Mae’r wefan hon yn defnyddio cwcis i hwyluso’ch defnydd. Gweld ein Polisi Cwcis
Gosodiadau

Gosodiadau Cwcis

Angenrheidiol

Mae'r cwcis hyn yn gwbl angenrheidiol ar gyfer weithrediad y wefan.

 

Cwcis sy'n mesur defnydd y wefan

Rydym yn defnyddio Google Analytics i fesur sut ydych yn defnyddio'r wefan er mwyn i ni ei wella yn seiliedig ar angen defnyddwyr.

 

Cwcis sy'n helpu gyda chyfathrebu a marchnata

Gall y cwcis hyn gael eu gosod gan wefannau trydydd parti a gwneud pethau fel mesur sut rydych yn gwylio fideos YouTube.

 
 
Gweld ein Polisi Cwcis
Cyfrannwch
Amgueddfa Cymru
English
Fy nghyfrif
Cyfrannwch
Casgliadau ac Ymchwil
Adrannau Casgliadau Arlein Canolfan Gasgliadau Cenedlaethol

Teulu
Amgueddfa
Cymru

Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

Amgueddfa Lechi Cymru

Amgueddfa Wlân Cymru

Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

  • Casgliadau ac Ymchwil
  • Adrannau
  • Tudalen Hon: Casgliadau Arlein
  • Canolfan Gasgliadau Cenedlaethol
  • Erthyglau
  • Cymru Hynafol
  • Celf
  • Celf ar y Cyd
  • Hanes
  • Hanes Naturiol
  • Yr Amgueddfa ar Waith
  • Iechyd, Lles ac Amgueddfa Cymru
Amgueddfa Cymru
  • Amdanom Ni
  • Casgliadau ac Ymchwil
  • Dysgu
  • Siop
  • Cefnogwch ni
  • Digwyddiadau
  • Cymryd Rhan
  • Iechyd a Lles

Casgliadau Arlein

Amgueddfa Cymru

Chwilio Uwch

Chwilio Uwch

Image filter options
Nôl i Ganlyniadau

Notes

Jones, M. Elaine (respondent)

Nodiadau gan Miss M. Elaine Jones, Dowlais, ar 'Batrwm Bwydydd a Chadw Ty' mewn atebiad i Holiadur Amgueddfa Werin Cymru, 1971. Anfonwyd Llyfrau Ateb gan Amgueddfa Werin Cymru at unigolion ar draws Cymru er mwyn casglu a chofnodi gwybodaeth am agweddau o ddiwylliant gwerin yn eu hardaloedd yn cynnwys amaeth, crefftau, bwyd, arferion a thafodiaith. Mae’r ymatebion wedi eu hysgrifennu â llaw yn y llyfrau. Roedd y Llyfrau Ateb yn ddilyniant i’r holiaduron a anfonwyd ym 1937.

**Tudalen 1/Page 1** **Patrwm Bwydydd a Chadw Ty** **ARDAL- GWAS AR Y FFERM** A **Bwyd yn nhymor y gaeaf** 1.Bwyteid cawl i ginio a cawl ail-dwym i swper. Bwyteid y cinio am ddeuddeg, i un o’r gloch. 2.Bara caws, a hwnnw heb fenyn ambell waith,, oedd ei brecwast a bwyteid hwnnw, ar ôl dwy awr o waith, am wyth o’r gloch. Ceid bara menyn a caws i de am bedwar o’r gloch. Y cawl ail-dwym oedd ei bwyd i swper a ceid hwnnw rhwng saith a wyth o’r gloch y nos. 3.Mewn ambell i ardal ceid beth a elwid yn ‘Tê Deg’ ac fe geid hwn yn yr haf a’r gaeaf. Yn yr Haf ‘roeddynt yn cael tê a bara gwenith. B Bwyd yn Nhymor yr Haf 1.Brecwast- Bara a caws a tê. Cinio- Tato a cig mochyn ar yr wyneb neu cawl. Tê- Tê a bara menyn Swper- Tê, bara menyn a caws neu cawl ail-dwym. 2.’Roedd bwyd y gaeaf yn well am fod digon ohono ac ‘roedd y stemog yn llawnach. 3.Bwyd y gaeaf oedd yn hawsaf i’w ddarparu hefyd am fyddai rhaid cario bwydydd allan i’r caeau at y gweision, yn yr haf. 4.Ni cheid dim amrywiadau ym mwyd yr wythnos. ‘Roedd hyn yn bod achos fod Sir Aberteifi yn llwm a’r bwyd felly yn waeth na’r siroedd eraill. 5.Ni newidid y bwyd oherwydd digwyddiadau arbennig.

