Casgliadau Arlein

“Roedd yn swrrealaidd, pan welais i e, roeddwn i’n gwybod mai ef oedd fy nhad. Roeddwn i jest yn gwybod.”

Ganed Vaz Smith yn Clarendon, Jamaica yn 1957.

“Roedd yna wyth ohonom ni i gyd, chwe bachgen a dwy eneth...”

“Gadawodd fy nhad i fynd i Brydain pan roeddwn i’n tua thair mlwydd oed... Gadawodd fy mam pan roeddwn i’n saith... roeddwn i’n eistedd ac yn wylo gan fy mod i’n arfer meddwl ‘Sut gall fy mam fy ngadael i a mynd i Brydain a does gen i ddim syniad pa bryd y gwelaf i hi eto...’ Y cwbl a ddwedwyd wrthyf oedd ’mod i’n mynd i Loegr at fy nhad.”

“Tua phedair blynedd wedyn, [daeth] fy mrawd a minnau drosodd i Brydain... roeddwn i’n 12 a fy mrawd yn 13... felly dyna pa bryd y dechreuodd fy mywyd arall.”

“Rwy’n cofio mynd i’r ystafell newid unwaith pan roedden ni’n gwneud chwaraeon ac un neu ddau o’r bechgyn eraill yn edrych i weld a oedd gen i gynffon.”

“[Os oedd] rhywun yn wahanol, fe fyddai’r bechgyn yn eich gwthio, i weld oeddech chi’n fodlon sefyll eich tir...”

“Rwy’n cofio gweithio’r marchnadoedd gan fy mod i angen hel cyfalaf... Rwy’n cofio inni brynu siop ym Mhorthcawl, a honno oedd ein siop manwerthu gyntaf. Roedd hynny o tua 1976 tan 1980...”

“Fe ges i fy achub yn 1990, y flwyddyn y gwnes i adael Casnewydd.”

“Uchafbwynt fy mywyd ym Mhrydain oedd fy mod wedi ffurfio fy mywyd yma yn nhermau fy addysg, yn nhermau deall sut i ryngweithio, sgiliau a doniau a ddatblygais yn y wlad hon, fy musnesau – fy mhlant a fy wyrion, ffrindiau...”

“Mae fy nghalon yn dweud mai Jamaicaidd wyf fi. ’Dwyf i erioed wedi gweld fy hun mewn unrhyw ffordd arall.”

“Eleni [2019], mae 50 mlynedd ers imi fod ym Mhrydain...”