Gweithwyr ym Melin Wlân Pwllheli

Gweithwyr ym Melin Wlân Pwllheli. Mae'r hen wraig ar y chwith, Frances Griffith, yn gafael mewn Carthen Pwllheli.

Mae carthenni Caernarfon yn wahanol i unrhyw decstilau Cymreig eraill, ac mae gan Amgueddfa Wlân Cymru, Dre-fach Felindre, ambell i enghraifft yn ei chasgliadau.

Mae’r carthenni hyn wedi’u gwneud o dri darn. Y darn canol yw’r un mwyaf amlwg. Ar y darn hwn mae’r geiriau ‘Cymru Fydd’ o dan lun o Goleg Prifysgol Aberystwyth, a’r geiriau ‘Cymru Fu’ dan lun o Gastell Caernarfon. Uwchben ac o dan y lluniau hyn mae dwy ddraig a thair cenhinen, ac mae gweddill y garthen wedi’i gorchuddio â chennin a chennin Pedr.

Mae’r dyluniad gwreiddiol yn destun dadlau ymhlith ysgolheigion. Mae Ann Sutton, un o’r prif arbenigwyr ar decstilau Cymreig, yn credu mai’r gwehydd John Roberts o Gaernarfon wnaeth y garthen wreiddiol, ar gyfer Tywysog Cymru (Edward VII yn ddiweddarach) pan oedd yn ymweld â Chaernarfon i agor y gweithfeydd dŵr ym 1876. Ond yn ôl yr hanesydd D. G. Lloyd Hughes, agorwyd gweithfeydd dŵr Caernarfon ym 1868, nid 1876, ac mae’r carthenni yn dangos Coleg Aberystwyth gydag estyniad na chafodd ei gwblhau tan 1872. Wnaeth Tywysog Cymru ddim ymweld â Chaernarfon eto tan 1894; mae Hughes o’r farn mai Melin Wlân Pwllheli a greodd y dyluniad ym mis Chwefror 1895. Mae yna lun o staff Melin Wlân Pwllheli yn dal un o’r carthenni yn y 1890au. Mae ambell un arall allai fod wedi dylunio’r garthen – yn benodol Edward Davies-Bryan. Mae ei or-wyres ef yn dweud iddo gomisiynu Melin Wlân Pwllheli i gynhyrchu carthen i goffáu Coleg Aberystwyth yn y 1890au cynnar, gan ei fod yn gyn-fyfyriwr ac yn un o gymwynaswyr mawr y coleg.

Cafodd y garthen Caernarfon olaf ei chynhyrchu ym Melin Wlân Trefriw ym 1969, i goffáu arwisgiad y Tywysog Charles yng Nghastell Caernarfon. Mae’n bosibl fod rhodd ddiweddar i Amgueddfa Wlân Cymru wedi ateb y cwestiwn unwaith ac am byth – carthen wedi’i gwehyddu â llaw, un debyg i’r carthenni eraill ond gyda dau lun o Gastell Caernarfon a dim llun o Goleg Aberystwyth. Yn ôl y rhoddwr, roedd y garthen yn berchen i’w hen nain a thaid o Ddinbych, a fu farw yn y 1890au. Tybed os mai carthen fel honno gafodd ei chyflwyno i Dywysog Cymru ym 1868?

sylw(4)

Marc Haynes Staff Amgueddfa Cymru
19 Mai 2021, 14:37

Annwyl Dafydd Whiteside Thomas,

Diolch yn fawr i chi am y wybodaeth ychwanegol. Mi wnawn ni ddiwygio'r erthygl hon a sicrhau ein bod hefyd yn cywiro ein catalog.

Yn gywir,

Marc
Tîm Digidol

Dafydd Whiteside Thomas
26 Ebrill 2021, 16:16
Gan fod y carthenni Cymreig wedi cael sylw eto yn ddiweddar - ar dudalennau Facebook ac ar raglen BBC Radio Cymru - Aled Hughes, cyfeiriaf at fy erthygl yn "Y Casglwr" (Rhif 86: Gwanwyn 2006) ynglyn a chynllunydd honedig Carthen Pwllheli, sef John Roberts. Ni allai fod wedi cynllunio'r garthen sy'n dangos Coleg Prifysgol Aberystwyth gan ei fod wedi gwerthu ei fusnes yng Nghaernarfon tua 1879-80 ac wedi symud i Lerpwl cyn mudo i'r America. Byddai'n ddiddorol cael gwybod o ble y cafodd Ann Sutton (The Commemorative Quilt) y wybodaeth mai John Roberts oedd y gwehydd a fu'n gyfrifol am y garthen wreiddiol.
Nia Evans Staff Amgueddfa Cymru
20 Mai 2020, 11:08

Dear Amanda Shaw,

Thank you for getting in touch with us. We've taken your feedback on board and made the necessary changes to the article.

Kind regards,

Nia
(Digital team)

amanda shaw
19 Mai 2020, 14:35
I do hope you find a better proof reader as twice the word "collage" appears instead of "college"

Gadael sylw