Yr atgynhyrchiad o'r locomotif
Yr atgynhyrchiad o'r locomotif yn ei gartref presennol, Amgueddfa Genedlaethol y Glannau.
Locomotif Trevithick a'i wagenni bar haearn yn Amgueddfa Diwydiant a Môr Cymru ym 1983.

Locomotif Trevithick a'i wagenni bar haearn yn Amgueddfa Diwydiant a Môr Cymru ym 1983.

Loco Penydarren

Ar 21 Chwefror 1804, rhedodd y daith rheilffordd gyntaf am 9 milltir o weithfeydd haearn Penydarren i Gamlas Merthyr-Caerdydd, gan gyrraedd cyflymder o bron pum milltir yr awr. Aeth nifer o flynyddoedd heibio cyn bod trenau stêm yn dod yn fasnachol ymarferol, ond does dim amheuaeth nad Trevithick yn hytrach na George Stephenson oedd gwir dad y rheilffyrdd.

Ym 1803, aeth Richard Trevithick i weithio gyda Samuel Homfray, perchennog gwaith haearn Penydarren ym Merthyr Tudful. Roedd Homfray'n ymddiddori'n fawr yn yr injans gwasgedd uchel yr oedd y dyn o Gernyw wedi eu datblygu a'u defnyddio yn ei injans ffordd.

Anogodd Homfray Trevithick i ymchwilio i'r posibilrwydd o osod injan o'r fath mewn locomotif ar y rheilffordd newydd rhwng Penydarren a glanfa'r gamlas yn Abercynon.

Richard Crawshay

Mae'n debyg bod Trevithick wedi dechrau gweithio ar y locomotif yn hydref 1803, ac erbyn Chwefror 1804 roedd wedi ei gwblhau. Yn ôl bob sôn, roedd Richard Crawshay, perchennog y gwaith haearn cyfagos yng Nghyfarthfa, yn amheus iawn o'r injan newydd. Betiodd ef a Homfray 500 gini'r un gyda Richard Hill, o waith haearn Plymouth, p'un a allai'r injan dynnu deg tunnell o haearn i Abercynon a thynnu'r wagenni gwag yn ôl wedyn.

Aeth yr injan ar ei thaith gyntaf ar 21 Chwefror, a disgrifiodd Trevithick y daith yn fanwl:

"... ddoe aethom ar ein taith gyntaf gyda'r injan, gan dynnu deg tunnell o haearn mewn pum wagen, a saith deg o ddynion yn teithio arnynt ar hyd y ffordd ... tra 'roedd yr injan yn gweithio, teithiodd bron i bum milltir yr awr; ni roddwyd dŵr yn y boeler o'r cychwyn hyd ddiwedd y daith ... defnyddiwyd dau ganpwys o lo."

Yn anffodus, torrodd bolltyn ar y daith nôl a barodd i'r boeler golli dŵr, felly bu'n rhaid gwneud y tân yn llai ac ni chyrhaeddodd yr injan Benydarren tan y diwrnod canlynol. Rhoddodd hyn reswm i Crawshay honni na chyflawnwyd y daith fel y cytunwyd — ond ni wyddom a fu pen ar y mwdwl!

Y gwir oedd fod yr injan yn rhy drwm i'r cledrau, ac fe'i defnyddiwyd yn ddiweddarach fel injan sefydlog i yrru morthwyl gefail yng ngwaith haearn Penydarren.

Locomotif replica

Adeiladwyd y locomotif replica yn yr Amgueddfa gan ddilyn cynlluniau a dogfennau gwreiddiol Trevithick (sydd bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Gwyddoniaeth a Diwydiant). Cafodd ei chwblhau ym 1981, ac yn union fel yr injan wreiddiol, fe dorrodd ar ei rheiliau!

Allwn ni ddim gorbwysleisio pwysigrwydd locomotif Trevithick. Ym 1800, ar garlam wrth farchogaeth oedd y cyflymaf y gallai dyn deithio dros dir. Ganrif yn ddiweddarach roedd rhwydwaith reilffordd yn cyrraedd cyfran helaeth o'r byd gyda threnau'n teithio'n gyson ar gyflymder o chwe deg milltir yr awr. Yn ne Cymru yn Chwefror 1804 gwelwyd cymal cyntaf y daith honno a weddnewidiodd y byd.

