Durga
![](/media/9068/thumb_1600/durga---rhys-001.jpg)
Y Dduwies Durga yn barod ar gyfer y Puja
Am dair wythnos yng ngwanwyn 2009 yn Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru, bu dau artist o India yn creu delweddau prydferth o’r Dduwies Durga a’u theulu. Fesul wythnos trawsffurfiwyd deunyddiau syml fel clai, papier mache, gwellt a phren yn gelfydd i greu cerfluniau manwl - pob un ohonynt â’u symbolau a’u hystyron eu hunain. Fe’u gwnaed ar gyfer Pwyllgor Puja Cymru - grŵp Hindŵaidd sydd wedi addoli yng Nghymru ers y 1970au. Gan fod eu delwedd o’r Dduwies Durga yn hen a threuliedig roedd angen un newydd arnynt.
Durga yw’r Fam-dduwies anorchfygol, sy’n marchogaeth i’r frwydr ar gefn llew. Fe’i crëwyd gan y Duwiau pan oedd drygioni’n bygwth y Bydysawd. Hi yw ‘Shakti’ y pŵer dwyfol i wrthsefyll, amsugno ac ymladd pwerau’r fall. Trwy gydol yr addoli, a elwir yn Puja, mae Hindŵiaid yn dathlu buddugoliaeth Durga dros ddrygioni.
Fe’i gwelwch yma yn ei holl brydferthwch yn arddangos cryfder, cynhesrwydd a chariad mamol. Saif yn falch ar gefn llew wrth iddi ladd Brenin y demoniaid, Mahisasura. Gyda hi mae ei dau fab, Ganesh a Kartikeya, a’i dwy ferch, Lakshmi a Saraswati.
Deuai’r ddau artist llwyddiannus - Purnendu a Dubyendu Dey - o Kolkata, India. Trwy gydol y broses o greu dilynwyd defodau crefyddol arbennig. Y pwysicaf ohonynt oedd Chakkshu Daan – Paentio’r Llygaid. Daeth Purnendu â Durga’n fyw drwy beintio’i llygaid yn ofalus. O’r pwynt hwn ymlaen addolir delwedd o’r Dduwies fel petai ganddi’r holl bwerau a roddodd y Duwiau iddi.
Mae’r Pujas yn cychwyn ar chweched diwrnod Navaratri, sef y naw noson o ddefodau i’r Dduwies Durga, gyda chroeso i’r Dduwies a’i theulu. Caiff mantrâu eu llafarganu yn Sansgrit, a chyflwynir offrymau i erfyn am fendith y Dduwies wrth ymladd drygioni.
Ar ôl naw niwrnod, daw’r Dushera, y diwrnod olaf. Dyma’r diwrnod i ffarwelio â’r Fam Dduwies a’i theulu. Yn India, fe’u dodir yn nyfroedd yr afon Ganges, gyda’r gobaith o’i chroesawu’n ôl y flwyddyn ganlynol. Yng Nghymru, fe’u storir yn ofalus ar gyfer y flwyddyn ganlynol.
Durga
![](/media/7762/small-ganesh.jpg)
Ffurfio corff Ganesha wrth glymu gwellt at strwythur gwifren
![](/media/7792/ganesh-day-4.jpg)
Gosod cymysgedd o glai a phapur newydd ar y gwellt i ffurfio pen Ganesha
![](/media/7795/ganesh-arms-small.jpg)
Y Dduwies Durga, ei llew, a'r diawl byfflo wedi eu ffurfio o wellt a gwifren
![](/media/7798/thumb_1600/dibyendu.jpg)
Yr artist Dibyendu Dey yn plethu gwifren a gwellt i ffurfio pen
![](/media/7817/sian-pics-072small.jpg)
Defnyddio gwresogydd er mwyn sychu'r clai
![](/media/7819/thumb_1600/sian-pics-078small.jpg)
Clymu gwddf alarch Sarasvati i'r corff tra bod y clai'n sychu
![](/media/7827/sian-pics-1007small.jpg)
Lakshmi's owl
![](/media/7829/sian-pics-1003small.jpg)
Gosod mwgwd, a wnaethpwyd gan yr artistiaid eisioes, ar wyneb y Dduwies Durga
![](/media/7893/DSC00229.jpg)
Yr artist Dibyendu Dey yn ffurfio'r Dduwies Durga, ei llew, a'i gelyn, sef y diawl byfflo
![](/media/7895/thumb_1600/DSC00236.jpg)
Pen pain Kartikeya
![](/media/7896/DSC00237.jpg)
Y wyneb yn dechrau sychu
![](/media/7897/DSC00240.jpg)
Ganesha cyn iddo gael ei baentio
![](/media/7898/thumb_1600/DSC00242.jpg)
Llew y Dduwies Durga
![](/media/7900/thumb_1600/sian-pics-1009.jpg)
