Blogiau Amgueddfeydd

"I remember Miner's Fortnight when I was just a lad, we'd go to Barry Island, the weather always bad."

‘Ode to Barry Island’ gan Max Boyce

Yn draddodiadol, roedd wythnos olaf mis Gorffennaf ac wythnos gyntaf mis Awst yn cael eu hadnabod fel 'Pythefnos y Glowyr'. Rhwng y 1940au a'r 1970au byddai pawb yn teithio o'r meysydd glo i'r arfordir yn ystod y pythefnos hwn, yn enwedig trefi glan môr fel y Barri a Phorthcawl. 

Roedd y glowyr wedi ymladd i gael gwyliau o ddiwedd y 19eg ganrif.^⁠ ⁠ ⁠Rhwng 1888 a 1898, sicrhaodd arweinydd glowyr Cymru, William Abraham (Mabon oedd ei enw barddol) ddiwrnod o wyliau. ⁠Bwriad y gwyliau misol hyn o'r enw ‘Dydd Mabon’ oedd rhoi diwrnod i ffwrdd o'r gwaith caled i'r glowyr. Ar y dydd hwn, roedd Eisteddfodau mawr yn cael eu cynnal mewn lleoedd fel Blaenafon, Rhisga a'r Rhondda. Bu’n rhaid stopio'r gwyliau hyn yn dilyn y streic a'r cloi allan chwerw yn 1898 pan orfododd y perchnogion y dynion i weithio ar y dydd hwnnw. Yn dilyn y rhwystr hwn, bu’n rhaid i lowyr gymryd absenoldeb di-dâl. Mewn gwirionedd, yn 1924, nododd Adroddiad gan y Llywodraeth ‘nad oes unrhyw daliad i’w wneud am wyliau cyhoeddus nac fel arall yn y diwydiant glo mewn unrhyw achos ac eithrio swyddogion a staff clerigol'.

Yn y 1920au a'r 1930au, roedd yn arferol i deuluoedd glowyr wersylla mewn mannau fel y twyni tywod ger Porthcawl. Roedden nhw'n defnyddio pebyll mawr a oedd gynt o'r fyddin ac yn cludo dodrefn o'u tai ar gyfer holl wyliau'r ysgol. Roedd y gwŷr yn gweithio yn ystod yr wythnos ac yn teithio i lawr at eu teuluoedd ar y penwythnosau.

Ym 1938 fe wnaeth y Llywodraeth basio Deddf Gwyliau â Thâl a oedd yn rhoi hawl statudol i weithwyr cyflogedig gael gwyliau â thâl. Erbyn y 1940au, roedd gan lowyr hawl i bythefnos o wyliau â thâl. Byddai hyn yn digwydd yn ystod wythnos olaf mis Gorffennaf ac wythnos gyntaf mis Awst a byddai pyllau glo a ffatrïoedd yn atal cynhyrchu am bythefnos, fodd bynnag byddai llawer o ddynion yn gwirfoddoli ar gyfer gwaith diogelwch a chynnal a chadw hanfodol ac yn derbyn tâl ychwanegol am eu haberth.

Y ddwy brif dref lan môr yn ne Cymru oedd y Barri a Phorthcawl, yn ogystal â Thraeth Aberafan a Dinbych-y-pysgod, er bod Dinbych-y-pysgod yn cael ei ystyried yn fwy 'dosbarth canol'. Yng ngogledd Cymru, byddai glowyr yn heidio i leoedd fel Prestatyn. Byddai teuluoedd yn heidio i feddiannu pob carafán a gwesty yn y trefi glan môr hyn – roedd Porthcawl yn cael ei adnabod fel ‘Bae Haia Byt!’ oherwydd nifer y glowyr yna ar wyliau. Yn y lleoedd hyn roedd ffair, bwth bocsio, traeth ac, yn y Barri, roedd Butlins, y gwersyll gwyliau enwog. Yn ogystal â thraethau a gweithgareddau, roedd y lleoedd hyn wedi'u cysylltu â threfi a phentrefi'r meysydd glo gan yr un rhwydwaith rheilffyrdd a oedd fel arfer yn cludo glo i lawr i'r dociau.

