Dylanwad yr ymfudwyr Cymreig

Yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg a'r ugeinfed ganrif, symudodd miliynau o bobl o bob cwr o'r byd i wledydd eraill i chwilio am waith. Roedden nhw am newid eu bywydau, blasu arferion gwaith newydd neu gael antur mewn gwlad wahanol.

Aeth llawer ohonyn nhw o Cymru â'n sgiliau diwydiannol traddodiadol gyda nhw. Helpodd rhai i greu llwyddiant economaidd parhaol yn eu gwledydd newydd. Aeth eraill ati i addasu eu sgiliau neu i ddysgu sgiliau newydd. Llwyddodd rhai i ennill arian a bri mawr. Cafodd eraill fywydau llwyddiannus mwy di-nod, gan ymgartrefu a magu teuluoedd. Daeth rhai nôl adref wedyn, ond ni welodd eraill eu mamwlad byth eto.

Yma byddwn yn dangos y gwahanol ddiwydiannau o Gymru a allforiodd weithwyr ac arbenigedd i bedwar ban y byd. Beth oedd y diwydiannau a'r sgiliau hyn? I le aeth y gweithwyr? Pam oedd pobl yn gadael, a sut? Pa werthoedd a thraddodiadau aeth gyda nhw? Pa effaith gafodd eu hymadawiad ar Gymru?

Glofa Cymreig, Kentucky
Glofa Cymreig, Kentucky

Glo

"Roedd ein diwydiant glo'n llewyrchus dros ben tua diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg a dechrau'r ugeinfed ganrif. Roedd y byd cyfan yn troi aton ni am arbenigedd a chyngor."

[gweld mwy]

Mwynglawdd copr Burra Burra, 1874.
Mwynglawdd copr Burra Burra, 1874.

Copr

"Cymru oedd yn arwain y diwydiant mwyndoddi copr yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd y gweithfeydd yn ardaloedd Abertawe a Threffynnon yn cynhyrchu mwy na hanner copr y byd i gyd."

[gweld mwy]

 
John Davies o Dalsarnau, Gwynedd, gyda'i frawd a'i gyfaill chwilio am aur
John Davies o Dalsarnau, Gwynedd, gyda'i frawd a'i gyfaill. Reoddynt yn chwilio am aur yn Queensland, Awstralia yn y 188au

Aur

"Mae pobl wedi bod yn mwyngloddio aur yng Nghymru'n ysbeidiol ers miloedd o fynyddoedd, ond ni chyfogodd y diwydiant lawer o weithwyr erioed. Serch hynny, ymunodd llawer o Gymry â'r 'Rhuthrau am Aur' enwog yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg."

[gweld mwy]

Gweithwyr Cymreig yn y gweithfeydd haearn yn Hughesovka
Gweithwyr Cymreig yn y gweithfeydd haearn yn Hughesovka. John Hughes yw'r ail o'r dde yn y rhes flaen

Haearn

"Cymru oedd yn arwain y ffordd yn y gwaith o ddatblygu'r diwydiant haearn ym Mhrydain ac nid yw'n syndod felly mai ymfudwyr o Gymru oedd llawer o arweinwyr y diwydiant rhyngwladol yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg."

[gweld mwy]

 
Bangor, Pennsylvania
Bangor, Pennsylvania

Llechi

"Defnyddiwyd llechi fel deunydd toi yn Ewrop. Allforiwyd llechi o Gymru i bob cwr o'r byd ar gyfer projectau adeiladu pwysig. Roedd y ffaith i lechi gael eu darganfod mewn llawer o wledydd gwahanol yn un o nifer o ffactorau economaidd a barodd i weithwyr o Gymru symud i'r ardaloedd hynny."

[gweld mwy]

Gwaith Dur Lithgow, New South Wales, Awstralia, 1920s
Gwaith Dur Lithgow, New South Wales, Awstralia, 1920s

Dur

"Addaswyd llawer o'r canolfannau haearn i greu dur, sy'n ddeunydd cryfach, mwy amlbwrpas. Nid yw'n syndod i'r Cymry wneud cyfraniad pwysig at y newid hwn."