Rholio'r clai i greu bysedd
![](/media/7901/thumb_1600/sian-pics-1012-small.jpg)
Y clai wedi ei rholio i ffurfio bysedd a chledrau
![](/media/7903/thumb_1600/sian-pics-1026small.jpg)
Gosod y bysedd ar ddwylo'r Dduwies Durga
![](/media/7906/thumb_1600/sian-pics-1038small.jpg)
Delw'r Dduwies Durga yn sychu cyn cael ei phaentio
![](/media/7907/thumb_1600/sian-pics-1052small.jpg)
Llygoden Ganesha, efallai'n symboleiddio ei ddeallusrwydd parod
![](/media/7909/sian-pics-1078small.jpg)
Paentio glud dros haenen denau o gotwm er mwyn selio'r ddelw
![](/media/7912/thumb_1600/sian-pics-1082small.jpg)
Cymysgu'r paent
![](/media/7913/thumb_1600/sian-pics-1085small.jpg)
Yr artist Purnendu Dey yn cymysgu'r paent powdr naturiol â dŵr
![](/media/7915/sian-pics-1095small.jpg)
The artist Dibyendu Dey painting the Goddess Durga
![](/media/7917/thumb_1600/sian-pics-1098small.jpg)
Ganesha
![](/media/7928/sian-pics-1120small.jpg)
Y Dduwies Durga yn gorchfygu'r diawl byfflo
![](/media/7929/sian-pics-1122small.jpg)
Tylluan Lakshmi
![](/media/7932/sian-pics-1129small.jpg)
Gosod border disglair o amgylch y ddelw. Ystyrir y lliw coch i fod yn lwcus gan bobl India, ac mae gan rhai Duwiau a Duwiesau Hindŵaidd ddwylo coch i ddangos eu duwdod.
![](/media/7936/sian-pics-1144.jpg)
Lakshmi
![](/media/7937/sian-pics-1150.jpg)
Yr artist Purnendu Dey yn paentio llygad y llew
![](/media/7938/sian-pics-1152.jpg)
Llew y Dduwies Durga yn ymosod ar y diawl byfflo
![](/media/7940/sian-pics-1157.jpg)
Yr artist Purnendu Dey yn paentio pen y byfflo
![](/media/7941/sian-pics-1160.jpg)
Gosod y cefndir, a baentiwyd â llaw, y tu ôl i'r Dduwies Durga
![](/media/7943/sian-pics-1164.jpg)
Golwg agosach at gefndir y ddelw, a baentiwyd â llaw
![](/media/7946/sian-pics-1167small.jpg)
Y Dduwies Durga wedi seremoni paentio'r llygad. O'r pwynt hwn ymlaen mae'r Hindŵaid yn credu bod y ddelwedd yn bywiogi, ac fe addolir y Dduwies fel pe bai ganddi yr holl bwerau a roddodd y Duwiau iddi.
![](/media/7975/sian-pics-1169small.jpg)
Sarsvati, Duwies Gwybodaeth a'r Celfyddydau, yn cario ei offeryn, y veena.
![](/media/7976/sian-pics-1170small.jpg)
Kartikeya yn eistedd ar ben pain
![](/media/7977/sian-pics-1171small.jpg)
Lakshmi
![](/media/7978/sian-pics-1172small.jpg)
Ganesha, arglwydd pob peth byw
![](/media/7980/sian-pics-1174small.jpg)
Un o bedair llaw Ganesha
![](/media/7981/thumb_1600/sian-pics-1177small.jpg)
Lakshmi, Duwies cyfoeth ac hapusrwydd
![](/media/7982/thumb_1600/sian-pics-1178small.jpg)
Golwg agos at wisg a llaw Lakshmi
![](/media/7985/sian-pics-1190small.jpg)
Kartikeya, y milwr dewr a brawd Ganesha
![](/media/7986/sian-pics-1291small.jpg)
Sarasvati
![](/media/7987/sian-pics-1303small.jpg)
Y Dduwies Durga
![](/media/9068/thumb_1600/durga---rhys-001.jpg)
Y Dduwies Durga yn barod ar gyfer y Puja
![](/media/9069/thumb_1600/durga---rhys-002.jpg)
Sarasvati a Kartikeya
![](/media/9070/thumb_1600/durga---rhys-005.jpg)
Ganesha a Lakshmi
sylw - (3)
(That’s why eyes are focused when you take a photograph. )
Beautiful idol!
I know how much time, effort and planning went behind this creation.
Thanks to Museum of Wales for facilitating this project
(Wales Puja committee) and had a superb experience working with Museum staff and their enthusiasm. Especially Sioned and Nia.