West African Worms that Dig Katie Mortimer-Jones, 30 Ionawr 2017 I have been specialising in a group of marine bristleworms called magelonids for the last 17 years. Magelonids are known as shovelhead worms due to their distinctive spade-like heads that they use to dig in the soft sediments in which they live. Shovelhead worms have a world-wide distribution, generally living in shallow waters, although a few deep water species are known. I study the taxonomy of the group - a branch of science concerned with the classification of all living things, involving describing species, some which may be new to science. Principally I have worked on specimens from Europe, the Indian Ocean and the seas surrounding the Arabian Peninsula. However, more recently I have also been studying the behaviour of this fascinating group, investigating how they feed, burrow and move etc.I was invited to colloborate with the University Museum of Bergen (UMB), Norway back in 2013 to work on shovelhead worms from Western Africa. The project, The Marine Invertebrates of Western Africa aims to investigate seabed samples from the West African continental shelf from Morocco to Angola. Very little is known about the shovelhead worms of this region, with only three species currently described, all from South Africa. Therefore I visited the lab at UMB to work with the team back in 2015 on MIWA material. The results from that trip were very exciting and approximately 20 different species of shovelhead worms were found in the material, many of which were likely to be new to science. Whilst work on these specimens carried on back at National Museum Cardiff, it was felt that it would be beneficial to re-vist Bergen to carry on the colloborative work. So consequently UMB invited me back to work with them once more this January. So for the last two weeks I have been studying more material from the region in order to find specimens for DNA analysis. DNA (Deoxyribonucleic acid) is found inside every cell of every living thing and is different in every individual. We can use DNA analysis to see the difference between very similar looking animals and thus we can see whether animals belong to the same or different species. We can then compare this information to what the species looks like (morphology). We have now selected 74 specimens which will be sent off for DNA sequencing and hopefully the results from that will come back shortly.In the mean time work will begin on drawing, describing and imagining all the shovelhead worms from Western Africa. It is likely that there will be many new species within these samples, so we will need to decide on names for all of them and these will then be published in scientific papers. Once published this information will be used for example, by people monitoring the health of the seabed within this region.To read more about the work on MIWA shovelhead worms click here
Traddodiad Radical: Caerdydd a Chelf Cyfoes 30 Ionawr 2017 Mae gwobr gelf ryngwladol fwyaf Prydain, Artes Mundi, yn dirwyn i ben ar ddiwedd mis Chwefror yng Nghaerdydd. Wrth i ni ddathlu gwobrwyo John Akomfrah fel ennillydd y wobr o £40,000, dyma olwg yn ôl ar draddodiad celf radical ac anarferol prifddinas Cymru: Y Chwiorydd Davies - Casglu Golau Roedd Gwendolene Davies a Mary Davies yn chwiorydd o gefndir Methodistaidd, a adeiladodd gasgliad o gelf beiddgar ar ddechrau'r 20ed ganrif, yn defnyddio etifeddiaeth o'r diwydiant glo. Erbyn heddiw, mae'r gweithiau