⁠Erbyn y 1970au roedd cymaint o weithwyr ffatri â glowyr ar y traethau ac yn ddiweddarach daeth y gwyliau i gael eu hadnabod fel ‘Factory Fortnight’. 

Erbyn diwedd y 1970au, roedd llawer o deuluoedd, strydoedd cyfan yn aml, wedi cyfnewid y trefi glan môr yng Nghymru am rai yn Sbaen, er y byddai pobl yn dal i fynd i Borthcawl a'r Barri am y dydd neu am y gwyliau traeth traddodiadol.

Er fy mod wedi stopio mynd i Borthcawl am bythefnos erbyn y 1970au, roedd y pythefnos â thâl yn dal yn ddefnyddiol i fi. Fel gyda llawer o rai eraill, byddai priodasau'n cael eu trefnu ar gyfer diwedd mis Gorffennaf fel y gallai'r cwpl hapus fwynhau mis mêl pythefnos o hyd.

Ceri Thompson

Curadur 

⁠Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

Lluniau © David Hurn / Magnum Photos / Amgueddfa Cymru - Museum Wales

Yn ystod wythnos profiad gwaith eleni yn Amgueddfa Lechi Cymru, gofynnwyd i'r myfyrwyr gwneud cofnod o'u profiad nhw trwy'r wythnos er mwyn ysgrifennu blog. Dyma'r fformat wnaeth y myfyrwyr dewis! Cliciwch ar y lluniau ar y dde, neu darllenwch isod am brofiadau Becca a Lloer!

Diwrnod 1

Cawsom gyflwyniad gan Chloe, a chawsom hefyd laniard i ddangos ein bod ar brofiad gwaith yma. Aethom i Ysbyty'r Chwarel i helpu ac i greu fideo yn dangos sut i gyrraedd y chwarel er mwyn annog mwy o bobl i ymweld â'r ardal. Er na wnaethom llawer iawn heddiw, roedd yn ffordd dda o ymgartrefu yn yr amgylchedd gwaith. Dysgom fod amgueddfeydd yn gymhleth iawn y tu ôl i'r llenni, a bod llawer o wahanol swyddi yn cyfrannu at eu gweithrediad. Roedd yn dawel iawn ac nid oedd llawer o ymwelwyr yn Ysbyty'r Chwarel, felly rydym yn gobeithio y bydd y fideo yn annog mwy o bobl i fynd yno. Sylweddolon ni fod mwyafrif yr ymwelwyr heddiw yn bobl o Loegr, sy'n beth da gan eu bod eisiau dysgu am yr hanes. Fodd bynnag, yn rhyfeddol, nid oedd llawer o bobl Cymru eu hunain yn awyddus i fynd i ddysgu am eu hanes eu hunain. Ar ddiwedd y dydd, gwnaethom edrych ar y golygfeydd hardd y mae Ysbyty'r Chwarel yn edrych drostynt a chael cyfle i ddod i adnabod ein gilydd, gan nad oeddem yn adnabod ein gilydd cyn heddiw.

