Blog | Museum Wales

Dechrau newydd!

Danielle Cowell, 10 Ionawr 2013

Blwyddyn Newydd Dda - Gwyddonwyr Gwych! Gobeithio chi wedi cael siawns i ymlacio a nawr yn barod i ymchwilio!

Ar yr adeg hon o'r flwyddyn pethau'n dechrau mynd yn gyffrous iawn. Nawr yw'r amser i wylio eich potiau i weld os oes unrhyw beth yn dechrau tyfu. Mae fy egin cennin Pedr eisoes wedi ymddangos! Danfon llun i mi os mae eginech chi wedi dechrau ymddangos.

Gallai gymryd mis arall neu hyd yn oed chwe wythnos tan fy mlodau yn ymddangos. Mae'r cyfan yn dibynnu ar ein tywydd - os yw'n troi'n wirioneddol oer, yna bydd y twf yn arafu. Os bydd yn aros yn gynnes byddant yn tyfu yn gyflymach.

Y cam nesaf... Defnyddiwch y cyflwyniad PowerPoint i ddarganfod sut i gadw cofnodion blodau. Cofiwch fod yn rhaid i bob un ohonoch roi gwybod i mi pan fydd eich blodau ar agor er mwyn derbyn eich Tystysgrif Gwyddonwyr Gwych.

2012 oedd yr ail flwyddyn wlypaf ar gofnod yn y DU a'r gwlypaf erioed yn Lloegr, y Swyddfa Dywydd gyhoeddi.

Mae'r glaw a oedd yn achosi mwy na 8,000 o gartrefi a busnesau i ddioddef llifogydd arwain at gyfanswm o 1,330.7 mm o law ar gyfer y flwyddyn, dim ond 6.6mm byr o'r flwyddyn y DU gwlypaf a gofnodwyd yn 2000 (1337.3mm).

Dadansoddiad gan y Swyddfa Dywydd yn awgrymu y gall y DU yn mynd yn fwy gwlypach fel newid yn yr hinsawdd yn achosi aer cynhesach i gario mwy o dd?r. Dyddiau o law eithafol - glaw disgwyliedig unwaith bob 100 diwrnod - wedi digwydd bob 70 diwrnod yn 2012. Am ragor o wybodaeth am hyn gweler adroddiad hwn gan y Guardian.

Diolch yn fawr

Athro’r Ardd

Dyddiad y cyhoeddiad: 10 Ionawr 2013

Tagiwyd gyda: Addysg Spring Bulbs

Ebost

Cynhadledd ExArc 2013

Sara Huws, 10 Ionawr 2013

Ma sbel ers i fi flogio o Sain Ffagan - yn anffodus ma coblyn yn y cyfrifiadur, a 'dyn ni heb ddod o hyd iddo fe eto. Dyna fy ymddiheuriad, gyda llaw, nad oes lluniau yn y cofnod hwn. Gobeithio 'dwi y byddan nhw'n ail-ymddangos yn fuan! Ta waeth - ymlaen at y pwnc o dan sylw:

Yr wythnos hon, bydd Amgueddfa Cymru a Phrifysgol Caerdydd yn cynnal cynhadledd 'ExArc' 2013. 'ExArc' yw'r enw cyffredinol am faes archaeoleg arbrofol, sy'n defnyddio technegau ymarferol i brofi damcaniaethau am fywyd yn y gorffennol. Maent yn edrych ar 'sut?' yn ogystal â phryd, y digwyddodd rhywbeth

Ma' gwaith archaeolegyddion arbrofol i'w ganfod yn y deunyddiau crai, y manylion lleiaf, a'r broses o ddysgu yn sgîl methiant, yn ogystal â llwyddiant. Gall eu hymchwil gwmpasu pynciau fel smeltio haearn yn defnyddio cyfarpar cyn-oesol; archwilio ac ail-greu dillad isaf hanesyddol; neu ddarganfod manylion ymarferol am fywyd bob-dydd yn y gorffennol.