**Tudalen 2/Page 2** C.Bwyd y Sul 1.Yr unig moethyn a gânt ar y fferm oedd iâr a hynny ambell waith yn iawn. Yn nhy’r gwladwr cyffredin ystyrried losin o’r farchnad, biscedi, a theisen larol yn rai moethau. 2.Nid oedd dim gwahaniaeth ym mwyd y Sul. CH. Gweithwyr 1.Y forwyn â baratoai’r bwyd a’r fistres yn ei gwylio. 2.Y pen forwyn gyda help y feistres. D. Ystafelloedd y ty 1.Gegin fawr; lleithdy; cegin fach; a’r parlwr. 2.Gegin fach 3.Gegin fawr 4.Mainc DD. Lle Bwyta 1.Ceginfawr 2.Ceginfawr hefyd ond ar wahaniaeth ford a’r teulu 3.Na 4.Gyda’r gweision E. Offer Cegin 1. a) Cigwain, padell frio a ffwrn wal oedd y prif offerynnau i ddigoni cig. b) Dysglau pridd c) Ffiolau 2. a) Prynwyd y llestri pren gyda dwrniwr lleol ac roedd un yn byw yn Nhregroes yn Sir Aberteifiyn yr amser hyn. b) Prynwyd y llestri pridd yn y ffeiriau a’r farchnad ac yn y siopau. c) Prynwyd lestri copr a prês ambell waith ond ‘roedd

**Tudalen 3/Page 3** rhain yn ddrud iawn. Ceid hwynt yng ngwahanol siopau. F. Yr Wythnos Waith Dyma drefn gwaith gwraig y ty: - Llun: Golchi Mawrth: Smwddio Mercher: Cywiro Iau: Pobi Gwener: Glanhau Sadwrn: Marchnad G. Gwaith Gyda’r Nos 1.Gwaith y gwas fyddai i ofalu ar ôl yr anifeiliaid. Gwaith y gwraig fyddai gweithio canhwyllau erbyn y gaeaf. 2.Yr un oedd gwaith y gwas ond fe fyddai’r wraig yn mynd at ii wau sannau. Peth arall fyddant yn hoff o’i wneud oedd darllen y Beibl. Ng. Maethu 1.Maethyn y gwas ffarm oedd cael mynd adref i gael pryd o fwyd da gan ei deulu. Maethau eraill oedd cael losin o’r farchnad, biscedi, a cheiser lard. 2.Mint, teim, a safri fach. 3.Bresych, moron, erfinen, a cennin. H. Bwydydd tymhorol. 1. a) Ebrill hyd Hydref oedd tymor yr ymenyn ffrês. Tatws, menyn, a llaeth enwyn b) Yn yr haf y gwneid y caws. c) dd) Gwnaed darten allan o lysiau’r ardd. d)

**Tudalen 4/Page 4** dd) Byddent yn ffrio grawn unnos â’i ddefnyddio i flasu rai bwydydd. e) Nid oedd gweision y fferm hon yn cael pysgodyn o gwbl ond yn y wlad caent macrell a cod o Gai Newydd. f) Ceid brythyllod a eogiaid o’r afon Teifi. Gwerthid hwy yn y farchnad. ff) Ceid gwningen ambell waith. Hefyd ysgyfarnog, a ffesant i’r gwyr mawr yn unig. I. Bwydydd Adegau arbennig a) Ar benblwydd y feistres b) Na c) Plymru ch) Bara a cig mochyn wedi berwi a bwdram a’i ôl. d) Llaeth oer a bara menyn a geid a nid gwyrdd. dd) ‘Roedd dim gwahaniaeth ym mwyd nadolig y gweision ond gwyrdd neu borc oedd y prif fwyd yn y cartref L. Darpariaethau a) Byddent yn lladd mochyn yn Nhachwedd a hefyd lladdent eidion ambell waith . b) Gwnaed c) Gwnaed ch) Sychid saets, teim, persli a cenin syfi. d)Roeddent yn gweithio llawer o jam e.e. rhiwbob, cwrents duon, a gwsberau. dd) Ni waned catwad e) Byddent yn piclo winwn ac wyau f) Ni ddarperid lawer o bysgod erbyn y gaeau. Bwyd cefn arall fyddent yn darparu oedd tatws. Claddent hwy yn y ddaear a’i cuddio gan wellt a phridd rhag iddynt rewi.

