnwelediad i’r pwnc o Hanes sydd wedi rhoi profiad gwerthfawr imi. Diolch yn fawr iawn i bawb am eu holl gymorth a chefnogaeth, rwy’n gwerthfawrogi’r cyfle i fod yn wirfoddolwr yn Amgueddfa Cymru.

Amgueddfa Cymru is home to almost 1,400 paintings and drawings by Augustus John (1878-1961). A prolific portraitist, John painted many notable figures such as the poet and writer Dylan Thomas and the musician Guilhermina Suggia. He also made frequent sketches – in both pencil and oil paint – of unnamed people he encountered in everyday life. One such work in our collection has recently had its sitter identified thanks to the crowd-sourced resource Art Detective, where art lovers and experts can discuss artworks in public UK collections.

The work in question depicts a distinctive looking woman with cropped hair and a full fringe, sporting an inquisitive expression on her face. While the model’s dress and lower body is loosely sketched out, her face is richly detailed, suggesting that she was known to the artist.

A discussion about this painting was launched on Art Detective after Dr. Margot Schwass wrote in to share her research into Greville Texidor (1902-1964) and her belief that this is the “lost” Augustus John portrait of the author and world traveler. Schwass comments that: “When I chanced across an image of the portrait in the Amgueddfa Cymru collection, I knew straight away that it was Greville”. This prompted a lively and well-researched discussion among other Art Detective users, leading to our curatorial team being utterly convinced that this is in fact a portrait of Texidor, who, it was uncovered, worked as John’s secretary in the early 1920s.

We would like to thank Dr. Schwass for contributing her research and helping us learn more about this work in our collection. Her 2019 book All the Juicy Pastures is the first to tell the story of Texidor's extraordinary life.

You can read more about Art UK’s Art Detective Network here.

Os gofynnwch i blentyn ysgol gynradd beth fuon nhw’n wneud yn yr ysgol y diwrnod hwnnw, byddant yn aml yn sôn am amser chwarae. Amser chwarae yw'r amser pan maen nhw'n cael penderfynu’n union beth sy'n digwydd. Maen nhw'n cael dewis y gemau, y teganau, hyd yn oed y chwaraewyr, o fewn y paramedrau diogel a roddir iddynt. Ac o fewn y paramedrau hyn, maen nhw'n dysgu. Dysgu sut i symud a'r hyn y gallant wneud yn gorfforol. Dysgu sut i ymddwyn yn gymdeithasol, trwy rannu a gofalu. Dysgu sut i ddelio ag emosiynau pan nad yw'r gêm yn mynd eu ffordd. Mae amser chwarae yn hanfodol.

Ac mae'r dysgu'n dechrau ymhell cyn adeg ysgol. Prynhawn y Plant yw un o fy hoff ddigwyddiadau rheolaidd y mae'r amgueddfa'n ei gynnal. Mae'n gyfle i rieni ddod â'u rhai bach ar gyfer rhywfaint o chwarae dan oruchwyliaeth mewn amgylchedd tawel a diogel. Rydyn ni yno i gynorthwyo, chwarae ychydig, a rhoi pâr ychwanegol o lygaid i rieni ar eu rhai bach. Y rhan orau yw bod hawl gennym ddefnyddio adnoddau’r tîm dysgu, a llunio profiad a thema wahanol bob tro.

Os yw'n ddiwrnod y jyngl, byddwn yn gosod yr ystafell gydag addurniadau chwarae meddal ar thema'r jyngl. Logiau meddal i blant bach ddringo drostynt, rygiau blewog gwyrdd i gropian drostynt. Yna gallwn ddod â'r anifeiliaid allan - y teigrod, y mwncïod, yr eliffantod. Gall plant chwarae gyda nhw, gan wneud straeon eu hunain ac ychwanegu synau a'u symudiadau eu hunain atynt. Hyd yn oed os nad yw plentyn yn siarad eto, mae copïo synau a symudiadau yn eu helpu i ddysgu.