Diwrnod 2

Ar ddiwrnod 2, dechreuon ni gyda thasg weinyddol lle gwnaethom ddysgu mwy am ddefnyddio Excel i gadw a rheoli ystadegau ffigyrau. Gwnaethom ddefnyddio Excel i deipio ystadegau o hen ymweliadau, er enghraifft o 1967. Dysgom fod manylion fel hyn yn ddefnyddiol iawn wrth adnabod patrymau a gweld beth sydd angen ei wella mewn digwyddiad neu dasg. Gwnaethom hefyd helpu Lowri i greu gweithgaredd ar gyfer plant ifanc, a oedd yn ddefnyddiol iawn i mi gan fy mod wedi dysgu bod llawer o wahanol swyddi o fewn un sefydliad nad fyddech chi byth yn eu disgwyl. Yn ddiweddarach, gwnaethom helpu Mari, sy’n gweithio yn yr adran addysg ochr yn ochr â Lowri, i fynd i lawr i’r storfa. Mae hi’n gweithio’n rhan-amser, ac roedd hynny’n rhywbeth nad oeddwn yn gwybod y gellid ei wneud pan fyddwch yn oedolyn sy’n gweithio. Roedd yn ddiddorol ac yn ddefnyddiol dysgu bod swydd neu gyfle gwaith sy’n gallu addas i bawb bob amser, sy’n beth gwych i’w wybod wrth ddechrau eich gyrfa. Yn ddiweddarach, cawsom gyfle i gael cyfarfod gydag Amgueddfa Cymru am bwysigrwydd defnyddio’r Gymraeg a’r Saesneg yn gyfartal. Roedd hyn yn ddiddorol iawn oherwydd dysgom fod bod yn ddwyieithog yn wirioneddol fuddiol gan ei fod yn darparu mwy o gyfleoedd gwaith.

Diwrnod 3

Roedd hwn yn un o ddiwrnodau mwyaf cyffrous yr wythnos, gan ein bod wedi cael y cyfle i fynd i mewn i’r Amgueddfa Lechi tra oedd ar gau. Ond ar ddechrau’r dydd, gwnaethom helpu Lois drwy greu cynllun ar sut i wneud plant a rhieni yn fwy ymwybodol o’r llwybr natur y mae Amgueddfa Cymru yn ei gynnig. Buom yn trafod syniadau gyda’n gilydd cyn cael cinio cynnar. Yna aethom i lawr i’r safle adeiladu i gael offer diogelwch fel bod pawb yn ddiogel yn ystod y daith. Roedd yn rhaid i ni hefyd gymryd rhagofalon diogelwch eraill, fel gwisgo trowsus ac esgidiau cerdded. Roedd y daith yn hwyl iawn, ac fe wnaethon ni helpu i gadw pawb gyda’i gilydd drwy gydol y daith. Fodd bynnag, roedd hi’n hynod boeth y diwrnod hwnnw, felly roedd yn eithaf anodd canolbwyntio ar adegau. Ar ôl y daith, prynodd Chloe hufen iâ i’r ddau ohonom. Dewisom flas 'cookie dough', ac roedd hynny’n hyfryd iawn ac yn help mawr gyda’r gwres. Wedyn cerddom yn ôl i fyny at y chwarel a ffilmio TikTok am y llwybr natur cyn gorfod gadael. Dysgom am waith cadwraeth a pha mor bwysig ydyw, yn ogystal â faint o waith sy’n mynd i mewn i warchod amgueddfeydd. Roedd yn dangos y gwaith gofalus a manwl sydd ei angen i sicrhau bod popeth yn gywir er mwyn adrodd stori’r amgueddfa yn effeithiol.

Diwrnod 4

Ar ddiwrnod pedwar aethom i Gastell Penrhyn. Cawsom daith o amgylch y castell, ond yn ddiweddarach dysgom fwy am hanes y castell a hanes teulu Penrhyn. Dysgom fod hyn yn rhan bwysig iawn o redeg amgueddfa neu safle hanesyddol oherwydd, er bod pobl yn mwynhau ymweld â Chastell Penrhyn, mae’r rhan fwyaf yn ei weld fel taith o amgylch tŷ hardd yn hytrach nag edrych ar rannau da a drwg hanes y castell. Er enghraifft, buom yn dysgu am y cysylltiadau â chaethwasiaeth yn ystod y 18fed a’r 19eg ganrif. Rydym yn meddwl ei bod yn bwysig iawn i ymwelwyr wybod beth ddigwyddodd mewn gwirionedd yn y gorffennol, yn hytrach na gweld y castell fel tŷ mawr yn unig. Yna gwnaethom wylio arddangosiad llechi, cyn helpu pobl i gwblhau arolwg am eu profiad ac am eu hymweliadau blaenorol ag Amgueddfa Lechi Llanberis. Roedd hyn yn brofiad da iawn gan ei fod yn dangos pa mor ddefnyddiol y gall arolygon fod wrth redeg sefydliad neu gwmni. Mae arolygon yn caniatáu i’r sefydliad ddeall barn a safbwyntiau ymwelwyr am yr hyn y maent yn ei gynnig. Maent hefyd yn helpu i nodi’r hyn sydd angen ei hyrwyddo’n well neu’r meysydd y mae angen eu gwella.

