Spring Bulb for Schools Danielle Cowell, 9 Gorffennaf 2010 Investigation Results 2006-2010The ‘Spring Bulbs for Schools’ project allows 1000s of schools scientists to work with Amgueddfa Cymru-National Museum Wales to investigate and understand climate change.Since October 2005, school scientists across Wales have been keeping weather records and noting when their flowers open, as part of a long-term study looking at the effects of temperature on spring bulbs.See Professor Plant's reports attached or download the spreadsheet to study the trends for yourself!Many ThanksProfessor Plant
Art Club Sian Lile-Pastore, 7 Gorffennaf 2010 Thanks to everyone who came to our brand new art club. We were looking at nature and printmaking and made some beautiful pictures with potato prints, leaf prints and leaf rubbings. Our next art club is on saturday 4th September from 2pm until 3.15pm, places must be booked in advance so please phone our education department on 029 2057 3424 as soon as possible.Art Club allows families to spend more time exploring different art and craft techniques, the September art club will continue to look at nature, but i haven't decided exactly what we'll be doing yet!Meanwhile, our regular drop-in summer art cart sessions will be running throughout August... more information to come.
Bioblitz at Bishop's Wood Local Nature Reserve Peter Howlett, 30 Mehefin 2010 Ben Rowson reports on a recent Bioblitz day:On 22 May, "Bioblitz" species recording events were taking place nationwide. I led a snail and slug search as part of Swansea City Council’s Bioblitz at Bishop’s Wood Local Nature Reserve (Caswell Bay, Gower). We found several species, a few of which I’m now checking the identity of at the Museum, although there must be many others present in this old woodland. I suspect the dry weather is to blame for the slim pickings, showing the importance of timing and return visits. Always nice to see the "land winkle" Pomatias elegans though, and several people were surprised to discover just how tiny the adult "dwarf snail" Punctum pygmaeum is. At 1.5 millimetres, more than 10,000 would fit in a matchbox!
Cleisie, a Lleisie Canol Oesol Sara Huws, 25 Mehefin 2010 Mae'r wythnos hon wedi bod yn un brysur iawn yn Eglwys Teilo Sant, a 'dyn ni wedi cael amser gwych. Dyn ni ddim wedi gorffen eto, a bydd drama Y Gwr Cadarnyn cael ei pherfformio yn iard yr Eglwys yfory. Roedd y gwasanaeth Tuduraidd yn lwyddiant, a daeth pobol o bob pegwn o'r byd i gymryd rhan.Gwnaethom dair 'fersiwn' o'r gwasanaeth, a ffilmiwyd rhan helaeth ohono. Cadwch lygad ar y blog 'ma - fe fydda i'n rhoi rhan o'r fideo yma i'w weld cyn gynted ag y bo'r modd.Roedd ddoe yn ddiwrnod arbennig iawn, am i aelodau o'r cyhoedd gymryd rhan yn y gwasanaeth. Daeth rhai o'r ardal ble'r adeiladwyd yr Eglwys yn wreiddiol, ger Pontarddulais. Roedd eraill yn Gatholigion, oedd yn gyfarwydd â rhai rhannau o'r ddefod, ond wedi'u syfrdanu ar ba mor wefreiddiol oedd cymryd rhan, yn enwedig ym mhresenoldeb y murluniau.Roeddwn i yn fy ngwisg Duduriadd, nid er mwyn creu sioe, ond i weld pa mor gyfforddus y byddai hi i gymryd rhan mewn gwasanaeth Tuduraidd yn y wisg berthnasol (h.y. un â chorset bren ynddi). Roedd o leia 20 munud o benglinio isel (hynny yw, penglinio ar lawr carreg, gyda'ch trwyn mor agos i'r llawr â sy'n bosibl. Ro'n i'n teimlo y byddwn yn ddeall y ddefod yn well petawn i'n cymryd rhan. Roedd yn sioc pan sylwais ei bod lawer yn haws yn y wisg Duduraidd nag yn fy nillad bob dydd. Mae Margery Kempe, dynes a oedd yn addoli yn y 15ed ganrif, yn sôn sut y gallwch greu clustog i benelinio arni gan rowlio blaen eich sgert i fyny. Roedd ychydig yn fwy cyfforddus, ond dwi dal wedi cleisio'n biws!Yn fuan wedi i'r gwasanaeth ddod i ben, daeth llwyth o bensiynwyr o Dde-ddwyrain Llundain i mewn, a dechrau canu 'We'll keep a welcome in the hillside' yn ddi-rybudd. Roedd yr awyrgylch ddifrifol, dawel wedi'i thrawsnewid yn llwyr - profiad swreal iawn oedd profi'r ddau beth yn olynol. Fe dynnais ffilm fer - efallai y dylwn geisio creu mashupohonynt!Roedd y gwasanaeth ei hun yn croesawu penydwyr yn ôl i'r Eglwys a'r gymuned. Gweithiodd y clerigwyr, yr academyddion, cantorion, anthropolegwyr a'r curaduron yn galed iawn ar y prosiect, a rwy'n gobeithio iddyn nhw gael boddhad o gymeryd rhan, ac eu bod wedi dysgu cymaint â fi! Byddaf yn cael seibiant bach i ddad-Dudurio (h.y. trip i Ynys y Barri), ac yna'n dechrau trafod y gwahanol bethau y byddwn ni'n gwneud gyda ffilm y gwasanaeth. Oes gennych chi gynnig - beth hoffech chi ei weld?