Nid symudiad a sain yn unig y mae plant yn hoffi. Mae cyffwrdd yn hanfodol ar gyfer dysgu cynnar. Mae plant ifanc wrth eu bodd yn archwilio eitemau â'u dwylo, neu hyd yn oed â'u cegau, felly mae ein blychau teganau wedi'u llenwi â blociau syml y gellir eu glanhau yn hawdd iddynt eu harchwilio. Mae gennym lawer o flychau synhwyraidd thematig, wedi'u llenwi â ffwr ffug meddal, ffabrig lledr garw, a phob math o weadau rhyfeddol i'r rhai bach eu cyffwrdd a'u teimlo.

Pan fydd y plant wedi bennu ar chwarae, mae'n bryd cael stori. Mae gennym gasgliad enfawr o lyfrau plant hardd, sy'n addas ar gyfer unrhyw un o'n themâu, y gellir eu perfformio mewn modd bywiog neu dawel, gan ryngweithio â'r gynulleidfa neu beidio. Yr un peth rydyn ni wedi'i ddysgu yw sut i ddarllen y gynulleidfa ifanc.

Er bod pethau'n wahanol ar hyn o bryd, gydag ambell rhan o'r amgueddfa ar gau o hyd, rydym wedi llwyddo i lunio llawer o adnoddau ar-lein ar gyfer y plant bach. Mae gennym ni straeon, gweithgareddau celf a chrefft a llawer o symudiadau ac odl gwirion yn Gymraeg a Saesneg i'ch cadw chi i fynd nes ein bod ni'n gwbl agored eto.

Arddangosfa Gobaith Amgueddfa Wlân Cymru – Dyddiad Lansio! 

Pleser yw cyhoeddi y bydd Arddangosfa Gobaith yn agor i'r cyhoedd yn Amgueddfa Wlân Cymru ar 2 Hydref 2021 ac ar agor tan ganol Ionawr 2022. Bydd yr agoriad yn rhan o Ddigwyddiad Dathlu Gwlân digidol Amgueddfa Cymru a gynhelir ar 2-3 Hydref. Mae rhagor o wybodaeth am y digwyddiad cliciwch yma Dathlu Gwlân | National Museum Wales (amgueddfa.cymru) 

Bydd yr arddangosfa hefyd i'w gweld yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe rhwng Gorffennaf a Hydref 2022. 

Diolch i bawb a gyfrannodd at greu'r sgwariau lliw enfys. Diwedd mis Mawrth 2021 oedd y dyddiad cau ar gyfer derbyn cyfraniadau. Ers yr alwad gyntaf am sgwariau ym mis Ebrill 2020 ar ddechrau'r cyfnod clo cenedlaethol cyntaf, rydym wedi derbyn bron i 2,000 o sgwariau! Roedd cyfranwyr yn defnyddio’r deunyddiau oedd ar gael iddyn nhw ar y pryd, megis gwlân neu edau acrylig i greu sgwariau wedi’u gwau neu grosio, ac mae'r ymateb wedi bod yn anhygoel!  

Rhannodd elusen Crisis (De Cymru), sy'n cefnogi pobl ddigartref, wybodaeth am yr Arddangosfa Gobaith ar eu tudalen Facebook, a chreu pecynnau o wlân a chyfarwyddiadau ar gyfer defnyddwyr eu gwasanaethau i’w hannog i gyfrannu. Roedd Arddangosfa Gobaith yn elfen bwysig o Wythnos Addysg Oedolion 2020, a chyhoeddwyd dau fideo o Non Mitchell, Crefftwraig yn Amgueddfa Wlân Cymru yn dangos sut i ffeltio a gwehyddu sgwâr. Crëwyd collage o ffotograffau yn cofnodi’r arddangosfa yn rhan o Broject Celf Cysylltu â Charedigrwydd, a gynhelir mewn partneriaeth ag Ymgyrch Cysylltu â Charedigrwydd a Chymdeithas Gwasanaethau Gwirfoddol Sir Gâr i gofnodi caredigrwydd a chefnogaeth cymunedol yn ystod y pandemig. 

