Gweithwyr Cymreig yn y gweithfeydd haearn yn Hughesovka
Gweithwyr Cymreig yn y gweithfeydd haearn yn Hughesovka. John Hughes yw'r ail o'r dde yn y rhes flaen
Henry Taylor o Flaenafon gyda gweithwyr yn Hughesovka, 1890au.
Henry Taylor o Flaenafon gyda gweithwyr yn Hughesovka, 1890au.
Edward Thomas John
Edward Thomas John
Tafarn <em>The Welsh Harp</em> yn Witton Park, County Durham
Tafarn The Welsh Harp yn Witton Park, County Durham

Cymru oedd yn arwain y ffordd yn y gwaith o ddatblygu'r diwydiant haearn ym Mhrydain ac nid yw'n syndod felly mai ymfudwyr o Gymru oedd llawer o arweinwyr y diwydiant rhyngwladol yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Daeth John Vaughan o waith haearn Dowlais yn rheolwr yn Newcastle upon Tyne, Lloegr. Yno cyfarfu â Henry Bolckow, cyfrifydd o'r Almaen. Mae'n debyg mai'r ddau oedd yn gyfrifol am sefydlu diwydiant haearn Cleveland.

Cyfogodd cwmni Bolckow Vaughan lawer o weithwyr Cymreig. Un o'r rhain oedd Edward Williams, ŵyr y bardd Iolo Morganwg. Aeth Williams ymlaen i brynu gwaith haearn arall a dod yn faer Middlesbrough.

Yn UDA, daeth Ohio a Pennsylvania'n ganolfannau pwysig i'r diwydiant haearn, gan ddenu llawer o Gymry. Ond nid pob un o'r unigolion hyn oedd wedi'u hyfforddi yn ffowndrïau Cymru. Yn ne Ohio sefydlwyd llawer o weithfeydd haearn gan ymfudwyr amaethyddol o Geredigion.

Tref haearn Hughesovska oedd enw gwreiddiol dinas fodern Donetsk yn yr Wcrain, ac fe'i sefydlwyd gan John Hughes o Ferthyr Tudful. Cyfogwyd llawer o Gymry yno o 1869 ymlaen nes iddyn nhw gael eu hel allan yn ystod Chwyldro Rwsia ym 1917.

Edward Thomas John

Ganed Edward ym Mhontypridd ym 1857, a symudodd i Middlesbrough i weithio fel rheolwr i gwmni Bolckow Vaughan. Dychwelodd i Gymru lle daeth yn Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros Ddwyrain Sir Ddinbych rhwng 1910 a 1918. Roedd yn credu mewn hunanlywodraeth i Gymru a chasglodd ystadegau economaidd i ategu ei ddadl. Bu farw ym 1931.

sylw(1)

Steve Cook
9 Ionawr 2021, 22:55
My 9th Great Grandfather, James Leonard came from Pontypool and set up the first Iron Works in Taunton, Massachusetts Bay Colony ca. 1650.
I hope to visit Pontypool when travel is allowed!
Steve Cook, Denver, Colorado, USA
https://en.wikipedia.org/wiki/Taunton_Iron_Works
https://www.findagrave.com/memorial/25564368/james-leonard

Gadael sylw