Diwrnod 5

Ar ein diwrnod olaf yma gydag Amgueddfa Cymru, dechreuon ni’r diwrnod drwy grynhoi sut roedd yr wythnos wedi mynd a beth roeddem wedi’i wneud a’i ddysgu. Gwnaethom ysgrifennu’r blog hwn ac wedyn byddwn yn creu blog arall am bwysigrwydd hanes y diwydiant llechi yng Nghastell Penrhyn. Wedi hynny, byddwn yn gwneud ychydig o fideos hyrwyddo ar gyfer y cyfryngau cymdeithasol cyn gorffen yn gynnar. Mae’r profiad gwaith hwn wedi dangos llawer i ni ac wedi ein helpu i sylweddoli pa mor bwysig yw amgueddfeydd a sut maent yn gweithio y tu ôl i’r llenni. Mae hefyd wedi rhoi sgiliau newydd i ni, megis siarad â phobl newydd, gweithio fel rhan o dîm a helpu eraill. Nid oeddem wedi ein synnu’n arbennig gan y ffordd mae amgueddfeydd yn gweithredu, gan ei bod yn debyg iawn i’r hyn yr oeddem wedi’i ddychmygu y byddai gweithio mewn amgueddfa yn ei olygu.

I ddathlu Diwrnod Cenedlaethol y Ddôl, rydyn ni’n rhannu stori’r Ddôl Drefol yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd, sy’n 13 oed eleni!

Mae dolydd yn gynefinoedd sy’n gyforiog o laswelltau a blodau brodorol, sy’n cael eu rheoli’n draddodiadol gan un toriad gwair blynyddol a’u pori gan anifeiliaid yn ystod yr hydref a’r gaeaf. Ond er eu bod nhw’n gynefinoedd amrywiol sy’n cynnal amrywiaeth eang o blanhigion, anifeiliaid a ffyngau, mae cyfanswm y tir sy’n cael ei reoli yn y modd hwn wedi gostwng yn sylweddol. Yng Nghymru, mae dolydd yn enghraifft o gynefin â blaenoriaeth o bwysigrwydd pennaf gan eu bod nhw dan fygythiad gan newidiadau i’r ffordd mae tir yn cael ei reoli, newid yn yr hinsawdd a rhywogaethau goresgynnol.

Cafodd y ddôl drefol wrth ymyl Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd ei chreu yn 2013. Mae’r clwt o laswellt hwn wedi cael ei drawsnewid o ardal a ddisgrifiwyd unwaith fel un prin o rywogaethau i un sy’n gyforiog o wahanol rywogaethau o laswelltau a blodau gwyllt brodorol. Mae’n cynnig hafan i fywyd gwyllt, yn cyfoethogi’r fioamrywiaeth o amgylch ein safle ac, o fewn y ddinas, mae hefyd yn helpu i greu coridor gwyrdd ar gyfer natur, gan gysylltu mannau gwyrdd eraill ledled Caerdydd a thu hwnt.