Ni ellid fod wedi rhagweld unrhyw agwedd o'r flwyddyn ddiwethaf ac mae pob un ohonom ni wedi gorfod addasu i newidiadau enfawr. Er mai creu un blanced enfys enfawr o’r sgwariau oedd ein cynllun gwreiddiol, rydym wedi penderfynu creu sawl blanced yn lle hynny. Roedden ni wedi derbyn nifer anhygoel o sgwariau ac yn sgil cyfyngiadau Covid-19 doedd dim modd i wirfoddolwyr gwrdd yn Amgueddfa Wlân Cymru. Bu Gwirfoddolwyr Amgueddfa Wlân Cymru a staff Amgueddfa Cymru felly yn uno'r sgwariau gartref i greu blancedi unigryw hardd. Wedi'r Arddangosfa, y bwriad o hyd yw rhoi'r blancedi i elusennau i'w defnyddio fel y maen nhw eisiau, boed fel blancedi neu fel darnau o waith celf. Mae mwy o flancedi yn golygu mwy o hyblygrwydd wrth arddangos, ac mae gennym gynlluniau cyffrous ar y gweill! 

Tra bod ein gwirfoddolwyr a'n staff gwych yn brysur yn gweithio ar greu'r blancedi, rydym wedi bod yn gweithio ar ran arall o'r project hefyd. Dros y flwyddyn ddiwethaf, rydym wedi derbyn cymaint o sgwariau hardd ac amrywiol o bob cwr o’r wlad ac mae wedi bod yn hyfryd clywed gan sawl person bod creu’r sgwariau wedi eu helpu yn ystod y cyfnod digynsail a heriol hwn. Oherwydd hyn, rydym wedi penderfynu cofnodi profiadau rhai cyfranwyr o gymryd rhan yn y project. Bydd y fideo ‘Straeon y Sgwariau’ yn fideo dehongli byr yn yr arddangosfa ac ar-lein, yn cofnodi teimladau'r bobl a gyfrannodd at y project. 

Diolch i ddisgyblion Ysgol Penboyr yn Dre-fach Felindre sydd wedi creu gwaith celf ôl llaw enfys prydferth a gaiff ei arddangos yn yr arddangosfa hefyd. 

Mae’r enfys yn cael ei defnyddio'n aml fel symbol o heddwch a gobaith, ac yn aml yn ymddangos pan fo'r haul yn tywynnu yn dilyn glaw trwm. Maen nhw'n ein hatgoffa ni y daw eto haul ar fryn wedi cyfnodau anodd. Nod yr arddangosfa yw adlewyrchu ysbryd, gobaith a chymuned yn ystod y cyfnod heriol hwn. Bydd yr arddangosfa yn brofiad i ymgolli ynddo, yn gwtsh symbolaidd o’r caredigrwydd a'r cariad sydd ym mhob pwyth, i ymgorffori ein gobaith ni oll. 

Bydd tudalen ar wefan Amgueddfa Cymru yn rhan o'r arddangosfa fydd yn cynnwys, ymysg pethau eraill, fideo ‘Straeon tu ôl i’r Sgwariau’ Arddangosfa Gobaith a thaith o gwmpas yr arddangosfa ei hun hefyd. 

Edrychwn ymlaen at eich croesawu i’r arddangosfa yn fuan iawn. Yn y cyfamser, dyma fideo byr am Arddangosfa Gobaith, yn cofnodi rhai o'r ffotograffau sydd wedi'u tynnu ers i'r project lansio. 

Cadwch lygad ar ein tudalennau ar y cyfryngau cymdeithasol am yr wybodaeth ddiweddaraf. 

Diolch i The Ashley Family Foundation a Sefydliad Cymunedol Cymru am gefnogi'r project hwn. 

Yn Llanilltud Fawr ym Mro Morgannwg mae traeth caregog poblogaidd – lleoliad prydferth ryfeddol wrth droed y clogwyni gyda golygfeydd ar draws Môr Hafren at Minehead ar ddiwrnod clir. Ond yn bwysicach i chi a fi, mae’r traeth yn un o’r lleoliadau gorau yng Nghymru i ganfod trysorau newydd i helwyr ffosilau ac archwilwyr byd natur. Felly ar brynhawn Llun llwyd, i ffwrdd â fi i’n hoff draeth gyda fy offer a’n llyfr braslunio i weld beth allwn i’i ganfod…

Mae cwymp creigiau yn ddigwyddiad rheolaidd ar draeth Llanilltud Fawr, a nifer o bobl wedi cael eu brifo neu eu lladd, yn anffodus. Er bod temtasiwn mawr i chwilio am ffosilau ymhlith creigiau sydd newydd ddisgyn, mae’n hanfodol bod helwyr yn cadw draw o’r clogwyni! Doedd dim cwymp yn amlwg wrth i fi gerdded at y traeth, ond fe ymddangosodd hwn o fewn ychydig lathenni. Atgof amserol i gadw’n glir!

