Tanwydd ar gyfer teithio i'r Antarctig: Cwmni Tanwydd Patent y Goron, Caerdydd Jennifer Protheroe-Jones, 23 Gorffennaf 2010 Bloc o Danwydd Patent y Goron Teithiau arwrol i gyfandir yr AntarctigCafwyd sawl taith arwrol i gyfandir yr Antarctig tua dechrau'r ugeinfed ganrif. Tanwydd Patent y Goron o'r De oedd y tanwydd a ddewiswyd ar gyfer yr allteithiau hyn i'r Antarctig.Tanwydd Patent y GoronYn ogystal â derbyn 100 tunnell o lo stêm gan gwmnïau glo'r De, cafodd Alldaith Brydeinig Capten Scott i'r Antarctig 300 tunnell o flociau tanwydd gan Gwmni Tanwydd Patent y Goron Caerdydd. Diolch i hyn a'r nawdd arall a gafwyd o Gaerdydd a'r De, penderfynodd Scott ddynodi Caerdydd yn borthladd cartref ei long, y Terra Nova. Anfonodd y Terra Nova i lwytho tanwydd yng Nghaerdydd yn hytrach na'i anfon ar y trên i Lundain.Roedd gwaith Tanwydd Patent y Goron ger camlas Morgannwg yn y Maendy. Roedd yn un o nifer ar hyd y gamlas, a diolch i'w cyfraniad nhw a chyfraniad nifer o weithfeydd eraill mewn porthladdoedd eraill yn y De, roedd y rhanbarth hwn yn cynhyrchu mwy o danwydd patent nag unman arall yn y byd. Cafodd y rhan fwyaf o'r tanwydd patent ei allforio, ac roedd Ffrainc yn un o'r prif gwsmeriaid.Scott yn canmol llwyddiant y tanwydd patentEr mwyn gwneud y tanwydd roedd rhaid cymysgu a chynhesu glo mân wastraff a phyg, gweddillion tar glo distyll, a chywasgu'r cymysgedd mewn mowldiau. Cynhyrchwyd blociau yn amrywio o 7 pwys i 56 pwys. Blociau 28 pwys oedd y rhai mwyaf cyffredin — a dyna'r rhai a ddefnyddiwyd ar gyfer alldaith Scott. Roedd modd pentyrru'r blociau yn rhwydd ac nid oeddynt angen cymaint o le â glo.Pan gyrhaeddodd yr anturwyr eu prif wersyll yn Cape Evans ar Ynys Ross yn yr Antarctig, defnyddiwyd y blociau tanwydd i adeiladu wal gefn y stablau a godwyd ar gyfer merlod yr alldaith.Teithiau cynharachYm 1901 derbyniodd llong y Discovery a ddefnyddiodd Capten Scott ar ei alldaith gyntaf i'r Antarctig 200 tunnell o Danwydd Patent yng Nghaerdydd. Roedd yr Aurora, llong Alldaith Awstralasia i'r Antarctig (1911-14) hefyd yng Nghaerdydd i dderbyn Tanwydd Patent y Goron ar 4 Awst 1911 cyn hwylio i Awstralia a'r Antarctig.
'Biodiversity - Who cares?' exhibition now at Cardiff Mari Gordon, 22 Gorffennaf 2010 We’ve just finished setting up the exhibition ‘Biodiversity - Who Cares?’ in the Main Hall at National Museum Cardiff. It’s been a great opportunity for us to show off some more of the beautiful botanical models from our stored collections. The models have been skilfully crafted from beeswax, but you might mistake them for real plants when you first look at them. With around 1000 models in the collection to choose from, our only problem has been deciding which ones to display!The exhibition has been created by the BioSyB Dept as a contribution to the International Year of Biodiversity. The exhibition looks at some of the ways in which we can help reduce the loss of biodiversity. Look out for this touring exhibition at other Amgueddfa Cymru venues during the rest of the year.Annette Townsend
Yr Ebbw Vale Steel, Iron & Coal Company 20 Gorffennaf 2010 Sefydlwyd yr Ebbw Vale Steel, Iron&Coal Company yn y De ym 1790, ac roedd y cwmni yn cynhyrchu mwy o dunplat nag unrhyw le arall yn y wlad nes iddo gau yn 2002. Yr Ebbw Vale Steel, Iron and Coal Company Mae'r Felin Gostyngiad Ddwbl, a gyflwynwyd ym 1978 yn cynhyrchu dur strip tenau fawn ar gyfer gwneud caniau diodydd Dymchwel y ffwrneisi blast, Awst 1978. Pan gyflwynwyd llinell dunplat electolytig Rhif 2 ym 1961 hi oedd y gyflymaf yn y byd. Golygfa o'r gwaith o'r awyr yn Awst 1957. Ffetlo ffwrnais ddur tân agored yng Nglynebwy tua 1962 Safle Glofa Abercarn yn 1970 Cystadleuaeth goedio o dan ddaear yng Ngharnifal Cymdeithas Gwella'ch Hun yng Nghwm, 1956 Y tirlun wrth gloddio