Dyddiau cynnar trawsnewid y ddôl

Dyddiau cynnar trawsnewid y ddôl

Mae’r ddôl bellach yn enghraifft hyfryd o laswelltir niwtral wedi’i led-wella yng nghanol Caerdydd. Mae briallu Mair (Primula veris), cennin Pedr (Narcissus) a blodau llefrith (Cardamine pratensis) yn y gwanwyn yn rhagflaenu rhywogaethau dolydd cyfarwydd fel llygad llo mawr (Leucanthemum vulgare), meillion (Trifolium spp.), blodau ymenyn (Ranunculus acris) a’r bengaled (Centaurea) ynghyd â gweiriau fel perwellt y gwanwyn (Anthoxanthum odoratum), rhonwellt y ci (Cynosurus cristatus) a maswellt penwyn (Holcus lanatus). Y llynedd, cofnodwyd cegiden Mynwy (Oenanthe pimpinelloides), rhywogaeth newydd yn y Ddôl Drefol, ac un sy’n anghyffredin yng Nghymru.

Y Ddôl Drefol yn yr haf

Pryf hofran ar flodyn ymenyn

Mae angen rhywfaint o waith cynnal a chadw blynyddol ar unrhyw ddôl er mwyn ei chadw mewn cyflwr da, ac er ein bod wedi dilyn y drefn draddodiadol o dorri’r gwair unwaith y flwyddyn, mae rhai gweiriau trech wedi dechrau sefydlu wrth i’r blynyddoedd fynd heibio, gan gynnwys ceirchwellt tal (Arrhenatherum elatius).

Yn ystod hydref 2024, ychwanegwyd hadau cribell felen (Rhinanthus minor) gyda chymorth cyllid ganbrosiect TYFU Cronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol. Mae’r planhigyn blynyddol hwn yn lled-barasitig, ac mae’n gallu chwarae rhan bwysig o ran cynnal cydbwysedd iach rhwng gweiriau a blodau gwyllt.

Wrth iddo dyfu, mae’n cymryd maetholion o wreiddiau gweiriau cyfagos, gan wanhau a lleihau eu goruchafiaeth a gadael lle i rywogaethau blodau gwyllt ledaenu.

Eginblanhigyn cribell felen ym mis Mai 2025

Blodau cribell felen ym mis Mehefin 2025

Mae’r blodau gwyllt brodorol ar y ddôl yn ffynhonnell bwysig o baill a neithdar i bryfed a gloÿnnod byw, ond mae’r cyfuniad o weiriau a blodau amrywiol yn sicrhau ei bod yn cynnig bwyd, lloches a chynefin i lawer o rywogaethau eraill hefyd! Gall y dail, y coesynnau a’r gwreiddiau fod yr un mor bwysig.

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, rydyn ni wedi cofnodi pob math o bryfed peillio, gan gynnwys pryfed hofran, gwenyn unigol, gwenyn mêl a chacwn, gwenyn meirch, gloÿnnod byw, gwyfynod a chwilod. Rydyn ni hefyd wedi gweld pryfed cop, ceiliogod rhedyn, lindys, gweision y neidr, pryfed lludw, gwlithod a malwod... i enwi dim ond rhai!

Chwilen goesdew wrywaidd

Maen nhw'n bryfed peillio da, ac yn ymweld â blodau wyneb agored amrywiol, gan gynnwys y llygad llo mawr

Mae rhai cofnodion diweddar yn cynnwys y chwilen goesdew (Oedemera nobilis), lindys teigr y benfelen (Tyria jacobaeae) sy’n bwydo’n bennaf ar ddail llysiau’r gingroen (Jacobaea vulgaris) a’r gwibiwr bach cornddu (Thymelicus lineola). Mae gwyfynod sy’n hedfan yn ystod y dydd wedi ymweld hefyd, yn cynnwys y bwrned chwe smotyn (Zygaena filipendulae), ac ar fwy nag un achlysur y llynedd, gwelwyd y gwalch-wyfyn hofrol (Macroglossum stellatarum), sy’n ymweld â Chymru o dde Ewrop yn ystod yr haf.

Lindys teigr y benfelen

Gwibiwr bach cornddu

Bwrned chwe smotyn

Mae nifer o wahanol gynefinoedd wedi’u creu hefyd er mwyn cynnig mwy o gyfleoedd i fywyd gwyllt o amgylch y ddôl.