a brynwyd ganddynt yn edrych yn barchus iawn i'n llygaid ni: lilis gan Monet, môrluniau Fenis, portreadau o'r dosbarth canol Ffrengig. Ddim fel hynny fuodd hi erioed: ym 1874, disgrifiodd newyddiadurwyr waith yr argraffiadwyr fel hyn: "Smear a panel with grey, plonk some black and yellow lines across it, and the enlightened few, the visionaries, exclaim: Isn't that ... perfect ..?". Roedd y chwiorydd yn rhai o gasglwyr cynharaf yr argraffiadwyr ym Mhrydain, a fe roddwyd y casgliad yn rodd i bobl Cymru rhwng 1951-63 - yn creu egin y casgliad cenedlaethol sy'n cael ei arddangos yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd heddiw. Yn ogystal â'r argraffiadwyr, cewch weld weithiau gan artistiaid oedd yn ymateb i newidiadau mawr yn Ewrop ar droad yr 20ed ganrif. Agorodd y chwiorydd eu drysau i artistiaid oedd ar ffo - fel yr rhai oedd yn cyrchu lloches wedi ymosodiad ar Wlad Belg yn 1914. Ers hynny, mae'r amgueddfa wedi casglu gwaith gan David Jones, Paul Nash a nifer o artistiaid eraill a ymatebodd ar ganfas i'w profiadau yn y Rhyfeloedd Byd. Pont Charing Cross, Claude Monet, 1902 Cymru Yfory - Dyfodol Celf (ym 1969) Erbyn canol yr ugeinfed ganrif, roedd artistiaid beiddgar y ganrif gynt - fel Monet - yn ddigon parchus. Wedi'r Ail Ryfel Byd, roedd cenhedlaeth newydd o artistiaid yn awyddus i arbrofi gyda thechnegau newydd - perfformio, 'happenings' a chelf pop. Plannwyd un o hadau cynnar celf perfformio yn Abertawe, dan ofal yr artist perfformio ifanc Ifor Davies, oedd hefyd yn defnyddio ffilm, ffrwydradau a thân yn ei waith. Y llynedd, daeth Ifor, sydd 'nawr yn 80 oed, i edrych yn ôl ar ei waith a chyfraniad Cymru i draddodiad celf perfformio. Daeth Theatr Reardon Smith yr Amgueddfa yn gartref i'r 'happening' cyntaf yng Nghymru, yn ogystal a gweithiau perfformiad gan artistiaid rhyngwladol fel Yoko Ono. Yn hytrach na pherfformio yn y cnawd, danfonodd Ono lun mawr ohoni'i hun i'r amgueddfa mewn tacsi o Lundain. Wrth i artistiaid ddefnyddio technegau a deunyddiau newydd - fel feinyl, gwastraff wedi'i ailgylchu a pherspex - dechreuodd yr amgueddfa gasglu ac adlewyrchu'r newid byd yn ei sioe 'Cymru Yfory' ym 1969. Gwahoddwyd artistiaid i ddychmygu 'Cymru'r Dyfodol' - gwlad â dyfodol llewyrchus, diwydiannau llwyddiannus a llwyth o go-go boots. Visit Silent Explosion for rare images of @yokoono performing with #ivordavies in 1966 at DIAS #destructioninartpic.twitter.com/q17P0E3bmM — National Museum Art (@NatMuseumArt) November 25, 2015 Cartref i Gelf Cyfoes Parhau mae ymroddiad Amgueddfa Genedlaethol Cymru at arddangos celf heddiw, ynghyd â chelf hanesyddol. Mae'r Oriel Colwinston yn arddangos gweithiau gan bobl sy'n ymateb i'r byd sydd ohoni heddiw - o uchelseinydd aur deuddeg troedfedd; gosodwaith o fwsog o gasgliad yr amgueddfa; tirluniau wedi'u hysbrydoli gan drip asid enwog Allan Ginsberg ym mryniau Brycheiniog. Yn fwyaf diweddar, fe arddangoswyd portreadau dirdynnol Shimon Attie o drigolion Aberfan heddiw, i goffàu hanner can mlwyddiant trychineb yn y pentre. Mae curaduron yr amgueddfa yn rhan o draddodiad o gasglu ac arddangos radical - yn annog ymwelwyr i falu teiliau porslen yn yr arddangosfa 'Bregus?' a hyd yn oed yn ymuno i chwarae offerynnau yn ystod celf perfformio chwareus Ifor Davies. Mae Artes Mundi yn cadw cysylltiadau'r amgueddfa ag ymgyrchu dros gyfiawnder cymdeithasol yn fyw. Mae'r gystadleuaeth yn dod ag artistiaid o led-led y byd i Gaerdydd - a'n ein hannog i edrych ar faterion byd-eang drwy