Amgueddfa Blog: Cyffredinol

The Museum holds a very significant library collection of Molluscan books, known collectively as the Tomlin Library. They were donated to the Museum in 1955 by John Read le Brockton Tomlin (1864-1954), a founder member of the Malacological Society of London, along with his extensive shell collection and archives.

 

To celebrate the Year of the Sea, we are focusing on some of the books in the Tomlin Library, and highlighting some of its treasures.

 

First up is Historiae sive synopsis methodica conchyliorum by Dr Martin Lister (1639-1712). Dr Lister was a physician to Queen Anne, who also had an interest in natural history and communicated with other leading naturalists of the time such as Edward Llwyd, John Ray, and Robert Hooke. He is generally thought to be the founder of conchology in England.

 

He had created a small version of this book for circulation to friends in 1685, but almost immediately began work on an expanded version which was produced from 1685 to 1692. This copy had 490 pages, with 1062 engraved copper plates, showing 2000 figures of molluscs.

 

The illustrations were the work of two of his daughters Susanna (1670-1738) and Anna (1671–1704). Their father had encouraged their drawing abilities, and they would have used the shells in his collection, or those sent by friends such as Sir Hans Sloane, from which to make their drawings. They were also responsible for etching or engraving the plates on copper and it is generally assumed that the printing was done by the family at home, rather than taken to a professional printing firm.

 

The publication of the first edition of Historiae Conchyliorum was a lengthy and laborious undertaking, it is an impressive feat for anyone to be involved in, but even more so for Susanna and Anna as it is thought that they were between the ages of 13 and 15 when production began. It was initially published in four books, or parts, and then a second, complete, edition was produced almost immediately and became available in 1697.

 

In 1712 Lister bequeathed the original copper plates to the Ashmolean Museum, and in 1770, the curator of the Museum, William Huddesford, published a third edition of the book. He reprinted the illustrations from the original plates, included additional notes from Lister’s manuscript, and dedicated it to the famous shell collector, the Duchess of Portland.

 

A final edition was produced in 1823, which included an index by Lewis Weston Dillwyn (1778-1855), the porcelain manufacturer whose shell collection is now housed in the Museum zoology department. This edition includes the notes from the Huddesford version and identifications of the species and remarks by the compiler. It is technically the fourth edition but is known generally as the third.

 

The Tomlin Library contains a copy of the first edition from 1685-1692, a copy of the 1770 Huddesford edition and two copies of the 1823 Dillwyn edition. For the duration of Women's History Month the 1685-1692 version will be on display in the Main Hall of National Museum Cardiff, along with a variety of shells from the zoology department.

Spring.  A beautiful season which epitomises re-birth and optimism, the awakening of nature to provide us with an array of stunning colours.   The Museum holds a collection of over 7000 superb botanical prints and drawings; several depict plants synonymous with the new season.

Principal Curator, Dr Heather Pardoe, from the Botany Section, Natural Sciences, has handpicked a seasonal range of exquisite botanical illustrations to reflect the delightful spring plants that are coming into flower. The Spring Collection provides an exclusive view of some of the illustrations that Botany holds behind the scenes; many are rarely on public display.

If you would like to see more of this beautiful collection, please follow the link below which will take you to the Print section of the online shop.  This also provides an opportunity to purchase a reproduction of one of these attractive images, as well as a wide range of other images from the Museum collections.

Museum Wales Prints

We are working towards providing a series of collections for you to enjoy - watch this space for more news!

Don’t forget to follow the Shop blog and Natural Sciences blog for regular updates!

Beth mae 'Cymru a'r Môr' yn ei olygu i mi?

Yn syml iawn, mae'n rhan fawr o bwy ydw i!

Ar ochr fy nhad, rwy'n nai, ŵyr, gor-nai, gor-ŵyr a gor-or-ŵyr i forwyr o bentref Aberporth yng Ngheredigion. Chwaraeodd pob un ei ran yn y cyfraniad anferth, anghymesur bron a wnaed gan forwyr Cymru at lynges fasnachol Prydain dros ddwy ganrif o 1750 i 1950.

Cododd pob un bron yn Gapten (Master Mariner) a dros y canrifoedd dyma nhw'n capteinio llongau o bob maint - o'r cychod bychain fyddai'n cario glo mân a chalchfaen i'r pentref yn y 19eg Ganrif, i'r cludydd mwyaf dan y lluman coch ddiwedd y 1960au.

Mae un o’m cyndeidiau yn gorwedd yn ddwfn dan ddyfroedd oer Newfoundland, lle bu farw wedi i'w long daro mynydd ia. Claddwyd un yn y fynwent Brydeinig yn Chacarita, Buenos Aires lle bu farw tra'n capteinio tramp yn cludo glo o Gaerdydd i bweru rheilffyrdd a lladd-dai yr Ariannin. Roedd yn rhaid i un arall ddelio â llofruddiaeth ar ei long wedi i ddadl rhwng y criw am ddyled gamblo fynd dros ben llestri.

Ond nid hanes anturiaethau morwyr yn unig yw hon.

Ar ddechrau'r 20fed ganrif, gyda hyd at hanner dynion y pentref wedi mynd i'r môr roedd cymuned Aberporth a nifer o bentrefi tebyg yn gymuned fatriarchaidd. Cymuned lle magai menywod cryf eu teuluoedd eu hunain tra'n hiraethu am eu hanwyliaid am gyfnodau maith. Mae'n anodd amgyffred y boen a'r gofid a brofwyd ar nosweithiau stormus dirifedi â milltiroedd maith rhyngddynt â'u cariadon.