Nid dim ond pryfed sy’n ymweld â’r ddôl. Mae heidiau drudwy (Sturnus vulgaris) i’w gweld yn aml yn crwydro drwy’r ddôl yn chwilio am bryfed, ac un min nos yn ddiweddar, gwelwyd draenog (Erinaceus europaeus) wrth ymyl y ddôl.

Mae ein Curaduron Gwyddorau Naturiol wedi creu adnoddau i’ch helpu i adnabod planhigion, anifeiliaid, creigiau a ffosiliau ar garreg eich drws. Mae’r rhestr ar gael ar ein gwefan: Taflen Sylwi | Museum Wales

Yn Amgueddfa Werin Cymru Sain Ffagan, mae’r ardd rosod, neu’r Roseri, yn llawn lliw ac arogl yn ystod yr haf. Ond y tu ôl i’r harddwch, mae llawer o waith caled a hanes hir a diddorol.

Cynlluniwyd y Roseri gyntaf yn 1898 gan Hugh Pettigrew, prif arddwr ar y pryd. Roedd llwybrau gwair yn troelli drwyddo, trellysau gyda rhosod dringo, a chamlas wedi’i phlannu a lili’r dŵr a physgod addurnol. Plannwyd dros 100 math o rhosod.

Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, doedd y Roseri ddim yn derbyn gofal. Llenwyd y gamlas, a chafodd y trellysau a’r pergolas eu tynnu i lawr. Yn y 1940au, ar ôl i deulu Plymouth roi tiroedd Sain Ffagan i’r Amgueddfa, crewyd gardd rosod symlach gyda gwelyau trionglog.

Yn 1998, penderfynodd yr Amgueddfa adfer cynllun gwreiddiol Pettigrew. Cloddiwyd y gamlas hen ac ailblannwyd hi gyda lili’r dŵr. Tynnwyd y gwelyau trionglog, ac ailosodwyd gwelyau crwm o amgylch y gamlas, yn ôl cynllun gwreiddiol Pettigrew. Dewiswyd rosod yn ofalus yn seiliedig ar restr ysgrifennwyd Pettigrew yn 1904.

Fodd bynnag, dros amser, daeth llawer o’r hen rhosod yn aniach. Cafodd y planhigion eu heffeithio’n wael gan glefyd o’r enw ‘black spot,’ sy’n gwneud i’r dail droi’n felyn a datblygu smotiau du ac yna syrthio. Cyn Deddf yr Awyr Lân yn 1956, roedd ‘black spot’ yn brin oherwydd bod llawer o sylffwr yn yr aer o lygredd. Ond pan wnaeth yr awyr lanhau, ‘black spot’ yn broblem fwy.

Yn 2017, ailblannwyd y Roseri unwaith eto. Y tro hwn, defnyddiwyd llawer o rosod modern, planhigion cryf a iach sy’n blodeuo am amser hir, ond sydd dal yn cadw harddwch ac arogl y rhosod traddodiadol. Mae llawer o'r rhosod  yn yr ardd wedi dod o David Austin, tyfwr enwog o rosod hardd. Enw un o'r rhosod arbennig hyn yw 'Roald Dahl,' a enwyd ar ôl yr awdur enwog a aned yng Nghaerdydd.

Rydyn ni’n parhau i arddio yn ysbryd y cyfnod Edwardaidd, oherwydd mae’r rhan fwyaf o’r gerddi addurniadol yn Sain Ffagan yn dyddio’n ôl o’r cyfnod hwnnw. Roedd yr Edwardiaid wrth eu boddau gyda rhosod, ac ninnau hefyd! Ond nid yw’r gwaith bob amser yn llawn ‘glamour’. Bob mis Ionawr, caiff y rhosod eu tocio’n galed i’w cadw’n iach. Wedyn, caiff y gwelyau eu gorchuddio a tail organig. Rydyn ni’n ychwanegu tail i'r pridd i’w fwydo. Mae pridd iach yn helpu’r rhosod i dyfu’n gryf ac yn iach.