lygaid artistiaid beiddgar. Arddangosir celf sy'n ymateb i'r byd o'n cwmpas, sy'n holi cwestiynau dwys a chwareus am y 'status quo'. Mae'r casgliad cenedlaethol, a gaiff ei arddangos yn yr un orielau, yn ein hatgoffa bod lilis dwr Monet yn feiddgar ac anarferol, ar un adeg. Gallwch glywed rhagor am ddigwyddiadau ac arddangosfeydd yn yr Amgueddfa drwy danysgrifio i'w newyddlen. Trwy gydol Artes Mundi, bydd tywyswyr cyfeillgar ar gael os fyddwch yn dymuno taith o amgylch yr arddangosfa. Dewch i weld Artes Mundi cyn i'r sioe ddod i ben ar y 25ain o Chwefror - a thanysgrifiwch i gael clywed rhagor am gelf cyfoes ar draws Cymru oddi wrth Gyngor y Celfyddydau. Cewch weld gweithiau Artes Mundi yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd a Chanolfan Gelfyddydau Chapter. I gael newyddion gan Artes Mundi tanysgrifiwch i dderbyn eu e-newyddlen. Ymwelwyr yn torri teils yn 'Bregus' yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd
Cymru a'r Rhyfeloedd Byd: Dyddiaduron Kate Rowlands 27 Ionawr 2017 Mae'r cyfri twitter @DyddiadurKate yn trydar dyddlyfrau Kate Rowlands, Sarnau. Ganrif yn ddiweddarach, mae ei chofnodion o 1915 yn rhoi golwg i ni ar fywyd yng Nghymru yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Daeth y dyddiadur i feddiant Sain Ffagan yn 1969, pan aethant allan i gymunedau gwahanol i recordio hanes leol pobl Cymru, yn eu geiriau eu hunain. Mae Dyddiadur 1915 Kate Rowlands, yn ddarlun cynnil a chyfoethog o fywyd yng nghefn gwlad Cymru yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae'n rhoi cip i ni o dasgau bob dydd, enwau caeau a ffermydd, cymeriadau lleol, tafodiaeth ac arferion y cartref a'r capel. Darllenwch y dyddiadur ar twitter, neu gweld mwy am gymeriadau'r dyddiadur. Trydar gan DyddiadurKate Rhagor am Kate 'Kitty' Rowlands Bywyd Cynnar Ganed Kate yn y Brymbo, ger Wrecsam, yn 1892. Roedd ei mam, Alice Jane, yn wreiddiol o’r Hendre, Cefnddwysarn. Bu farw ei thad – gweithiwr yn y diwydiant dur – pan roedd hi’n naw mis oed. Wedi hynny, dychwelodd ei mam weddw at ei theulu yng Nghefnddwysarn. Mae’n amlwg i rieni ei mam ddylanwadu’n fawr arni. Mewn cyfweliad hanes llafar â'r Amgueddfa mae’n dweud mai "y nhw oedd y canllawie gathon ni gychwyn arnyn nhw." Tair blynedd yn ddiweddarach, mae’i mam yn ailbriodi ag Ellis Roberts Ellis. Hyd y gwyddom, dyma’r Ellis sy’n cael ei grybwyll yn y dyddiadur. Tua 1887, pan roedd Kate yn bum mlwydd oed, symudodd y teulu bach i ffermio i ardal Llantisilio, ger Llangollen. Dychwelodd y tri i’r Sarnau tua chwe mlynedd yn ddiweddarach – i fferm Tyhen. Dyma leoliad y dyddiadur. Gwaith ar y tir - ac yn y tŷ A hithe’n unig blentyn, gadawodd Kate yr ysgol yn 14 mlwydd oed i helpu ei rhieni wrth eu gwaith. Mae’n debyg mai fferm fach oedd Tyhen – rhy fach i gyflogi dynion. “Mi gollodd nhad a mam eu iechyd i radde. Buodd hynny’n groes fawr i mi gael gyrru mlaen efo addysg ynde. Rhaid i mi fod adre ynde, ’da chi’n gweld… Dipyn o bopeth, jack of all trade ynde. O’n i’n gorfod helpu llawer iawn allan ynde, efo ceffyle a rwbeth felly ynde. Twmo’r popdy mawr i grasu bara, a chorddi fel bydde amser yno ynde, ryw ddwywaith yr wsos ynde.” Hanes Llafar Rhoddodd Kate Rowlands ei dyddiadur i'r Amgueddfa, pan ddaeth Minwel Tibbott a Lyn Davies i'w chyfweld yn y 1960au. Oherwydd gwaith diflino curaduron cynnar yr Amgueddfa, mae casgliad eang yn Sain Ffagan sy'n ymwneud â hanes merched - gellir pori gwybodaeth amdanynt ar dudalennau Hanes Llafar Merched Cymru. Yn ogystal