Dwi'n lwcus iawn, am i mi gael dysgu llawer gan archaeolegyddion arbrofol dros y blynyddoedd diwethaf. Dwi'n falch, felly, eu bod am ddod yma i Sain Ffagan, fel rhan o'u hymweliad â Chaerdydd. Dy'n ni'n licio torchi'n llewys ac arbrofi gyda gweithgareddau hanesyddol yma yn Sain Ffagan - boed yn wneud clocsie i ddawnsio ynddyn nhw ar Galan Mai - felly dwi'n siwr y bydd llawer mwy i'w ddysgu gan ExArch.

Mae'r gynhadledd ei hun 'nawr yn llawn, ond bydd modd dilyn y drafodaeth ar hashnod #eauk2013. Wrth imi sgrifennu hwn, mae'r ffrwd twitter yn llenwi â phobl sy'n teithio i Gaerdydd o bob cyfeiriad. Os ydych chi'n mynychu, cofiwch ddod draw i ddweud helo. Bydd dim rhosyn gwyn yn fy ngwallt, ond fe fyddwch chi'n gallu fy adnabod, gobeithio, am fy mod yn gwisgo bathodyn enw...

Dyddiad y cyhoeddiad: 10 Ionawr 2013

Tagiwyd gyda: Eglwys Sant Teilo

Ebost

Rhywogaeth sy'n newydd i wyddoniaeth: Mwydod Rhawben o ben draw'r byd

Rhywogaeth Mwydyn Rhawben Prydeinig (<em>Magelona johnstoni</em>)

Rhywogaeth Mwydyn Rhawben o Portiwgeaidd (<em>Magelona lusitanica</em>)

Pen <em>Magelona montera</em> o'r Môr Coch, wedi'i staenio â gwyrdd methyl.

<em>Magelona obockensis</em> o Gwlff Aden

Pen <en>Magelona sinbadi</em> o Gwlff Persia, wedi'i staenio â gwyrdd methyl. Delwedd: James Turner

Mae mwydod gwrychog y môr (Polycetau) yn perthyn i fwydod a gelenod – esiamplau cyffredin yw'r abwyd du a'r abwyd melys y bydd pysgotwyr môr yn eu defnyddio i ddal pysgod. Teulu bychan o bolycetau yw Magelonidae sydd â phen gwastad unigryw a gaiff ei ddefnyddio i gloddio, a dyna lle daw'r enw cyffredin – mwydod rhawben. Mae dros 70 o rywogaethau mwydod rhawben, a darganfuwyd 11 ohonynt gan fiolegwyr morol o Amgueddfa Cymru.

Mae polycetau i'w gweld ym mhob un cynefin morol bron ac yn aml mae canran uchel o'r anifeiliaid sy'n byw yn ac ar wely'r môr yn bolycetau. Gall fod 9000 o rywogaethau ar draws y byd, er bod amrywiaeth mawr rhwng amcangyfrifon a rhywogaethau newydd yn cael eu canfod yn gyson (hyd yn oed yn nyfroedd Prydain).

Gwelir amrywiaeth mawr ym maint a ffurf polycetau, faint y byddant yn symud a sut y byddant yn bwydo.

Beth yw Mwydod Rhawben (Polycetau: Magelonidae)?

Teulu bychan o bolycetau sydd i'w gweld ym mhob cwr o'r byd yw Magelonidae. Yn fwydod tenau, prydferth, llai na 10cm o hyd fel arfer, maent yn twrio drwy fwd a thywod ac i'w canfod fel arfer mewn dyfroedd llai na 100m o ddyfnder. Daw eu henw cyffredin – mwydod rhawben – o'r pen siâp gwastad unigryw a gaiff ei ddefnyddio i gloddio drwy waddod. Mae ganddynt ddau dentacl bwydo hir (palpiau) sydd wedi'u gorchuddio gan lympiau bach (papilau). Gwyddom am dros 70 o rywogaethau ar draws y byd, a darganfuwyd 11 ohonynt am y tro cyntaf gan fiolegwyr morol o Amgueddfa Cymru, gan gynnwys un rhywogaeth Brydeinig (Magelona johnstoni Fiege, Licher & Mackie, 2000).

