Bu Archwilio Gwely'r Môr yn bresennol yng Nghynhadledd y Gymdeithas er Addysgu Gwyddoniaeth yn Lerpwl ddechrau Ionawr. Denodd y project gryn frwdfrydedd gan athrawon a'r gobaith yw y bydd llawer mwy o ysgolion yn defnyddio'r adnoddau yn y dosbarth.

Mae'r flwyddyn yn tynnu at ei therfyn, ac o gofio'r holl gynnwrf sydd 'di bod rownd yr adeilad (ac ynddo fe hefyd), mae'n braf gweld Eglwys Teilo Sant yn cael chydig o lonydd. Yn lliwiau diwrnod crenshlyd, oer fel heddiw, roedd yr adeilad yn edrych fel tase fe'n anadlu mas yn hir a dwfwn - yn paratoi i dorri gwreiddie ar dir Sain Ffagan. Mae 'di bod trwy ddipyn leni, ac ar ôl yr holl redeg ogwmpas, mae'n gret gallu camu 'nôl a gwerthfawrogi scale y peth. Mae fy ngwaith o ddydd i ddydd yn ymwneud fwyfwy â manylion bychain - esbonio symbolau, gwrthrychau a cherfiadau delicet. Fel y murlunwyr addurnodd yr eglwys 'nôl ym 1520, ma gafael reit wan 'da fi ar bersbectif ambell waith. Mae maint yn prosiect yn enfawr, a'r adeilad yn un arbennig (a lwcus) iawn.

Wrth gwrs, er ei bod hi'n ymddangos yn dawel iawn yma, dyn ni'n yr adran addysg di bod fel wiwerod yn ceisio diwygio gwefan yr eglwys. (Sôn am wiwerod - mae'r rhai sy'n frith dros y safle bron yn barod i gysgu dros y gaea - a ma nhw'n hiwj! Ga'n nhw fyw ar eu bloneg, nawr, tan y gwanwyn...). Ta waeth - y wefan - bydd newidiadau'n digwydd gan bwyll bach ym mis Ionawr. Bydd llawer mwy o orielau lluniau, a gwybodaeth am ddigwyddiadau - fe fyddai'n eich hysbysu chi hefyd, o broses yr ail beintio. Mae'r murlunwyr yn dod yn ôl i orffen yr addurno ym mis Ionawr, a gallwch eu gwylio'n gweithio, gobeithio! Hoffwn i wbod be 'dych chi'n feddwl o'r safle newydd felly cofiwch ymweld ag e yn y flwyddyn newydd!

Reit - cwpwl o anrhegion i chi cyn mynd...

Podlediad yr Eglwys - taith sain o amgylch yr Eglwys, a lluniau bach hyfryd i'ch diddanu. Lawrlwythwch e mewn i'ch gajets, impress friends and family gyda ffeithiau diddorol ambyti'r Oesoedd Canol rownd y bwrdd cinio 'Dolig...

Siop-Eglwysi Brooklyn - rhwbeth bach yn fwy modern, wedi'i ddarganfod ar flog technoleg a diwylliant boingboing.

...aaac un bach am lwc stori ar wefan y BBC i chi eu dreulio. Mwy fyth o dystiolaeth 'mod i wedi fy ngeni yn y ganrif rong - roedd y Tuduriaid yn iachach eu deiet na'r Rhufeiniaid, hyd yn oed!

Nadolig Llawen i chi o Eglwys Teilo Sant - gobeithio y gwelai chi yn y flwyddyn newydd!

Aeth swyddogion addysg Archwilio Gwely'r Môr (Lara Murphy) a phroject Mineral Wealth – Seabed Health y Gymdeithas Fywydeg Morol a'r Acwariwm Morol Cenedlaethol yn Plymouth (Lauren Taylor) i ymweld â Chei Burnley yn Southampton i gael cip ar long garthu a gweld agregau'n cael eu dadlwytho ar y cei. Roedd hi'n ddiddorol iawn cael mynd ar fwrdd y llong a gweld â'n llygaid ein hunain sut mae agregau morol yn cael eu cludo i'r tir.

Diolch o galon i Mark Russell o BMAPA, Rob Langdon o Hanson a phawb ar long garthu'r City of London am ymweliad diddorol dros ben.

Mae’r hydref ar ei anterth ers rhai wythnosau bellach, ac mae’r tywydd mwyn wedi arwain at olygfeydd godidog yma yn Sain Ffagan. Roedd dyddiau’r Hydref yn heulog a chlir a bu’r gwyntoedd yn fwyn. Canlyniad hyn oedd lliwiau oren, coch, melyn a brown hynod wrth i’r dail droi eu lliw heb ddisgyn oddi ar y coed. Gan ei bod hi’n ganol Tachwedd bellach rydym wedi cael rhai diwrnodau gwyntog ac ambell ddiwrnod glawog ac mae’r canghennau’n troi’n noeth wrth i bentyrrau o ddail sych gasglu ar hyd y llwybrau a’r ffyrdd. Mae’r tymheredd wedi gostwng yn sylweddol hefyd dros yr wythnos ddiwethaf, gyda’r nosweithiau oer yn golygu bod barrug ar y dail yn aml erbyn y bore.