[gweld mwy]

 
<em>Metropolis</em> a adeiladwyd ar gyfer William Thomas ym 1885.
Metropolis a adeiladwyd ar gyfer William Thomas ym 1885.

Llongau

"Mae gan Gymru 1,200km (750 milltir) o arfordir a hanes morwrol hir. Teithiodd morwyr o Gymru dros y byd i gyd yn allforio nwyddau o Gymru ac yn mewnforio deunyddiau crai ar gyfer diwydiant. Roedd llongau Cymreig ymysg y mwyaf adnabyddus ym maes masnach forwrol ac roedd perchnogion y cwmnïau ymysg y bobl fwyaf cefnog."

[gweld mwy]

Carreg chwarela, Randolph, Wisconsin
Carreg chwarela, Randolph, Wisconsin

Mwyngloddio Metel

"Roedd y gweithwyr Cymreig yn enwog am eu harbenigedd ym maes mwyngloddio. Yn ogystal â glo, roedden nhw'n gallu cloddio am aur, haearn, plwm a chopr."

[gweld mwy]

 
John Williams
John Williams

Tunplat

"Cymru hefyd oedd un o brif gyfenwyr y byd ym maes cynhyrchu tunplat. Ar ddechrau'r 1890au cynhyrchwyd dros 80% o dunplat y byd yn ne Cymru."

[gweld mwy]

Morgan C. Jones, (ar y dde), nai Morgan Jones oedd yn gweithio dros yr un cwmni
Morgan C. Jones, (ar y dde), nai Morgan Jones oedd yn gweithio dros yr un cwmni

Diwydiannau Eraill

"Nid pawb yng Nghymru oedd yn gweithio yn y diwydiannau trwm 'traddodiadol' wrth gwrs. Roedd llawer yn gweithio mewn diwydiannau eraill ac aethant ati i drosglwyddo'r sgiliau roedden nhw wedi eu dysgu mewn pyllau, ffowndrïau a gweithfeydd i weithleoedd eraill."

[gweld mwy]

 
Cartŵn o'r Western Mail, 1928
Cartŵn o'r Western Mail, 1928

Patrymau Ymfudo

"Nid pawb a adawodd Gymru am fywyd newydd dramor ffarweliodd â'u mamwlad am byth. Daeth llawer o bobl adref am bob math o resymau. Yr enw am hyn yw mudo yn ôl."

[gweld mwy]

Bois Breaker yn Pennsylvania.
Bois Breaker yn Pennsylvania. Dechreuodd nifer o fechgyn ifanc o Gymru weithio'n ifanc iawn yn America.

Radicaliaeth

"Roedd gweithwyr diwydiannol o Gymru'n dod o ardaloedd lle'r oedd yr undebau llafur trefnus iawn. Roedden nhw'n adnabyddus am sefyll dros eu hawliau, amodau gwaith diogel a chyfogau teg."

[gweld mwy]

 
Eglwys Hen Saron, yr eglwys Gymreig gyntaf yn Minnesota, 1856
Eglwys Hen Saron, yr eglwys Gymreig gyntaf yn Minnesota, 1856

Diwylliant Cymraeg

"Fel llawer o ymfudwyr eraill, aeth y Cymry â'u diwylliant i'r gwledydd newydd gyda nhw. Mewn lle dieithr a newydd, roedd cadw caneuon, straeon, ieithoedd a thraddodiadau cyfarwydd yn helpu ymfudwyr i ymdopi â'r anghyfarwydd."

[gweld mwy]

 Paratoi bwyd ar gyfer Cymanfa Ganu, Eglwys Peniel, Pickett, Wisconsin,1946.
Paratoi bwyd ar gyfer Cymanfa Ganu, Eglwys Peniel, Pickett, Wisconsin,1946.

Menywod

"Er taw dynion oedd y mwyafrif o'r gweithwyr diwydiannol, roedd menywod yn bwysig iawn i'r cymunedau mudol."