â dyddiadur 1915, rhoddodd Kate ddyddiadur arall i'r Amgueddfa - sef cofnod o'i bywyd yn 1946. Mae modd darllen y dyddiadur hwnnw hefyd ar twitter, a'i archwilio ar flog yr amgueddfa. Kate Rowlands - Bywyd Cynnar Kate Rowlands - Wythnos ar y Fferm Kate Rowlands - Chwarae Steddfod a Gadael Ysgol Yn ogystal â rhannu hanesion lleol ardal y Sarnau, roedd y dyddiadur yn taro goleuni ar effaith y Rhyfel Byd Cyntaf ar gefn gwlad Cymru. Darllenwch hanes Kate a chymeriadau'r ardal ar flog Dyddiadur Kate. Carcharorion Rhyfel Fron Goch "Erbyn Ebrill 1915, roedd sgil effeithiau’r Rhyfel Mawr i’w gweld a’u teimlo ar lawr gwlad Meirionnydd. Nepell o gartref Kate a’i theulu, fe agorwyd gwersyll i garcharorion rhyfel ar gyn safle distylldy whisgi..." [gweld mwy] Arferion Nadolig "Ro’n i wedi edrych ymlaen cael darllen am baratoadau’r Nadolig a’r Flwyddyn Newydd, ac wedi bod yn dyfalu p’un â’i gŵydd yntau asen o gig eidion fyddai’r wledd? Pwy fyddai’n galw heibio?" [gweld mwy] Tomi'r Hendre a'r Ffrynt "Yr wyf yn hynod o hapus a digon o fwyd ac mewn iechyd rhagorol ac yn mynd yn dew ac yn gryf. Nid wyf yn med[d]wl y byd[d] yn rhaid imi byth fynd i’r front... Gyrwch fy nghyllell boced a fy spectol [yn] fuan." [gweld mwy] Alcohol a Dirwest "Soniodd Lloyd George am ‘the lure of the drink’ a dweud bod y ddiod gadarn yn gwneud mwy o’r difrod i Brydain na holl longau tanfor yr Almaen..." [gweld mwy] Gallwch lawrlwytho fersiwn electronic o'r dyddiadur yma: E-lyfr Dyddiadur Kate (PDF)
Crocws neu Gennin Pedr? Penny Dacey, 20 Ionawr 2017 Helo Cyfeillion y Gwanwyn,Diolch yn fawr i'r rhai ohonoch sef wedi rhannu eich lluniau, rwyf wedi atodi'r rhain ar y dde. Rwy’n hapus i glywed bod rhai o'ch planhigion wedi cychwyn blaguro. Yn fy Blog diwethaf gofynnais a ydych yn credu byddai'r Crocws neu'r Cennin Pedr yn blodeuo’n gyntaf. Nawr rwyf isio gymryd golwg agosach ar y ddau blanhigyn i weld sut fedrwn ni gwybod nhw’n wahân. Rwyf wedi atodi llun o Grocws ifanc a Chennin Pedr ar y dde, mae'r rhain wedi eu labelu yn glir. Beth yw'r gwahaniaethau rhwng y ddau blanhigyn?A fedrwch ddweud os eich Cennin Pedr, Crocws neu'r ddau syn blaguro? Pa mor dal ydyn nhw? Mae'n ddiddorol i gymharu uchder y ddau blanhigyn ac i sylwi faint y maent yn tyfu bob wythnos.Gwyliwch eich planhigion yn ofalus fel medrwch gofnodi'r dyddiad mae’r planhigion yn blodeuo, a thaldra eich planhigyn ar y diwrnod. Wedyn, fedrwch rannu’r wybodaeth ar y wefan. Mae adnodd o'r enw 'Cadw Cofnodion Blodau’ ar dudalen we Prosiect Bylbiau'r Gwanwyn i Ysgolion, o dan 'Adnoddau Addysgu': https://amgueddfa.cymru/bylbiau-gwanwyn/Adnodd arall fysa’n ddiddorol i ddefnyddio nawr gallwch weld eich bylbiau’n tyfu yw ‘Gwnewch lyfryn origami bach eich hun!’. Mae hyn ar y wefan hefyd, ac mae’n edrych ar gylch bywyd bwlb.Os ydych yn cwblhau unrhyw weithgaredd oddi ar y wefan, neu yn creu un eich hun yn y dosbarth, plîs rhannwch eich gwaith gyda ni. Mae’n ddiddorol i weld y gwaith da chi’n wneud.Diolch am rannu eich darlleniadau tywydd. Rwyf wedi ateb rhai o'ch sylwadau yn isod.Eich sylwadau:Sylwadau am y tywydd:Ysgol Pentrefoelas: Dim llawer o law a chynnes. Pawb yn ymarfer pel-droed at y twrnament ac felly yn gallu bod allan bob dydd. Llawer o blant wedi cael balaclafas capiau anifeiliaid i gadw eu pennau'n gynnes.Athro’r Ardd: Gobeithio gwnaethoch yn dda yn y twrnamaint! Rwy’n hoffi meddwl am bawb rhedeg o gwmpas hefo capiau anifeiliaid gwahanol! Am anrhegion da i gael am Nadolig!Arkholme CE Primary