Prin fod unrhyw fwyd ar ôl ar lawer o’r coed a’r perthi a fwriodd eu ffrwyth yn gynharach yn y mis ar ôl i’r adar llwglyd wledda arnynt. Mae digonedd o hadau a chnau ar y coed ar hyn o bryd, yn enwedig y cnau’r ffawydd sy’n dechrau disgyn – gwledd go iawn i’r gwiwerod. Gwelais sawl Coch dan Adain dros yr wythnosau diwethaf sydd wedi hedfan i’r de o Wledydd Llychlyn i borthi ar aeron toreithiog y Ddraenen Wen a’r Ywen.

Cefais wythnos brysur iawn yn ystod gwyliau hanner tymor yr ysgol. Bues i’n cynnal gweithdai’n seiliedig ar gynlluniau BBC Autumnwatch ac Nature Detectives ac fe wnes i siarad â dros 1,100 o ymwelwyr fy hun! Cafwyd gweithgareddau fel llwybr adnabod dail a her adnabod yr hydref yn ogystal â lliwio ar gyfer y plant bach. Mae’n werth cael golwg ar wefan Autumnwatch gan fod llawer o adnoddau a gwybodaeth am ddim arni a fydd yn eich cadw’n brysur am flynyddoedd!

Mae’r gwaith ar lwybr y goedwig yn mynd rhagddo ac mae’r cynlluniau ar gyfer y paneli’n dod yn eu blaenau. Mae rhai o’r syniadau ar gyfer paneli gweithgarwch yn wych a byddant yn galluogi pobl i ryngweithio â’u hamgylchedd ac i edrych o’r newydd ar y coetir. Gyda chymorth gwirfoddolwyr o Legal & General dechreuwyd ar y gwaith o glirio’r a chreu llwybr yr wythnos ddiwethaf. Diolch yn fawr i griw Legal & General am eu gwaith caled gwych!

Mae Elin Roberts, dehonglydd y Tŷ Gwyrdd a minnau wedi dechrau prynu bwyd adar gan gwmni Wiggly Wrigglers a buon ni’n bwydo’r adar y tu allan i’r Tŷ Gwyrdd. Edrychwch ar rai o’r lluniau isod:

In my previous incarnation, I was Education Interpreter for the Celtic Village here at St Fagans. One of the last projects we undertook before I left was to consider the possibility of re-building one of the houses with a turf wall rather than with wattle and daub.

Below, you will find a brief outline of the reasons why we think this is archaeologically sound. What do you think? We will try to engage as many archaeologists as possible in this debate by sending out the link to various contacts. We then hope to organise a mini conference in 2008 to discuss the pros and cons of turf walls. Please feel free to contribute, and please send the link on to more people.

Understanding Welsh hillforts: Experimental reconstruction of a turf-walled roundhouse

The Celtic Village at St Fagans: National History Museum, Wales is a popular attraction for visitors, schoolchildren, students and archaeologists. It comprises two wattle and daub structures, based on evidence from Moel y Gerddi, Gwynedd and Moel y Gaer, Flintshire, and one stone structure based on evidence from Conderton, Worcestershire. They were built in 1992 by Dr Peter Reynolds, the leading expert in roundhouses at the time, and have been preserved, with essential modifications, ever since.

However, the Moel y Gaer reconstruction is nearing the end of its life, just as predicted by Dr Reynolds. We therefore propose to demolish the present structure, and to rebuild it, basing our efforts on current archaeological theory. We are interested, therefore, in starting a discussion with leading experts in the field, with a view to establishing a networked web forum of interested parties which will share ideas and advice on general roundhouse reconstruction.

We are presently in discussion with Dr Rachel Pope, Lecturer in Prehistoric Archaeology at Liverpool University, about her research into Iron Age roundhouses. With her advice, we are interested in re-building the Moel y Gaer as a turf-walled structure.

Dr Pope's doctoral research - funded by the AHRC - combined a large-scale dataset of 1180 prehistoric houses, with a long-term trajectory (2400 BC-AD 500). All aspects of prehistoric roundhouses were studied - their design, construction, use and lifespan.

She has also studied the Welsh Roundhouse - a project funded by the Board of Celtic Studies. From this extensive research, she proposes that stake walls were used as a dominant form in reconstruction largely due to the misinterpretation of structural remains from Wessex e.g. the Longbridge Deverill and Pimperne reconstructions at Butser, both of which have failed due to structural problems. The Moel y Gaer structure has also failed, with the wall bowing at the entrance at a rate of approximately 1 cm per year.

Dr Pope argues that convincing evidence has emerged which suggests that the structures were wide turf-walled structures with a wattle lining, rather than having a stake wall and projecting porch. Turf construction is well understood in Iceland, with the reconstruction of Norse longhouses and traditional turf dwellings of the eighteenth century. It is also found in northern Scotland with some traditional blackhouse.

The research is supported by Richard Brewer (Keeper of Archaeology, National Museum Wales), Gerallt Nash (Senior Curator, National History Museum), Adam Gwilt (Later Prehistorian, NMW), Owain Rhys (Curator of Contemporary Life, NHM), Ken Brassil (Learning NMW) and Nia Williams (Learning, NHM).