Ar dydd Mercher 20 Hydref cafod miloedd o blant hwyl yn palu yn y pridd fel rhan o broject Bylbiau’r Gwanwyn i Ysgolion – ymchwil newid hinsawdd.

Roedd nifer yn edrych ymlaen i blannu’r bylbiau bach y byddant yn gofalu amdanynt tan y gwanwyn nesaf. Yr wythnos nesaf bydd yr ysgolion yn dechrau casglu cofnodion tywydd a chwblhau sialensiau Athro’r Ardd er mwyn ennill eu Tystysgrifau Gwyddonwyr Gwych.

Mae’r project yma yn gyfle gwych i ddysgu y tu allan i’r ystafell ddosbarth, ond mae hefyd yn fodd i Amgueddfa Cymru rannu gwybodaeth ac adnoddau  gwyddonol gydag ysgolion ledled Cymru.

Yr ystadegau...

Mae 5.4% o ysgolion cynradd Cymru yn cymryd rhan eleni, 2,681 o ddisgyblion mewn 71 ysgol ar drws Cymru.

Mae 60% o’r ysgolion dros 30 milltir o Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd, sy’n bencadlys yr ymchwiliad. 

Mae 42% o’r ysgolion wedi’u lleoli yng Ngogledd Cymru, 33.8% yn Ne Ddwyrain Cymru, 16.9% yng Ngorllewin Cymru a 8.4% yng Nghanolbarth Cymru.

Mae 38% wedi’u lleoli mewn ardaloedd Cymunedau’n 1^af ac mae 40% yn ysgolion Cymraeg neu ddwyieithog.

Mae 37% yn cymryd rhan yn y project am y tro cyntaf tra bo 63% wedi bod yn rhan o’r project am ddwy flynedd neu fwy.

Mae Gwledd yr Hydref yn parhau am un diwrnod arall (fory, dydd gwener yr 29ain). Diolch i bawb a ddaeth i mwynhau'r bwyd yr wythnos yma. Mi fyddaf yn blogio ymhellach am yr Hydref cyn bo hir, ond yn y cyfamser dyma'r ryseitiau fe ddefnyddiom:

Ychydig dros bythefnos yn ôl, fe ddechreuais yn fy swydd yma yn Amgueddfa Cymru. Mae wedi bod yn gychwyn digon prysur wrth i mi fynd ati i gwrdd â staff ym mhob un o'n safleoedd ni, yn ogystal â mynychu dathliadau pen-blwydd Amgueddfa'r Glannau yn bump oed. Mae pawb wedi bod yn arbennig o groesawgar, ac rydw i'n falch iawn o gael y cyfle i arwain sefydliad sydd mor uchel ei barch.

Rydw i wedi ymuno ag Amgueddfa Cymru ar adeg gyffrous iawn. Mae datblygiadau ar droed i greu Amgueddfa Hanes yn Sain Ffagan ac i droi llawr cyntaf Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd yn Amgueddfa Gelf Genedlaethol i Gymru - disgwylir y bydd y gwaith yma wedi'i gwblhau ym mis Gorffennaf 2011. Dros y misoedd nesaf, byddaf i'n cefnogi cynnydd y projectau yma yn ogystal ag yn cadarnhau'r neges bod Amgueddfa Cymru yn adnodd modern ar gyfer Cymru. Swyddogaeth yr Amgueddfeydd Cenedlaethol yw gwasanaethu pobl Cymru, ac un ffordd o lwyddo i roi'r weledigaeth yma ar waith yw ffurfio partneriaethau diwylliannol. O ystyried sefyllfa ariannol y wlad ar hyn o bryd, mae'r dull yma yn bwysicach fyth.

Wythnos diwethaf, lansiwyd ein dogfen Ysbrydoli Cymru

yn y Senedd. Mae dysgu wrth wraidd popeth a wna Amgueddfa Cymru ac mae'r papur yma'n dathlu'r gwaith yma, a'n gweledigaeth ni o fod yn amgueddfa ddysg o safon ryngwladol. Mae'r llyfryn yn dangos sut mae ein gwaith o ddehongli a chyfathrebu ein casgliadau i bobl Cymru, a'i hymwelwyr, yr un mor bwysig â bod yn geidwaid i gasgliadau'r genedl.

Mae Amgueddfa Cymru yn unigryw ymysg amgueddfeydd cenedlaethol yr Ynysoedd Prydeinig oherwydd ei amrywiaeth o safleoedd a hefyd eu cysylltiad clos gyda'r cymunedau a'r rhanbarthau y maent yn rhan ohonynt. All yr un amgueddfa genedlaethol yn Llundain ddod yn agos at gyflawni hyn.

Mae'r casgliadau hefyd yn anhygoel o amrywiol yn eu hystod eang o ddisgyblaethau - o hanes cymdeithasol i gelf, o wyddoniaeth natur i hanes diwydiannol. Mae hyn yn galluogi'r amgueddfa i apelio i gynulleidfa eang, gyda chydbwysedd rhwng y rhywiau - sydd eto'n wahanol i rai amgueddfeydd yn Llundain!

Mae'r cyfle i weithio yn un o'r prif amgueddfeydd Celtaidd yn apelio'n fawr imi. A minnau wedi fy ngeni ym Melffast, ac wedi astudio Archaeoleg a Hanes Iwerddon yn yr Alban, rwyf yn falch o gael y cyfle nawr i ddysgu mwy about am ddiwylliant a hanes Cymru.

We've convened a crisis meeting of the Forum's members in order to draw up a planned response to the Government's National Development Plan - the Plan with no chapter on housing. Members also looked at the Position Statement I'd drafted the week before, which we're placing in the Times of Zambia - a government paper, so we altered the tone a little bit!

I spent the rest of the week visiting members to carry out the baseline survey. The week was sort of topped and tailed by highlights. At the beginning we visited two women's co-operatives in rural areas, teaching women skills like brick-making and land rights issues. The week ended, however, with a visit I'll never forget. If I said I enjoyed it that would be inappropriate - nobody could enjoy seeing the appalling circumstances some people live in. We visited two compounds, one in Lusaka and one 200 miles north in Kitwe, to conduct focus groups with the residents' committees. In Lusaka, about 2,000 people live in the compound in homes that range from breezeblock constructions to shacks that are collapsing around them. They draw water from shared taps located around the compound. Everywhere is dirt and dust. Some people, usually women, set up their own business, ranging from a single table with a few vegetables to brick-built grocery shops - and loads of hairdressers. I was taken to see the school, which was spotless and being repainted as I was there. A gang of schoolchildren, in their navy blue uniforms, were chatting and giggling on their way from school, just like a crowd of Cardiff schoolkids. Everywhere I went I was followed by a growing crowd of small children. At first they mutter 'muzungu' (white person) but when I wave at them I get dazzling smiles and waves back. And then when I attempt to greet them - 'muli shani' - they burst into laughter.

The residents' committees in both Lusaka and Kitwe are simply inspirational. They're politicised, aware, committed; they spoke in dialect but I continuously heard the words 'advocacy', 'sensitised' and 'empower'. They have the will, the intelligence and the inner resources to achieve what's needed to lift these communities out of abject poverty, if only the infrastructure we take for granted was put in place for them.

Some good news, after our crisis meeting my colleague secured a meeting at the Ministry of Finance the next morning, and a committment to revisit the Housing Chapter to try, with the NGO's help, to make fit for reinstatement in the National Plan. It's a start.