Casgliadau Arlein
Amgueddfa Cymru
Chwilio Uwch
Map
Map yn dangos enwau ponciau Chwarel Dinorwig. Grisiau neu stepiau ar ochr y mynydd ble fyddai’r chwarelwyr yn gweithio ydi ponc. Roedd y system ponciau yn ffordd effeithiol o weithio’r graig gyda’r chwarelwyr yn gallu gweithio yn ôl ac i fyny ar yr un pryd er mwyn cael at y llechen. Yn Chwarel Penrhyn ym Methesda y dechreuodd y drefn o ddefnyddio ponciau yn ystod y 1780au, , ac wedi hynny dilynodd chwareli llechi eraill yn yr ardal yr un patrwm o waith. Mabwysiadwyd y drefn yn Dinorwig yn tua 1809, ac erbyn 1830 roedd tua 5 ponc yn cael eu gweithio. Erbyn y 1960au roedd tua 60 ohonyn nhw, yn gorchuddio dros 700 acer o dir. Roedd gan bob ponc enw unigryw. Enwyd ponciau a’r ôl:- Hen dyddynnod e.e. Muriau, Hafod Owen, a Phant y Ceubren; Gwledydd a llefydd e.e. New York, California, Llangristiolus; Enwau personol e.e. aelodau o deulu perchnogion y chwarel, sef teulu’r Assheton Smiths - Veronica, Enid, a Matilda; Digwyddiadau a dyddiadau arbennig e.e. Ponc Wembley a ddechreuwyd ei gweithio tua 1923/4 - yr un flwyddyn adeiladwyd stadiwm Wembley; Enwau Beiblaidd e.e. Toffet. Yn 2020/21 bu i un o gyn chwarelwr Chwarel Dinorwig fynd ati i gofnodi enwau’r ponciau ar ffurf map, gan weithio efo cyn chwarelwyr eraill er mwyn cofnodi cymaint o enwau a bosib. Ffrwyth eu llafur yw’r map yma.
A ‘ponc’ is a gallery or step on the mountainside where the quarrymen would work. The ‘ponciau’ (gallery) system was an effective way to work the rock with the quarrymen able to work upwards and backwards at the same time to get to the slate. Ponciau (galleries) were first introduced at Penrhyn Quarry during the 1780s, and subsequently other slate quarries in the area followed the same pattern of work. The ‘ponciau’ (gallery system) was adopted by Dinorwig Quarry in around 1809, and by 1830 approximatley five ‘ponciau’ (galleries) were being worked. By the 1960s there were about 60 of them, covering over 700 acres of land. Each ‘ponc’ (gallery) had a unique name. Ponciau were named after: Old smallholdings e.g. Muriau, Hafod Owen, and Pant y Ceubren; Countries and places e.g. New York, California, Llangristiolus; Personal names e.g. family members of the quarry owners, the Assheton Smith family - Veronica, Enid, and Matilda; Special events and dates e.g. work began at Ponc Wembley around 1923/4 - the same year Wembley stadium was built; Biblical names e.g. Toffet. In 2020/21 a former Dinorwig Quarry quarryman set about recording the original names of the ‘ponciau’ (galleries) in map form, working with other former quarrymen to record as many names as possible. This map is the fruit of their labour.