Pa offer es i gyda fi medde chi? Does dim angen labordy gwyddonol a byddin o balaeontolegwyr arnoch chi wrth hela ffosilau! Gall unrhyw un â llygad dda roi cynnig arni.

Ond cyn bwrw ati, cofiwch:

• Wirio amseroedd y llanw. Mae’n fwy diogel dechrau hela ffosilau pan fydd y llanw ar drai, er mwyn osgoi cael eich dal gan y llanw’n codi.
• Gwisgo dillad ac esgidiau addas. Mae’n hanfodol cael esgidiau cadarn ar dir creigiog fel hwn, a bod yn barod am newid sydyn yn y tywydd.
• Gall hela ffosilau fod yn waith sychedig, felly dewch â digon o fwyd a diod i’ch cadw i fynd. Efallai bod y caffi agosaf yn bell!

Fy offer

• Esgidiau cryf
• Dŵr yfed
• Rholyn cegin i lanhau canfyddiadau diddorol
• Rhywbeth i ddogfennu’r profiad – llyfr braslunio, llyfr nodiadau, ffôn (gyda chamera), pren mesur pensel a beiro.

Fe benderfynais i gerdded i’r chwith, ar bellter diogel o’r clogwyn. Mae’r tirlun yn greigiog ac amrywiol – perffaith ar gyfer pyllau cerrig a hela ffosilau.

Fe ges i olwg gyflym ar y siâl cyn dechrau ar y clogfeini. Y ffosilau mwyaf cyffredin i’w cafod ar y traeth yw molysgiaid, fel amonitau a deufalfiau, ond efallai y gwelwch chi weddillion esgyrn pysgod neu ichthyosaur os ydych chi’n lwcus! Gallwch chi hefyd weld esiamplau prydferth o gregyn modern. Wrth i fi nesu at y clogfeini mawr, fe welais i olion oedd yn edrych fel amonit, ac aros i archwilio ymhellach.

Dyma fi’n tynnu braslun syml o’r canfyddiad a’i fesur. Dyma fi hefyd yn defnyddio fy ffôn i gymryd llun o’r lleoliad, gyda bys yn pwyntio at y ffosil. Mae hon yn ffordd syml iawn o gofnodi lleoliad sbesimen diddorol er mwyn ei ailddarganfod os oes angen.            

Roeddwn i’n eiddgar i ganfod mwy, felly dyma fi’n symud i lawr y traeth. Roedd y clogfeini fan hyn wedi chwalu fwyfwy a cefais fy nenu at un yn benodol. Roeddwn i wedi canfod ôl amonit arall! Fe benderfynais i beidio morthwylio ar y garreg o gwmpas yr olion, gan fod hyn yn aml yn niweidio’r ffosil yn hytrach na’i ddatod yn daclus. Dychmygwch ddinistrio ar ddamwain gydag un ergyd esgeulus rywbeth sydd wedi goroesi am filiynau o flynyddoedd – mae’n anfon ias oer drwydda i! Penderfynais i adael y ffosil yn y fan. Yn anffodus mae gormod o gasglu ar draeth Llanilltud Fawr, a dwi’n credu dylai’r esiampl hwn gael ei adael i eraill ei fwynhau. Efallai y byddwch chi’n ei ganfod wrth ymweld!

Os ydych chi’n canfod unrhyw ffosilau neu wrthrychau diddorol, cysylltwch â’r Amgueddfa drwy’r wefan. Rydyn ni’n dwlu gweld eich canfyddiadau, ac mae ein tîm o arbenigwyr wastad yn barod i adnabod canfyddiadau a rhoi gwybodaeth bellach.

Cofiwch, gall pawb fod yn balaeontolegydd!

Hela hapus!

I ffeindio rhagor o adnoddau i'ch helpu chi gydag archwilio, ymwelwch â:

Ar Eich Stepen Drws: Natur, daeareg ac archaeoloeg yng Nghymru