Mae biolegwyr morol yn Amgueddfa Cymru wedi astudio'r mwydod rhawben yn y moroedd o amgylch Penrhyn Arabia ac wedi cadarnhau bod Magelona cornuta, Magelona obockensis, Magelona pulchella, Magelona crenulifrons yn bresennol yno ynghyd â rhywogaeth heb ei disgrifio o'r Môr Coch (Mortimer, 2010).

Mwydyn corniog

Gwelwyd y rhywogaeth hon, sydd heb ei disgrifio, am y tro cyntaf yng nghasgliadau'r Muséum National d'Histoire Naturelle ym Mharis. Arweiniodd yr ymchwil hwn at waith ar y cyd â gwyddonwyr o'r Centre d'Estudis Avançats de Blanes (CEAB) yn Sbaen a roddodd fynediad i sbesimenau o'r rhywogaeth newydd o dros 100 o leoliadau yn yr un ardal. Mae'n rhywogaeth hynod ddiddorol oherwydd y cyrn unigryw ar ei ben sy'n gwneud iddo edrych fel petai'n gwisgo het matador! Mae bellach wedi cael ei enwi'n Magelona montera, ar ôl yr enw Sbaeneg am het matador (Mortimer et al., 2012).

Mae chwe rhywogaeth Magelona arall wedi cael eu hadnabod bellach o'r moroedd o amgylch Penrhyn Arabia, gan gynnwys rhywogaeth arall o Iran a enwyd ar ôl y morwr ffuglennol Sinbad ( M. sinbadi, M. cf. agoensis, M. conversa, M. cf. falcifera, M. symmetrica, ac M. cf. cincta). Cyfyd hyn gyfanswm y rhywogaethau hysbys o ranbarth y Môr Coch/Y Gwlff i unarddeg, gyda tri o'r rhain wedi'u disgrifio'n wreiddiol o ynysoedd Seychelles gan staff yr Amgueddfa (Mortimer & Mackie, 2003; 2006).

Mae'r bartneriaeth rhwng Amgueddfa Cymru a CEAB wedi bod yn un llwyddiannus ac wedi arwain hefyd at adolygu mwydod rhawben o Bortiwgal, gan gynnwys disgrifio rhywogaeth newydd, Magelona lusitanica. Cyhoeddwyd y gwaith hwn yn nhrafodion y 10fed Gynhadledd Bolycetau Ryngwladol, a gynhaliwyd yn yr Eidal, ym Mehefin 2010 (Mortimer, Gil & Fiege, 2011).

Bellach mae tacsonomyddion Amgueddfa Cymru wedi astudio 30% o bob rhywogaeth Magelona hysbys. Nid yw'r gwaith ar ben fodd bynnag gan ein bod yn paratoi i ddechrau ar rywogaethau Prydain fel rhan o adolygiad yr Amgueddfa o Ffawna Polycetau Prydeinig. Byddwn ni hefyd yn gwneud ymchwil ar y codau nodedig yn abdomen rhai rhywogaethau magelonaidd, gan fod eu swyddogaeth yn dal yn anhysbys.

Llyfryddiaeth:

Fiege, D., Licher, F.&Mackie, A.S.Y. 2000. Adolygiad rhannol o Fagelonidae Ewropeaidd (Annelida: Polychaeta): Ailddiffinio Magelona mirabilis ac adnabod M. johnstoni sp. nov. Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom, 80, 215–234.

Mortimer, K. 2010. Magelonidae (Polychaeta) o Benrhyn Arabia: adolygiad o rywogaethau hysbys gyda nodiadau ar Magelona tinae o Wlad Thai. Zootaxa, 2628, 1–26.

Mortimer, K., Cassà, S., Martin, D. & Gil, J. 2012. Cofnodion a rhywogaethau Magelonidae (Polychaeta) newydd o Benrhyn arabia, gydag ail-ddisgrifiad o Magelona pacifica a thrafodaeth o geudod genau magelonidae. Zootaxa, 3331, 1–43.