Yn ystod yr haf, mae’r garddwyr yn torri’r hen flodau i ffwrdd i annog y planhigion i greu flodau newydd. Maent yn gadael rhai blodau i ddatblygu’n hips rhosod, a ddefnyddir i addurno’r tai hanesyddol yn y gaeaf. O amgylch y rhosod yn y Roseri, mae blodau fel lafant a fiolas wedi cael eu plannu i helpu peillwyr fel gwenyn a phili-palod.

Mae rhai rhosod, a elwir yn rhosod sengl, sydd a llai o betalau ac yn caniatau i wenyn gyrraedd y neithdar a’r paill yn hawdd. Rhai o'n ffefrynnau yw rhosod ‘Tottering-by- Gently’ a ‘Starlight Symphony’.

Heddiw, mae’r Roseri yn llawn lliw ac arogl. Mae’r rhosod newydd yn edrych ac yn teimlo fel yr hen rhosod, ond maent yn blodeuo dro ar ôl tro drwy’r haf. Maent yn ein hatgoffa o’r holl gariad, gofal a gwaith caled sydd ei angen i gadw gardd yn llawn bywyd.

Ym mis Mawrth fi oedd y person cyntaf erioed o Amgueddfa Cymru i raddio o Academi Arweinyddiaeth Cenedlaethau'r Dyfodol (AACD)!

Mae AACD yn cael ei redeg gan Gomisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru ac yn dod â grŵp dethol o bobl ifanc 18-30 oed o bob cwr o Gymru at ei gilydd i ddatgloi sgiliau arwain ac ehangu gwybodaeth am Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol.

Dechreuodd hyn i gyd pan gyhoeddodd Amgueddfa Cymru eu bod nhw wedi derbyn cyllid drwy Broject Cronfa Arloesi Treftadaeth y Loteri Genedlaethol #GROW i noddi cyfranogwr, sy’n arwain at y person yn gweithio gydag Arweinydd Project #GROW i gefnogi cynaliadwyedd a gweithredu dros yr hinsawdd yn unol â Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol. Dwi wastad wedi bod yn angerddol am natur a sut all natur siapio ein hunaniaeth, ein lle yn y byd a'n lles. Fel siaradwr Cymraeg ail iaith hefyd, dw i wastad wedi ffeindio’r ffordd mae iaith a natur yn pontio ac yn gallu ysgogi cysylltiadau gwahanol â'n cynefin yn hynod ddiddorol. Roedd hwn yn gyfle perffaith i roi’r angerdd hwn ar waith a chyfoethogi fy sgiliau a ’ngwybodaeth drwy AACD.

Roeddwn i mor gyffrous i fod yn rhan o AACD 5.0 eleni a'r cyfranogwr cyntaf erioed o Amgueddfa Cymru – roedd yn wefreiddiol ac ychydig yn frawychus i fod y person cyntaf erioed. Ond mae wedi bod yn gyfle anhygoel i ennill sgiliau i danio newidiadau cadarnhaol yn y sefydliad wedi'u hysbrydoli gan werthoedd Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol. Fel corff cyhoeddus, mae Amgueddfa Cymru yn dod dan ofynion y Ddeddf, ac mae'n hanfodol bod gan y cenedlaethau nesaf o staff y wybodaeth a'r profiad i'w sianelu yn weithredoedd cadarnhaol.

Dechreuodd fy nhaith AACD gyda chyfnod preswyl lle cwrddais i â'm cohort am y tro cyntaf. Fe wnaethon ni rannu syniadau ac amcanion, ac yn rhwydweithio fel arweinwyr y dyfodol. Cwrddon ni hefyd â'r siaradwyr preswyl, cyn-fyfyrwyr yr Academi, a Chomisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru, Derek Walker. Roedd hyn yn hynod ysbrydoledig ac yn gosod y naws ar gyfer fy sesiynau hyfforddi bob pythefnos ar draws y rhaglen 8 mis.

