Crochenwaith gwydrog gwyrdd o Holt
![](/media/3100/60-1l.jpg)
Crochenwaith gwydrog gwyrdd o Holt (Wrecsam).
![](/media/3101/60-2l.jpg)
Cloddiadau yn Holt cyn y Rhyfel Byd Cyntaf. Yn y ffotograff hwn mae Mr Acton yn sefyll wrth weddillion un o'r odynau llestri a ddarganfuwyd ganddo.
![](/media/3102/60-3l.jpg)
Câi'r plac seramig hwn (a elwir yn rhagosodyn) ei ddefnyddio i orchuddio pen rhes o deils to. Fe'i cynhyrchwyd yn Holt ac mae'n dwyn argraffnod yr Ugeinfed Leng (LEG XX), yn ogystal â'i bathodyn (baedd gwyllt) a lluman.
![](/media/3103/60-4l.jpg)
Darlun i ddangos sut y taniwyd llestri gwydrog gwyrdd.
Mae llestri gwydrog o unrhyw fath yn anodd i'w cynhyrchu ac yn brin ym Mhrydain cyn y Canol Oesoedd. Fodd bynnag, cynhyrchwyd nifer cyfyngedig o'r llestri hyn yn Holt, ar lan afon Dyfrdwy, a Chaerllion yn ystod y cyfnod Rhufeinig.
Holt oedd canolfan gynhyrchu a dosbarthu crochenwaith yr Ugeinfed Leng (Legio XX Valeria Victrix. Roedd crochenwyr Holt yn arbenigo mewn gwneud crochanwaith o bob lliw a llun, ac mae peth o'u cynnyrch yn dangos eu soffistigedigrwydd technolegol.
Cynhyrchwyd y llestri gwydrog gwyrdd gan ddefnyddio technoleg a ddatblygwyd gyntaf yn yr Aifft yn ystod y mileniwm cyntaf cyn Crist.
Yn ôl pob tebyg, cafodd y dull hwn ei fabwysiadu yn Holt er mwyn sicrhau y gallai'r milwyr barhau i fwynhau'r moethusion roeddent wedi dod yn gyfarwydd â hwy mewn mannau eraill o fewn ffiniau'r ymerodraeth.
Y Broses:
- Trochi llestr, a oedd eisoes wedi'i grasu unwaith, mewn ffrit (daliant o wydredd crai a dŵr). Pan gaiff y llestr ei danio mae'r ffrit yn adweithio â'r silica yn y pot gan ffurfio wyneb gwydrog anathraidd, caled y gall ei liw amrywio o felyn golau i felynwyrdd i frown tywyll.
Problemau:
- Pan gaiff y llestri eu tanio mae'r gwydredd yn hylifo, ac os caiff ei orboethi mae'n debygol o redeg yn ormodol (os yw hyn yn digwydd gall y potiau asio â'i gilydd).
- Gall nwyon brwnt, poeth yn yr odyn effeithio ar yr adwaith cemegol, gan beri i'r gwydredd bothellu neu newid ei liw.
Atebion:
- Llwyddodd crochenwyr Holt i oresgyn y problemau hyn drwy danio eu potiau ar brop wedi'i osod mewn sagar (blwch o glai wedi'i danio, a ddefnyddiwyd i amddiffyn pot yn ystod tanio).
- Byddai llestr oedd wedi'i drochi mewn gwydredd yn cael ei osod ar ben y prop. Yna, gosodwyd clawr ar ben y sagar oedd yn cynnwys y prop a'r llestr. Yn y modd yma gellid rheoli'r amgylchedd o amgylch y llestr yn ystod y tanio
Mae'n debyg fod y gwaith cynhyrchu yn ei anterth yn Holt rhwng 87 ac 135 OC, yn ystod y cyfnod pan adeiladwyd y gaer yng Nghaer. Fodd bynnag, yn ôl pob tebyg, parhaodd peth gwaith cynhyrchu hyd y drydedd ganrif OC
Darllen Cefndir
'A collection of samian from the legionary works-depot at Holt' gan M. Ward. Yn Form and Fabric: Studies in Rome's material past in honour of B. R. Hartley gan J. Bird, tt133-43. Cyhoeddwyd gan Oxbow Books (1998).
'Holt, Denbighshire: the works depot of the twentieth Legion at Castle Lyons' gan W. F. Grimes. Yn Y Cymmrodor, cyf. 41. Cyhoeddwyd gan Gymdeithas y Cymmrodorion (1930).
'The Lead Glazed Wares of Roman Britain' gan P. Arthur. Yn Early Fine Wares in Roman Britain gan P. Arthur a G. Marsh, tt293-356. Cyhoeddwyd gan British Archaeological Reports (1978).
sylw - (4)
Hi there Don, just to update - I will contact you via email so that our curators can have a look at any photographs which you might have, and help with identification.
Best
Sara
Digital Team
Hi there Don
Thanks for your enquiry - I will pass it on to the curator responsible, and post their answer here as soon as I get it.
Best
Sara
Digital Team
I have been frustrated by green and green/brown glazed pottery sherds for years as it is always dismissed as medieval or later.
This has resulted in much of the material being discarded.
I have a number of glazed sherds from reasonably secure contexts with 1st C grey wares and BB sherds associated with 1st century Roman iron working furnaces at Littledean, Glos.
Now I have read about glazed pottery in North Wales and Caerleon I can really see no alternative than these sherds being Roman.
The fabric is generally typical Severn Valley or cream to white.
Can you give me any advice on determining Roman over Medieval?
Any advice would be welcome!!
Best wishes
Don Macer-Wright