**Tudalen 5/Page 5** LL. Bwydydd Cleifion 1.Bara llaeth, wyau, a seican 2.Rhos mari oedd mwyaf boblogaidd a defnyddid hwn i wella anwyd. M. Bwydydd Plant. 1.Llaeth buwch, wyau, ac uwd oedd rhai o’r bwydydd. N. Bwydydd Priodas. 1. Arferiad amser priodas fyddai i ferwi cig mochyn neu eidion. O. Bwydydd Angladd. Bwydydd fel bara menyn, caws, teisiennau, teisen, lap ac yn y blaen y ceid mewn angladd. P. Bwydydd Brys. Tatws rhost neu tatws drwy’r pil oedd rhai o’r bwydydd y medrent baratoi ar brys. PH. R. Darpariaethau Meddyginiaethol. 1.Rhosmari. 2.Darperid rai moddionach e.e. eli at ‘shingles’. 3.’Roedd yna un wraig yn byw yn ardal Felindre, Llandysul a oedd yn gweithio yr eli hyn. RH. Glendid a Phurdeb 1. 2.Cadwyd gathod a trapiau i ddal llygod. 3.Cagwyd y cig wrth ei halltu a’i hongian. 4.Drwy ddefnyddio camffyt 5.Aed allan a’r gwely plu i’r awyr agpred yn yr hindda ac ‘roedd hyn yn help i beidio magu chwair.

**Tudalen 6/Page 6** S. Darpariaethau Ty ôl. 1. 2.Dechrau’r flwyddyn er mwyn cael dillad newydd erbyn y gwanwyn. Ef byddai yn gweithio dillad i’r teulu, i’r gwrwod yn hytrach na’r mewnod. 3.Y wriadyddes oedd yn gweithio dillad y gwragedd. Prynwyd y gwlân yn ffair y dref ac yna fe gaiff y wniadyddes ef. Hefyd hi fyddai yn cywiro dillad y teulu. 4.Ceid hiel gobenni’r gwely yn y ffatrïoedd gwlân o’r marchnadoedd. ‘Roedd yn ddefod i bob teulu i weithio cwilt i roi ar ei gwely hefyd. 5.Paratoënt y canhwyllau i gyd yn yr haf. 6.Nid oeddent yn lliwio. T. Arian Parod. 1.Gwraig y ty fyddai yn cael arian yr wyau. 2.Bwydydd i’r ty sef tê, siwgr ac ambell un moethyn, a gâi o’r siopao. 3. 4.Gwneid rhain yn arbennig iddynt gan seiri. TH. Tlodi 1.Yr unig enghreifftiau o dlodi a glywid sôn am oedd gweld plant a’u dillad yn garpiog. 2. 3.Llosgwyd y gwenith drwg. 4.Gwerthu llaeth glân.

Delwedd: Trwy ganiatâd Amgueddfa Cymru
  Chwyddo / Rhagor o ddelweddau (6)

Pwnc

Bywyd Gwerin

Rhif yr Eitem

F71.58

Historical Associations

Associated Person/Body: Jones, M. Elaine
Association Type:
Dyddiad: 1971
Lle: Dowlais

Creu/Cynhyrchu

Jones, M. Elaine

1971

Rôl: respondent
Cyfnod: 1971

Derbyniad

Donation, 11/2/1971

Categorïau

Holiaduron a llyfrau ateb Amgueddfa Werin Cymru Mid Glamorgan
Nid yw sylwadau ar gael ar hyn o bryd. Ymddiheuriadau am yr anghyfleustra.

Eitemau cysylltiedig

Bywyd Gwerin

Answer book

MS 1818
Mwy am yr eitem hon
Bywyd Gwerin

Answer book

MS 632
Mwy am yr eitem hon
Bywyd Gwerin

Answer book

MS 934
Mwy am yr eitem hon
Bywyd Gwerin

Answer book

MS 616
Mwy am yr eitem hon

Map o'r Wefan

Amgueddfa Cymru

Amgueddfa Cymru

  • Ymweld
  • Casgliadau ac Ymchwil
  • Dysgu
  • Blog
  • Ein Cefnogi
  • Siop
  • Llogi Cyfleusterau

Ein Hamgueddfeydd

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd
  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru
  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau
  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru
  • Amgueddfa Lechi Cymru
  • Amgueddfa Wlân Cymru
  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

Ymunwch â Ni

  • Cysylltwch â ni
  • Cymryd Rhan
  • Tanysgrifio i'n Cylchlythyr
  • Facebook
  • Instagram

Y Wefan

  • Datganiad hygyrchedd
  • Cwcis
  • Hawlfraint

Corfforaethol

  • Amdanom ni
  • Swyddi
  • Swyddfa'r Wasg
  • Llyfrgell Luniau
  • Canolfan Casgliadau Cenedlaethol
  • Gweithio gydag eraill
  • Ffotograffiaeth a Ffilmio
Noddir gan Lywodraeth Cymru
  • Facebook
  • Instagram
Rhif Elusen 525774
×
❮
❯