Ond roedd manteision i fod yn wraig i gapten hefyd! Os oedd llong y gŵr yn cyrraedd porthladd Prydeinig, neu borthladd cyfagos ar y cyfandir, byddai'r wraig yn aml yn teithio i'w gyfarfod. Yn ogystal â chwmni cariadus, byddai cyfle hefyd i weld ffasiwn ddiweddaraf Caerdydd, Newcastle a Glasgow - neu Antwerp a Hamburg hyd yn oed! Byddai gwraig capten llong yn aml yn ennyn yr un parch ar y tir mawr ag y byddai ei gŵr ar y môr. Feiddiai neb alw fy hen fam-gu yn ddim ond Mrs. Capten Jenkins!

Er gwaethaf y llinach hwn, drwy siawns gyrfa cefais fy magu filltiroedd o'r môr ym Meirionydd. Dim ond dros wyliau ysgol fydden ni'n cael cyfle i ymweld ag Aberporth a mwynhau pysgota mecryll a gosod cewyll cimwch. Meirionydd yw cartref teuluol fy mam, ac mae ei theulu wedi bod yn ffermio yng ngogledd yr hen sir honno ers oes Elisabeth I o leiaf.

Bychan fyddai dylanwad y môr ar eu bywydau bob dydd meddech chi. Ond ganol y 1880au bu'n rhaid iddynt adael eu cartref, Tŷ Ucha' ym mhentref Llanwddyn, pan godwyd argae ar afon Efyrnwy i ddarparu dŵr ar gyfer Lerpwl oedd ar anterth ei llwyddiant fel un o borthladdoedd blaenaf Prydain. Ymestynna dylanwad y môr ymhell tu hwnt i'r arfordir, felly cofiwch bod y digwyddiad eleni yn perthyn i Gymru gyfan, ac nid ein cymunedau glan môr yn unig.

 

Dangosodd ddarganfyddiad y deinosor Cymreig, Dracoraptor, bod deinosoriaid yn byw yn ne Cymru 200 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Petaech chi'n teithio 'nôl i'r cyfnod hwnnw, fe fyddech chi hefyd wedi gweld ambell i famal bychan, tebyg i lygoden goch, yn cuddio yn y tyfiant. Rhain yw rhai o'r mamaliaid cynharaf yn y byd.

 

Gellir darganfod esgyrn a dannedd y creaduriaid bach blewog yma mewn ogofau a mewn craciau mewn cerrig - efallai am fod rhain yn cynnig lloches, neu le i aeafgysgu. Darganfyddwyd y ffosilau cyntaf ohonynt mewn chwarel yn ne Cymru rhyw saith deg mlynedd yn ôl. Mae Palaeontologwyr wedi bod yn dadansoddi'r ffosilau, er mwyn creu darlun fwy cyflawn o sut greaduriaid oedden nhw. Enw un o'r mamaliaid cynnar yma yw 'Morganucodon', sy'n golygu 'Dant Morgannwg'.

 

Mewn prosiect ymchwil newydd wedi'i gefnogi gan Y Cyngor Ymchwil Amgylcheddol, defnyddiodd wyddonwyr o Brifysgol Bryste belydr-X pwerus i sganio'r esgyrn bychain, i greu darlun digidol o'r creaduriaid. Cymharwyd y darluniau digidol yma gyda mamaliaid modern, er mwyn ail-greu strwythr cyhyrau'r anifail. Ychwanegwyd rheiny i'r darlun digidol. Wedi hynny, defnyddiwyd rhaglen arbennig i asesu sut y byddai'r esgyrn a'r cyhyrau'n symud. Astudiwyd dannedd y creaduriaid mewn manylder - roedd rhai mamamliaid cynnar yn meddu ar ddannedd ddigon cryf i grensio pryfaid gyda casys adennydd, ac eraill ond yn medru bwyta pryfaid meddal.

 

Mae model hyfryd o Morganucodon, wedi'i greu can Bob Nicholls, y palaeoartist, i'w ganfod yn ein orielau hanes natur yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd. Mae'n edrych fel creadur bywiog iawn a'i enw yw Morgie!

Shwmai! 

Efallai i chi glywed taw 2018 yw Blwyddyn y Môr yng Nghymru, ac i ddathlu byddwn ni'n rhannu straeon rhyfeddol am bobl, llefydd a gwrthrychau sy'n rhan o hanes morol a morwrol Cymru.

Bob wythnos byddwn ni'n rhannu gwybodaeth am ddigwyddiadau, casgliadau ac arddangosfeydd, yn ogystal â chyfleon i bobl o bob cwr o Gymru gyfrannu at Flwyddyn y Môr.

Bydd ein saith amgueddfa genedlaethol yn cymryd rhan. Yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau gallwch chi ganfod straeon am drais a brad yn yr arddangosfa Môr-Ladron; bydd Amgueddfa Genedlaethol Caerdyd yn edrych ar arfordir amrywiol Cymru yn ei horielau hanes natur; ac yn Amgueddfa Wlân Cymru gallwch chi ymweld ag ogof danddaearol wedi'i gweu!

Cadwch lygad ar ein gwefan am straeon o'r môr yn ein blog, dilynwch ni ar twitter @amgueddfaCymru, ac ar facebook/amgueddfacymru i ddysgu rhagor.