Dysgais amrywiaeth o bethau – o sut i weithredu ac ystyried saith cenhedlaeth i’r dyfodol ac adeiladu economi lles, i sut mae arweinwyr eraill yn arloesi dan y Ddeddf. Gwnaeth ein cwrs preswyl olaf yng Ngogledd Cymru sbarduno fy syniadau ymhellach ac adeiladu fy rhwydweithiau gyda phobl sy'n gwneud gwaith mor anhygoel ar draws y sector cyhoeddus, trydydd a phreifat yng Nghymru. Wrth I'r hyfforddiant ddatblygu, roeddwn i hefyd yn rhannu ac yn trafod syniadau gyda gwahanol gydweithwyr, ac mae wedi bod mor foddhaol gweld sut mae pobl eraill yn gyffrous am y potensial o weithio mewn ffyrdd newydd.

O'r diwedd, daeth fy mhrofiad i ben gyda seremoni raddio llawn hwyl ond chwerw-felys yng Nghaerdydd gyda fy nghohort, Swyddfa Cenedlaethau'r Dyfodol, cyn-fyfyrwyr, a chynrychiolwyr o Lywodraeth Cymru a sefydliadau. Fe wnes i hyd yn oed gymryd rhan fel siaradwr i gyflwyno fy nghynllun newid (mwy am hynny isod!). Roedd yn anhygoel gallu rhannu sut rydw i wedi ymgorffori fy sgiliau a'm gwybodaeth newydd mewn cynllun.

Felly beth sy’n nesaf? Fel rhan o'r AACD, mae pob person yn creu rhywbeth o'r enw 'Cynllun Newid'; sef cynnig yn eich maes arbenigol sy'n sianelu eich gwybodaeth newydd yn gynllun ymarferol fel bod eich gweithle yn alinio'n well â Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol. Mae fy nghynllun newid yn edrych ar sut allwn ni gyfuno iaith, natur a chynefin i ddatblygu cyfleoedd i gynulleidfaoedd Amgueddfa Cymru sy'n ysgogi cysylltiad, perthyn a lles ac yn helpu pobl i gysylltu â'u cynefin ac â natur yn gyffredinol. Mae cysylltu'r rhain nid yn unig yn meithrin dysgu dyfnach a gofalu am y byd naturiol, mae'n gwahodd pobl i ailgysylltu â natur, yn rhannu treftadaeth ddiwylliannol anniriaethol ac yn cysylltu iaith â llythrennedd ecolegol.

Canlyniad hyn fydd cyfrannu at Gymru yfory lle mae cysylltiadau, gwybodaeth a gofal cynyddol pobl am natur yn meithrin gwytnwch. Mae hefyd yn dangos sut y gall Amgueddfa Cymru fod yn ganolbwynt i'r Gymraeg fel ffordd o fwynhau natur a chynefin – wedi'u hysbrydoli gan ein casgliadau, ein lleoliadau, ein rhaglenni, ein digwyddiadau a'n profiadau.

Rydw i'n hynod falch o fod wedi cael y cyfle hwn i ddatblygu cynllun uchelgeisiol, newydd sbon, creadigol sy'n cyd-fynd â nodau sefydliadol Amgueddfa Cymru. Dw i wedi cyffroi i weld sut all gael ei ddefnyddio er mwyn cyfrannu at ddyfodol gwell i Gymru.

Ni fyddai'r cyfle hwn wedi bod yn bosibl heb gefnogaeth Project #GROW Cronfa Arloesi Treftadaeth y Loteri Genedlaethol, sy'n adeiladu gwytnwch yn y gweithle yn wyneb newid yn yr hinsawdd. Rydw i hefyd yn estyn diolch twymgalon i 'nghydweithwyr ar oject GROW, – Sarah Younan, Heather Jackson, Steph Burge, a Victoria Hillman am eu holl gefnogaeth.