School: We had quite a wet week. It was fairly warm and some bulbs are sprouting from last year.Broad Haven Primary School: We hoped we would have snow. But we just had a really cold wind -Northerly- and a bit of sleet. The sea was very rough and the waves came over the road.Darran Park Primary: The temperature has lowered throughout the week. There has been a little amount of rain.YGG Tonyrefail: It wasn't very wet this week but it was quiet warm.Stanford in the Vale Primary School: Hello, the mornings of this week have been very cold and icy. We have had a rainy week this week. bye,byeAuchenlodment Primary School: It has been a very warm week even though it's January!Broad Haven Primary School: A cloudy week until today it is very sunny but coldSylwadau am y prosiect:Ysgol Bro Ogwr: Yr wythnos yma fe dorrodd y dyfais i gasglu dwr ar ddydd Iau pan ddaeth y glaw. Roedd split ynddo a mae'r athro wedi defnyddio duct tape i rhoi fe yn ol at ei gilydd. Fe all hyn olygu bod ein canlyniadau ni ddim yn hollol gywir.Athro’r Ardd: Diolch am roi gwybod am y broblem. Da iawn i'ch athro am drwsio’r mesurydd glaw . Gadewch i mi wybod os ydych yn angen mesurydd glaw newydd.Sylwadau am eich planhigion:Ysgol Pennant: Maer bylbiau yn dechrau tyfu!St Clare's Catholic Primary School: Some of our bulbs have started to shoot this week!Ladygrove Park Primary School: nothing growing yetProfessor Plant: Don’t worry Bulb Buddies, I’m sure you will see something soon!Garstang St. Thomas' CE Primary School: It was a really rainy week but it was quite warm outside. We have noticed some of our bulbs are growing because we can see pointy green shoots poking through the soil!Arkholme CE Primary School: The bulbs in the pots are just starting to sprout and look healthy. We have just noticed that last years plants are also growing. As usual the days in January have been wet so we think that helped them to grow.Henllys CIW Primary: Our biggest plant is a daffodil that is 2.5 cm tall.
Sizing up Sawfish Jennifer Gallichan, 19 Ionawr 2017 One of the great things about being a museum curator is that I am always learning new things on the job. I have been a museum curator for 15 years. In this time, my job has been to care for the mollusca collections but I have also now taken on the role of overseeing the care of the vertebrate collections. This has meant a whole raft of new things to learn and deal with, the least of which being that the animals all have backbones!I was recently asked on behalf of the Sawfish Conservation Society (SCS) to investigate what sawfish rostra we have in our collections. So what is a sawfish? And what is a rostrum? Sawfish are incredible. They live in tropical and sub-tropical waters across the world. Also known as Carpenter sharks, they are in the same family as stingrays, electric rays and skates. Their characteristic feature is a long narrow nose extension called a rostrum which is lined with sharp teeth. These run down the length of the nose giving it the appearance of a saw. To make this nose extension all the weirder, it is covered with electro sensitive pores that allow the sawfish to detect the smallest of movements on the sea floor. Little is known about the wild feeding strategies of sawfish, but it seems they skim the surface of the muddy sea floor looking for fish and crustacea, the way we might swish around a metal detector. The rostrum can be also be used to slash and impale anything that might be passing!It is