Mortimer, K., Gil, J. & Fiege, D. 2011. Magelona Portiwgal (Annelida: Magelonidae) gyda disgrifiad o rywogaethau newydd, ail-ddisgrifiad o Magelona wilsoni Glémarec, 1966 ac allwedd i Fagelonidae llawn dŵf o ddyfroedd Ewropeaidd. Italian Journal of Zoology, 78(S1), 124–139.

Mortimer, K. & Mackie, A.S.Y. 2003. Y Magelonidae (Annelida: Polychaeta) o'r Seychelles, gyda disgrifiad tair rhywogaeth newydd. In: Sigvaldadóttir, E., Mackie, A.S.Y., Helgason, G.V., Reish, D.J., Svavarsson, J., Steingrímsson, S.A. & Gudmundsson, G. (eds). Datblygiadau ymchwil polycetau. Hydrobiologia, 496(1–3), 163–173.

Mortimer, K. & Mackie, A.S.Y. 2006. Y Magelonidae (Annelida: Polychaeta) o'r Seychelles. 2. Disgrifiad o bedair rhywogaeth ychwanegol, tair sy'n newydd i wyddoniaeth. In: Sardá, R,. San Martín, G., López, E., Martin, D. & George, D. (eds). Datblygiadau gwyddonol mewn ymchwil polycetau. Scientia Marina, 70(S3), 125–137.

Dyddiad y cyhoeddiad: 8 Ionawr 2013

Tagiwyd gyda: Hanes Naturiol Planhigion ac Anifeiliaid Tacsonomeg a Systemateg

Ebost

Penblwydd hapus to Alfred Russel Wallace!

Julian Carter, 8 Ionawr 2013

Today, 8 January, marks the 190th birthday of the intrepid explorer and brilliant naturalist Alfred Russel Wallace. Born in 1823 in the village of Llanbadoc near Usk, Wallace went on to be one of the most celebrated scientists of his era.

Wallace spent much of his early working years as a civil engineer in the south Wales area, particularly in the Vale of Neath. This involved spending a great deal of time working outdoors, which allowed him to indulge in his growing passion for natural history.

Soon, inspired by the writings of traveling naturalists such as Alexander von Humboldt and Charles Darwin, Wallace set out on his own intrepid travels. These adventures started in the Amazon Basin and were followed later by his explorations of the Malay Archipelgo.

During these trips Wallace collected many thousands of birds, butterflies and beetles, many of which were new to science. The biological diversity he encountered inspired his thinking in many areas of biology such as the distribution and evolution of species. His brilliance did not go un-noticed and in 1858 he famously co-published the theory of evolution by natural selection with Charles Darwin.

During 2013 Amgueddfa Cymru – National Museum Wales, along with other museums and institutions across the world, will be marking the centenary of the death of A R Wallace in a celebration of his life and legacy. Keep an eye on our web site and blog for further information as we finalise details and dates. You will also be able to follow other events and exhibitions on the Wallace100 website.

Dyddiad y cyhoeddiad: 8 Ionawr 2013

Tagiwyd gyda: Arddangosfeydd a Digwyddiadau Hanes Naturiol

Ebost

Oriel 1: the final days....

Sian Lile-Pastore, 18 Rhagfyr 2012

Hello!

Just in case you don't know - Oriel 1 will be closing on 31 December, so make sure you visit us before then, there's not much time!

The gallery is full of such great objects - my favourites are the good luck charms, the (previously) concealed shoe and the Victorian brooches and jewellery made with woven human hair.

I've pretty much finished my duties for the year! This month we've been busy making Christmas decorations - tissue paper pom poms, paperchains and christmas tree decorations made out of felt - it's been lots of fun.

Next year I'll be starting up two new things - a craft group for adults and a reading group for adults, and we'll also be carrying on with our old favourites - quilt club, craftivism, art cart... it's going to be great!

Wishing you a happy Christmas and wonderful new year!

best wishes, sian.