Cyfrifiad 1881 o Flaenrhondda.
Cyfrifiad 1881 o Flaenrhondda. Ganwyd plentyn hynaf y teulu Griffiths yn America, a'r ieuengaf yng Nghymru.
America Fach, Porth
America Fach, Porth
Cartŵn o'r Western Mail, 1928
Cartŵn o'r Western Mail, 1928
Rees Bevan yn Awstralia
Rees Bevan yn Awstralia
Rees a David Bevan gyda'u cyfeillion yn Denver, Colorado.
Rees a David Bevan gyda'u cyfeillion yn Denver, Colorado. Rees yw'r un â gwn.

Nid pawb a adawodd Gymru am fywyd newydd dramor ffarweliodd â'u mamwlad am byth. Daeth llawer o bobl adref am bob math o resymau. Yr enw am hyn yw mudo yn ôl.

Yn y Porth, Cwm Rhondda, mae ardal a elwir yn 'America Fach.' Roedd llawer o drigolion yr ardal yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg wedi treulio cyfnod yn byw yn UDA cyn troi am adref. Enw'r dafarn leol yw The New York.

Yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ymfudodd canran is o bobl Cymru o'i chymharu ag Iwerddon, yr Alban a Lloegr. Daeth mwy o Gymry adref hefyd. Mae amryw o resymau am hyn. Mae'n debyg bod y lefelau uchel o gyfogaeth ddiwydiannol yng Nghymru yn galluogi mwy o bobl i ddod adref yn ystod cyfnodau o ffyniant economaidd.

Damcaniaeth arall yw hiraeth yn eu tynnu nôl. Mae'n debyg bod rhai pobl wedi cael blas ar symud. Gadawodd llawer o bobl Gymru am gyfnod byr cyn dod adref, dim ond i adael am wlad wahanol wedyn.

Wrth symud dramor i chwilio am waith byddai'r rhan fwyaf o bobl yn gwybod ymlaen llaw i ble roedden nhw'n mynd. Yn aml iawn roedd swydd yn disgwyl amdanyn nhw, teulu a ffrindiau yno'n barod a chymuned o bobl o'u mamwlad. Ond weithiau, bydden nhw'n symud ymlaen eto, mwy nag unwaith efallai, cyn ymgartrefu mewn un lle. Ymfudo fesul cam yw'r enw am hyn.

Ganwyd Abraham T. Lewis ym 1840 ym Mrymbo, tref haearn a glofaol ger Wrecsam. Symudodd i Hanley, Sir Stafford, wedyn i Shenandoah, Pennsylvania, UDA, oedd hefyd yn dref glofaol. Ym 1879 symudodd i Russell Gulch, tref mwyngloddio arian yn Colorado. Yn ddiweddarach symudodd i'r gogledd i Washington Territory ac yna i Nanaimo, Canada. Ailgydiodd yng ngwaith y glöwr yno, a bu farw mewn ffrwydrad ym 1887.

Roedd hi'n gyffredin i un aelod o deulu fynd dramor ac i'r lleill ddilyn ar ôl iddo ddod o hyd i waith a chartref. Ymfudo cadwyn yw'r enw am hyn. Byddai'r gwragedd a'r plant yn teithio misoedd neu hyd yn oed fynyddoedd ar ôl y dynion yn aml iawn. Weithiau byddai brodyr, chwiorydd, rhieni, ffrindiau a chymdogion yn cael eu perswadio i ymfudo yn sgil newyddion o dramor.

Rees Bevan

Aeth David Bevan o Aberdâr i chwilio am aur yng Ngholorado ym 1880. Ymunodd ei frawd bach Rees ag ef ym 1882. Tynnwyd ffotograffau o'r ddau yn Denver i'w hanfon adref. Symudodd David i Awstralia, ac eto, dilynodd Rees ym 1888. Mae David yn diflannu o'r cofnodion yn fuan wedyn, ond daeth Rees yn rheolwr pwll glo yn Thirroul, New South Wales.

sylw(1)

Gaynor Legall
6 Rhagfyr 2016, 13:06
Fascinating and informative. It is so good to read alternative or fuller stories of migration and immigration

Gadael sylw