mostly due to this excellent nose that all sawfish species are listed as endangered or critically endangered. Seen as a curiosity, these sawfish rostra were prized by collectors. Overfishing and habitat destruction have had a devastating impact upon sawfish numbers, they have disappeared from at least 80-90% of the areas they once inhabited. They are now protected in a large number of countries making it illegal to harm them or trade in the removed saws.The SCS has come up with a plan to help us better understand these amazing animals. They are partnering with researchers and institutes from around the world, which in the UK includes the Deep Aquarium and The Shark Trust, to launch the ‘See a Saw’ Citizen Science Sawfish Project. Although the removal of saws has had a negative impact on their populations, researchers want to turn this negative into a positive. By using these saws to learn important information about them, they can then be used to conserve the remaining populations. They have the added bonus that the rostra are much easier to measure if the sawfish is not attached!So with this in mind, I met with Al Reeve and his volunteer Sharon Williams from the South East Wales Biodiversity Records Centre (SEWBRec). Al is an avid elasmobranch enthusiast and it is through him that the enquiry first reached me. We set about photographing, measuring and counting the teeth of a whole series of rostra from the collections. It was an amazing experience to handle these specimens and to learn so much from Al about this group of animals. In the future, we may also be taking tissue samples from these rostra to send on to researchers for analysis. I quote Jeff Whitty, Founder and co-administrator of SCS to explain why:"The data and tissue samples will be used in multiple international studies to further sawfish management and conservation. Sawfish have been suggested to be the most threatened shark or ray in the world and yet we know little about them, which makes conserving the remaining populations difficult. The morphometric data that you provided will help us improve our identification guides of sawfish and will provide us with a better understanding of the distributions of these species. The tissue samples from the rostra will be used by multiple genetic studies that are exploring the differences in the genetic diversity between historic and contemporary populations of various sawfish species. Information from these genetic studies will allow us to better understand if genetic diversity in current populations have declined or remained steady through the years and thus will inform managers if genetic health of a sawfish species or population is a topic of concern."It is an unbelievably rewarding experience to know that this work can in a small way contribute to the conservation of this most endangered and enigmatic animal. We are often asked why we hold collections in museums. What good can come out of preserving animals? Why would we want to keep such a negative reminder of the wildlife that we have slaughtered on mass in our past? And we can answer that some good can come out of it. To conserve, to learn, to educate, to enthuse, and to help us do things better in the future. It is a great job that I am privileged to hold.You can learn more about Sawfish by going on the Sawfish Conservation website. You can find out more about the Sawfish project and who else is involved here, or watch this video about measuring saws.