The Penydarren locomotive - Steaming Days

Ffilm fer yn dogfennu blynyddoedd cynnar y replica o locomotif Richard Trevithick yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, Abertawe.

sylw(14)

john hellin
12 Mai 2019, 12:58
why does,nt The National Railway Museum at York, have anything on display about the real founder of the railways Richard Trevethic ?
Marc Haynes Staff Amgueddfa Cymru
10 Mai 2019, 10:31

Annwyl Guto Roberts,

Diolch yn fawr am eich ymholiad diweddar ar ein wefan. Gellir prynu copi o’r cynlluniau a ddefnyddiodd yr Amgueddfa i ail-greu Locomotif Penydarren ar ffurf cryno ddisg. Er mwyn cael copi, cysylltwch â fy nghydweithwraig Kay Kays (kay.kays@amgueddfacymru.ac.uk) os gwelwch yn dda.

Diolch yn fawr,

Marc
Tîm Digidol

Guto Roberts
8 Mai 2019, 17:23
'Rydwi ystyried adeiladu model gweithredol o locomotif stem Richard Trevithick ar raddfa tua 10 gwaith yn llai na'r gwreiddiol. A oes modd cael copi o'r cynlluniau manwl a ddefnyddiodd yr Amgueddfa i adeiladu eich locomotif chi? Gallwn alw yn yr Amgueddfa yn Abertawe neu ddrebyn copi ar bapur drwy'r post neu ei gael ar ebost. Mae fy ngwraig yn perthyn i'r grwp/gymdeithas "Ffrindiau'r Amgueddfa Genedlaethol".

Diolch,

Guto Roberts
Jennifer Protheroe-Jones Staff Amgueddfa Cymru
4 Ebrill 2019, 12:10

Hi Paulo Santos Monteiro and Roy R. Reynolds, no original plans of the Penydarren locomotive survive. The Science Museum in London holds original drawings of Trevithick's locomotive designs of 1803 and 1805 and can supply copies if you contact them. The general arrangement drawing and the suite of detailed drawings of individual components made to enable the building of this Museum’s working conjectural reconstruction of the Penydarren locomotive of 1804 in 1981-2 can be purchased on a CD. If you wish to order a CD, please email Ms Kay Kays, the Museum's Image Licensing Officer (kay.kays@museumwales.ac.uk) to enquire about current prices and postage to you.

Albert Ross, the Royal Mint in the UK issued a commemorative £2.00 coin with an image of a Trevithick locomotive on the occasion of the bicententary in 2004.

McM, the original Penydarren locomotive ceased to be used as a locomotive after no more than a few months. After its wheels were removed it was used as a stationary engine to drive machinery in the Penydarren Ironworks for some years. It was later installed as a stationary engine to haul trams up one of the inclines on the surface tramroads that connected iron ore and coal mines to the works. It was scrapped in the 1850s a few years before interest began in locating and possibly recording or preserving the remains of the engine.

 

Al Grayson
27 Chwefror 2019, 18:06
Roy R. Reynolds, you will notice that the Pen-Y-Darren locomotive had plain wheels to run on flanged plate rails. To run on conventional railway track the wheels would need to have flanges. That would be no problem of course.
I notice that you intend to use 7-1/2" gage track. You must be in the USA as the rest of the world, even the NE of the USA, uses 7-1/4" gage for 1-1/2" = 1'-0" 1/8 scale.
Here's wishing you well in your enterprise.
Paulo Santos Monteiro
27 Mehefin 2018, 01:38
Hi, I've deep interest and passion about steam machinery, steamboats and steam railway wagon are magical to me. I wish built a scale model of the steaming Richard Trevithick’s Penydarren locomotive for my own Garden Railway. Will be great have access to the copies of the original plans for I can work on this project. Any help will be very much appreciated indeed. Thank you for your time.
Best regards,
Santos Mont.
Albert Ross
16 Mehefin 2018, 08:20
The only country to ever give acknowledgement of Trevithicks achievement was the Soviet Union Which issued a postage stamp commemorated the event.
McM
25 Hydref 2017, 03:55
Hi.. Could anyone possibly tell me where the original Trevethic Locomotive'' (Penydarren Locomotive) and what happened to it? Any info would be much appreciated...

Thanks...

Mark.....
ROY R. REYNOLDS
18 Hydref 2017, 07:35
How would I go about getting a copy of the plans used to build this reproduction locomotive? I am intrigued with it and would like to build a 7 1//2 inch gauge model of it.
Robert Protheroe Jones Staff Amgueddfa Cymru
16 Awst 2017, 13:15

Dear Dave,

Thank you for your enquiry. To answer will involve summarising the known and presumed history of the original locomotive and the conflicting historical evidence - which is too long and detailed to post here as it is many times the length of the web article. I will be delighted to send you this detailed information on the Museum’s consideration of the evidence, and decisions made when building the locomotive. Please could you email me via my Contact Page?

Best wishes,

Robert

Robert Protheroe Jones
Principal Curator - Industry
 

Gadael sylw