Pan oedd yfed te yn arfer ffasiynol, drud Rachel Conroy, 25 Mehefin 2010 Ffigur 1: Tebot porslen Tsieineaidd, tua 1700-20. Ffigur 2: Powlen de a soser Dsieineaidd, tua 1760-70. Ffigur 3: Tebot llestri hufen, Crochendy Leeds, tua 1775. Ffigur 4: Powlen drochion, Swydd Stafford, 1740au. Ffigur 5: Manylyn o William Hogarth, 'Industry and Idleness: The Industrious 'Prentice Married', 1747 Ffigur 6: Jwg hufen, porslen Tsieineaidd, tua 1771. Rhan o set o lestri te a wnaed ar gyfer Penry Williams (1714-1781) o Benpont, Aberhonddu. Ffigur 7: Powlen de a soser borslen, Worcester, 1755-8 Ffigur 8: Tegell, stand a lamp sy'n llosgi gwirod gan Robert Watts, 1711-12. Yn y ddeunawfed ganrif, roedd yfed te yn weithgarwch hynod ffasiynol ymhlith byddigions cefnog. Cafodd te ei fewnforio am y tro cyntaf i Brydain o Tsieina yng nghanol yr ail ganrif ar bymtheg gan yr East India Company. Ar y cychwyn, ei newydd-deb oedd yn apelio a chafodd ei hyrwyddo am ei nodweddion iachusol. Te gwyrdd Y te mwyaf cyffredin oedd bohea, math o de du, ond roedd te gwyrdd yn boblogaidd hefyd. Ar y cychwyn, yfwyd y te yn wan heb laeth, gan ddilyn traddodiad Tsieina. Yn ddiweddarach, ychwanegwyd llaeth neu hufen a siwgr. Tebotau a chistiau te (dan glo) Dim ond y bobl fwyaf cyfoethog oedd yn gallu fforddio te. Roedd yn cael ei gadw mewn cistiau te dan glo a oedd yn cael eu rheoli gan foneddiges y tŷ. Roedd morwynion domestig yn derbyn lwfans te fel rhan o'u cyflog. Yn ystod y ddeunawfed ganrif, bu cynnydd aruthrol mewn nwyddau'n ymwneud â the, ac mae sawl enghraifft dda yn y casgliad celfyddyd gymhwysol yn Amgueddfa Cymru. Ar y cychwyn, gwnaed y nwyddau hyn o ddeunyddiau drud iawn, yn enwedig arian a phorslen wedi'i fewnforio o Tsieina (ffigurau 1 a 2). Yn ddiweddarach, wrth i cerameg a phlât arian rhatach gael eu cynhyrchu, dechreuodd y dosbarth canol efelychu arferion y bobl gefnog (ffigur 3). Daeth yfed te yn fwy cyffredin tua diwedd y ddeunawfed ganrif. Yn dilyn dileu dyletswyddau mewnforio ym 1784, daeth te yn rhan bwysig o ddeiet pobl dlawd. Te prynhawn Roedd difyrru ffrindiau trwy gynnig te prynhawn yn rhan bwysig o fywydau menywod. Roedd dewis gwrthrychau ar gyfer y bwrdd te yn hollbwysig. Wrth ymweld â Lloegr ym 1784, nododd y Duc de Rochefoucauld fod yfed te yn rhoi cyfle i bobl gyfoethog ddangos eu gwychder trwy debotau, cwpanau ac ati (dyfynnir yn Clifford 1999: 161). Disgwyliwyd i westeion fod yn foesgar ac ymddwyn mewn ffordd arbennig, gan gynnwys siarad am bynciau boneddigaidd fel y celfyddydau, theatr a cherddoriaeth. Powlenni te Am y rhan fwyaf o'r ddeunawfed ganrif, yfwyd te yn y dull Tsieineaidd, o bowlen heb ddolen. Galwyd y powlenni hyn yn "ddysglau te" neu "basons". Mae'r bowlen drochion fendigedig hon, a ddefnyddiwyd wrth y bwrdd i rinsio gwaddodion o bowlenni te, yn dangos tair menyw yn mwynhau te gyda'i gilydd (ffigur 4). Fel arfer, dangosir y powlenni hyn yn cael eu dal gyda'r bysedd ar yr ymyl a'r bawd o dan y gwaelod (ffigur 5). Allforion o Tsieina Roedd powlenni a thebotau porslen yn cael eu hallforio gyda'r te. Roedd eu tryleuedd a'u harwynebau gwynion yn apelio'n arw at bobl, ac roeddent yn cael eu casglu'n frwd. Dechreuodd cynhyrchwyr porslen Tsieina wneud gwrthrychau'n arbennig ar gyfer y farchnad Ewropeaidd, megis standiau tebotau, jygiau llaeth, basnau siwgr, hambyrddau llwyau a phowlenni trochion (ffigur 6). Ar ôl iddyn nhw ddeall