Casgliadau Arlein
Amgueddfa Cymru
Chwilio Uwch
Holiadur | questionnaire
Atebion i holiadur gan Frances Grace Hughes, Llanfachreth, Ynys Môn, a baratowyd gan Amgueddfa Werin Cymru yn 1957 a dosbarthwyd gan Cyngor Gwlad Môn. Mae'r atebion yn rhoi manylion ar 'Ddiwrnod Gwaith cyffredin ers llawer dydd'. **Holiadur, Cyngor Gwlad Môn 1957** Lluniwyd y cwestiynau gan _Amgueddfa Werin Cymru_ ym 1957 er mwyn casglu a chofnodi gwybodaeth am ‘ddiwrnod gwaith cyffredin’. Dosbarthwyd yr holiadur at unigolion gan Gyngor Gwlad Môn. Mae’r cwestiynau wedi eu teipio a’r ymatebion wedi eu hysgrifennu â llaw.
**Tudalen / Page 1** [Beth oedd amser codi arferol?] Pump o’r gloch [A godai pawb yr un amser?] Gweision a morynion gyntaf. [A wneid unrhyw waith cyn brecwast?] Glanhau stabl a’r beudai. [Pa bryd oedd amser brecwast?] Chwech o’r gloch [Beth a fwyteid i frecwast?] Bara llaeth [A fyddai pawb yn cael yr un bwyd?] Byddai’r gweision a’r morynion. [A oedd hi’n arferiad i gadw dyletswydd?] Oedd mewn ambell i le. [Pa bryd yn ystod y dydd y cedwir dyletswydd?] Amser brecwast. [Pwy fyddai’n cymryd rhan?] Y Teulu, morynion a’r gweision. [A gymerai pawb ran yn ei dro?] Y meistr a’r feistres. [A oedd hi’n arferiad i gymryd bwyd rhwng brecwast a chinio?] Mewn ambell i le. [Os felly, pa fwyd?] Paned o goffee [sic] a brechdan. [Beth oedd enw’r pryd?] Paned ddeg. [Ym mh’le y bwyteid ef?] Yn y briws [A oedd amser arbennig i’r pryd hwn?] Deg o’r gloch [A faint o’r gloch yr oedd cinio, fel arfer?] Deuddeg o’r gloch [A fyddai pawb yn cael yr un bwyd?] Byddent. [Beth oedd y bwyd cyffredin amser cinio?] Tatws a cig moch. [A fyddai pawb yn bwyta yn yr un lle?] Morynion a gweision yn y briws. Y Teulu yn y gegin. [A oedd enw arall ar ginio?] Nagoedd
**Tudalen / Page 2** [A fyddech chi’n bwyta cinio yn y caeau o gwbl?] Nagoedd (amser cynhaeaf gwair a yd) [Os felly, a oedd y bwyd yn wahanol?] – [Sut oedd galw’r dynion o’r caeau i’r tŷ i gael eu cinio?] Canu’r gloch [Am faint o’r gloch yr oedd pryd yn y prynhawn?] Chwech [Beth oedd yr enw, neu’r enwau arno?] Te [Beth a fwyteid?] Torth gymysg, menyn pot a te. [Ym mh’le y bwyteid y pryd bwyd hwn?] Briws, yn y cae adeg cynhaeaf [Am faint o’r gloch yr oedd pryd gyda’r nos?] Wyth o’r gloch [Beth oedd yr enw (neu’r enwau) arno?] Swper [Beth a fwyteid iddo?] Uwd neu posel. [Pwy fyddai yno? (Y gweision er enghraifft?)] Y gweision [Sut y byddai’r gwaith beunyddiol yn ffitio i mewn?] [Pa amser a wneid y godro?] Tua saith y bore, rhwng pump a chwech y nos. [A fyddid yn dyrnu â ffust?] Na dyrnwr mawr [Pa amser ar y dydd y byddai’r gwragedd yn ymweld â’u cymdogion?] Gyda’r nos [A beth am y dynion?] Gyda’r nos [Beth oedd yr enw yn eich ardal am fynd i alw ar bobl fel hyn? (Yn rhai ardaloedd defnyddir y geiriau ‘cerdded tai’ neu ‘cymowta’, er enghraifft)] [Sut yr oedd pobl yn eu difyrru eu hunain gyda’r nos yn eu cartrefi?] Canu a dweud hen straeon [Am faint o’r gloch yr eid i’r gwely?] Tua naw [A wneid unrhyw waith gyda’r nos ar yr aelwyd?] Plicio tatws, tylino bara [A oedd bwyd gwahanol yn y gaeaf a’r hâf?] Nagoedd
**Tudalen / Page 3** [Beth oedd enwau’r gwahanol ystafelloedd yn eich ardal?] Briws, cegin, parlwr, lloftydd [sic], ty llaeth [A oedd bwyd arbennig amser cneifio neu ddyrnu, neu yn ystod y cynhaeaf?] Oedd gwell bwyd cig ‘fresh’ i ginio, a pwdin. Bara brith i de. [Beth oedd enwau’r gwahanol fathau o weision a morynion (er enghraifft, ‘hwsmon’, gwas mawr, gwas bach)?] Porthwr, hwsmon, gwas mawr, gwas bach [Beth oedd enwau’r tai allan arferol yn eich ardal?] “ Orsedd deryn”, “Porti Belo.” “Roe Buck”. “Bedo”. “Parlwr.” “Coeden Gron” [Unrhyw wybodaeth neu atgofion arall o’ch eiddo ar arferion eich ardal?] Clapio dydd Llun o flaen y Pasg pan yn blentyn. Melin wynt y[sic] troi i falu’r blawd, a’r drol a’r ceffyl yn ei gario i gyfarfod y llongau bach yn Cei Valley rhwng pedwar a phump y bore.