[gweld mwy]

 
California, UDA
California, UDA

Enwau llefydd

"Roedd hi'n gyffredin i ymfudwyr o bob gwlad enwi eu haneddiadau newydd ar ôl llefydd yn eu mamwlad. Roedd hyn yn ffordd o ddathlu eu hunaniaeth a chadw cysylltiad â'u mamwlad."

[gweld mwy]

sylw(9)

Marc Haynes Staff Amgueddfa Cymru
29 Mai 2019, 14:58

Dear Abigail Jones,

Thank you very much for your enquiry. Our Principal Curator of Industry will contact you using the email address you have provided.

Best wishes,

Marc
Digital Team

abigail jones
22 Mai 2019, 16:00
Dear Sir/Madam,
I have tried in vain to find anything about a great aunt of mine( Anne Lewis born 1868 in possibly Ynysmardy street/ Regent Street/ Briton ferry. Glamorgan. Wales. u.k) she emigrated to South Africa around the 1900 and I know she was alive about 1970 living in Johannesburg with her family sadly we have lost touch with her family. I have tried to locate passenger lists ect but it has not giver me much hope i would very much appreciate any or all the information you can supply I remain most sincerely Mrs Abigail Jones
Marc Haynes Staff Amgueddfa Cymru
17 Rhagfyr 2018, 11:25

Hi Lena,

Thank you very much for your enquiry. Our Principal Curator of Industry has contacted you using the email address you provided.

Best wishes,

Marc
Digital Team

Lena Williams
16 Rhagfyr 2018, 22:48
Hi,
I've been researching my husband's N. Welsh family history, and have come across his nain's grandfather Jonathan Hughes, who was born in Holywell, Flintshire in ca 1822. He lived in the local area and was married and had at least four children. He was a smeltwork clerk. In 1861 he 'went to Spain to the Silver mines and never returned.' I presume that he died there, but are there any records from old smelting companies in Flintshire that could shed further light on this as I assume that he would have travelled as an employee of one of these. Or, would there be some other way of finding more information on this?
Regards,
Lena Williams
Roger Lewis
3 Tachwedd 2018, 12:27
I am researching my family history and in particular my grandfather David George Lewis who went to Russia to assist in the development of tinplaring iron. He left Llanelli in 1906, his family joined him in 1909 and they all returned in 1912 due to the growing political unrest. The family lived in a plush apartment overlooking Red Square where they had servant and a governess for their children. In fact one child was born in Russia. I am particularly interested in ascertaining who organised their stay in Russia and how their family were sustained during the absence of the menfolk. All and any information will be greatly appreciated.



Sara Huws Staff Amgueddfa Cymru
25 Gorffennaf 2018, 10:10

Hi there Jacquie - thanks for your enquiry. I will ask one of our curators to take a look, and get back to you.

Many thanks


Sara
Digital Team

Jacquie Jones
21 Gorffennaf 2018, 21:16
My grandfather Lewis Jones emigrated to Canada in or around 1880. One census lists the year as 1880 and another one lists the year as 1888. I can not find anything in the ship's records. How might I ascertain the correct date?
Marc Haynes Staff Amgueddfa Cymru
3 Tachwedd 2017, 16:09

Hi Don,

Our Principal Curator of Industry has contacted you using the email address you provided.

Thank you for your query,

Marc
Digital Team

Don Finlayson
2 Tachwedd 2017, 12:02
Hello from Canada,
I am researching the history of the Daniel Lewis John family who came to Canada from Wales around 1930. They settled in Hamilton, Ontario and Daniel found work in the new steel industries in the city. My question concerns some trips John made in the 1920's to India and Australia. In 1925 there is a record of him travelling from Sydney to London. He is listed on the records as a "tinsmith". In 1926 there is a record of him travelling from London to Yokahama with the note, "contracted to land at Bombay". He is listed as a "tin plater". He travelled on the Peninsula and Orient Steam Navigation Company ship, the "Mantua". He 1928 he went from Calcutta to London on board the "Morvada", a ship operated by the British India Steam Navigation Company. He was listed as a "tin plater".
Why would he be making these trips? Did the company he worked for in Wales send men out to the far reaches of the Empire to help start up some new industries? Any information you could give me would be a big help.
Thank you.
Don Finlayson

Gadael sylw