y gyfrinach o gynhyrchu porslen, dechreuodd ffatrïoedd yn Lloegr ac ar y Cyfandir gynhyrchu llestri te Tsieineaidd (ffigur 7). Tegellau ac yrnau Roedd tebotau'n cael eu llenwi gan degellau dŵr poeth ar standiau crand neu fersiynau llai ar fyrddau, gyda llosgwyr i gadw'r dŵr yn boeth (ffigur 8). Tua'r 1760au, cafodd y tegellau eu disodli gan yrnau te a oedd yn cael eu twymo gan losgwyr golosg ac, o'r 1770au ymlaen, barrau haearn a oedd yn cael eu gosod mewn "llawes" yn yr wrn (ffigur 9). Roedd y "ceginau te" neu'r "ffynhonnau te" hyn yn galluogi pobl i helpu eu hunain i'r te ar achlysuron llai ffurfiol fel brecwast. Roedd gan yr enghreifftiau mwyaf coeth yrnau ychwanegol ar gyfer coffi a dŵr poeth. Dirywiad moesol a chorfforol Roedd agweddau tuag at yfed te yn y ddeunawfed ganrif yn gymysg iawn. Cafodd yr obsesiwn o gasglu llestri te ei feirniadu gan sylwebwyr cymdeithasol, gyda menywod yn cael eu targedu amlaf. Yn ogystal, honwyd yn aml nad oedd te prynhawn yn ddim mwy na chyfle i fenywod hel clecs neu ymffrostio. Cyhoeddwyd cerdd ddychanol, The Tea-Table, gan 'Moses Oldfashion' yn Mist's Weekly Journal ym 1722: M"...Chief Seat of Slander! Ever there we see Thick scandal circulate with right Bohea. There, source of black'ning Falshoods! Mint of Lies! Each Dame th'Improvements of her Talent tries, And at each Sip a Lady's Honour dies". Er y credwyd ar y cychwyn bod te yn llesol i iechyd mewn sawl ffordd, dechreuodd rhai sylwebwyr cymdeithasol boeni y gallai ei boblogrwydd arwain at ddirywiad corfforol. Ym 1753, aeth Mr Andree ati i ddisgrifio peryglon yfed gormod o de, gan nodi ei fod yn niweidiol iawn, yn gwaethygu epilepsi ac yn achosi pyliau gorffwyll. Aeth ymlaen i adrodd stori merch a oedd wedi bod yn bwyta te am rai wythnosau, gan achosi parlys ar ei hwyneb a chonfylsiynau (ffigur 10). Yn ffodus, ni effeithiodd y gwrthwynebiadau hyn ar chwant pobl Prydain am de, ac mae wedi parhau'n rhan bwysig o'n bywydau bob dydd hyd heddiw. Er nad yw yfed te yn arfer mor ffurfiol heddiw ag ydoedd yn y ddeunawfed ganrif, mae'n parhau i gael ei fwynhau a'i rannu gan filiynau o bobl bob dydd. Awdur yr erthygl: Rachel Conroy: Cynorthwy-ydd Curadurol - Celfyddyd Gymhwysol Cyfeiriadau Andree, John. Cases of the epilepsy, Hysteric Fits, and St. Vitus's Dance, with the process of cure: interspersed with practical observations. To which are added, cases of the bite of a mad dog, and a method that has been found successful. The second edition, with emendations and additions in the introduction, and some new cases and Inspections of Dead Bodies (1753). Llundain: argraffwyd ar gyfer W. Meadows a J. Clarke, yn Cornhill. Eighteenth Century Collections Online. Gwe. 12 Ion 2010. http://galenet.galegroup.com/servlet/ECCO Clifford, Helen. 'A commerce with things: the value of precious metalwork in early modern England', yn M. Berg a H. Clifford (gol.) (1999) Consumers and Luxury: Consumer Culture in Europe 1650-1850, tt. 147-169. Manceinion: Manchester University Press. Oldfashion, Moses. 'The Tea-Table', yn (awdur anhysbys) A collection of miscellany letters, selected out of Mist's Weekly Journal (1722): 224-227. Llundain: argraffwyd ar gyfer N. Mist, yn Great Carter-Lane. Eighteenth Century Collections Online. Gwe. 12 Ion 2010. http://galenet.galegroup.com/servlet/ECCO Ffigur 9: Wrn te gan Paul Storr, 1805-6. Ffigur 10: Jar neu dun te, Abertawe, 1783.