am lo, Waunlwyd, 1950au Dechreuodd y gweithfeydd newydd gynhyrchu ym 1938 a dechreuodd tref Glynebwy ffynnu unwaith eto. Roedd y felin strip newydd yn cynhyrchu dur strip o ansawdd da ar gyflymdra o 20 milltir yr awr & yn gyflymach o lawer na'r hen felinau llaw a ddisodlwyd. Ar 3 Hydref 1929 caewyd y gweithfeydd. Ym 1936 fe'u dymchwelwyd. Ym 1929 cafwyd derbynnydd metel poeth 1,500 tunnell newydd, y mwyaf yn y byd ar y pryd. Roedd y gweithfydd yn mynd i gau cyn y gellid ei ddefnyddio. Gan nad oedd Glynebwy ar lan y môr roedd yn rhaid cael llu o dryciau rheilffordd i dynnu'r mwyn haearn o lanfeydd Casnewydd i'r ffwrneisi. Y Felin Arwhau yn y Gwaith Dur. Disgrifiwyd y dirwasgiad rhwng y rhyfeloedd yn y fasnach ddur fel "mynd i mewn i dwnnel ym 1921 a pheidio â dod ohono hyd at 1938". Cynhyrchai'r ffwrneisi blast newydd, Rhif 4 a Rhif 5, yn Victoria, 2,750 tunnell yr un yr wythnos. Ar Ddydd Gŵl Ddewi 1927 lladdwyd 52 o lowyr yng Nglofa Marine mewn ffrwydriad. Ni ddarganfuwyd erioed beth a'i achosodd. Ar Ddydd Gŵl Ddewi 1927 lladdwyd 52 o lowyr yng Nglofa Marine mewn ffrwydriad. Ni ddarganfuwyd erioed beth a'i achosodd. Yn ystod anghydfod diwydiannol y 1920au a dirwasgiad y 1930au roedd y bandiau jazz yn creu tipyn o hwyl ac yn codi calonnau pobl. Cloddio am lo yn Heol Llangynidr ym 1926 pan gafodd y glowyr eu cloi allan o'r gwaith. Wrth i lofa Marine ehangu fe dyfodd pentref Cwm, lle roedd y rhan fwyaf o'r glowyr a'u teuluoedd yn byw, hefyd. Teras yr Orsaf, canolfan siopa fawr gyntaf Cwm, ym 1913 Tywysog Cymru yn ystod ei ymweliad â Phwll Victoria Rhif 5 ym 1918. Roedd y lofa newydd gael ei dyfnhau a'i moderneiddio. Ar ô1 iddo fod o dan ddaear cytunodd bod y lofa'n cael ei hailenwi yn "Tywysog Cymru". Glofa Marine, 1907: Golosg ar gyfer y ffwrneisi, and allforiwyd y rhan fwyaf o'i lo i wledydd tramor. Yn falch ar yr hyn a wnaed: Gwaelod y Pwll, Glofa Marine, Cwm, tua 1907 Ym 1907 adeiladodd y cwmni drydydd gwaith brics ac fe gynhyrchwyd 14 miliwn o frics mewn blwyddyn. Roedd gan y cwmni bedair glanfa yng Nghasnewydd i fewnforio mwyn haearn a physt pwll, ac i allforio haearn a dur. Erbyn 1907 roedd y cwmni'n cyflogi 350 o beirianwyr a staff cynnal a chadw: Siop Smith yn yr Adran Beirianneg. Roedd Ffowndri Victoria, a ailadeiladwyd ym 1902, yn cynhyrchu 18,000 tunnell o gastiniau y flwyddyn. Fe'i defnyddid yn y gwaith a'u gwerthu i gwmnioedd eraill. Ym 1907 roedd 524 ffwrn golosg yn eiddo i'r cwmni. Cynhyrchent 200,000 tunnell o olosg y flwyddyn. Twll tapio'r ffwrnais "Yankee" yn Victoria: gallai gynhyrchu 2,300 tunnell o haearn bob wythnos. Biledau - cynnyrch deng awr o waith - o'r Gwaith Dur Bessemer. Pan osodwyd y derbynnydd metel poeth 750 tunnell yn y Gwaith Dur Bessemer ym 1905-06 of oedd y mwyaf yn y byd. Adeiladwyd ffwrnais flast newydd yn ô1 cynllun Americanaidd yn Victoria ym 1903. Adeiladwyd dwy ffwrnais tân agored ym 1898, a thair arall ym 1905-06. Ym 1897 adeiladwyd siop gwneud sbringiau i wneud sbringiau i gerbydau rheilffordd. Allforio oedd prif gynhaliaeth y cwmni. Dociau Caerdydd yn gynnar yn yr ugeinfed ganrif Allforio oedd prif gynhaliaeth y cwmni. Dociau Caerdydd yn gynnar yn yr ugeinfed ganrif O'r 1870au ymlaen suddwyd y pyllau glo yn llawer dyfnach na rhai'r hen lofeydd er mwyn cyrraedd cronfeydd newydd a'r gwythiennau glo rhydd. Siafft Gwaith Glo Victoria Rhif 5 (Tywysog Cymru). Glofa Waunlwyd. Ar droad y ganrif roedd dau lond trên o lo yn mynd o'r gwaith glo hwn i Crewe bob dydd i fwydo injans yr L.M.S. Y melinau rholio tua 1900 Mae trawsnewidydd Bessemer "wrthi'n chwythu" yn olygfa ddramatig. Pan dynnwyd y llun hwn yng Nglynebwy yn y 1950au nidoedd y broses wedi newid. Rheiliau oedd un o brif gynhyrchion y gwaith; disodlwyd haearn gyr gan ddur yn y 1870au ac ym 1881 daeth pwdlo haearn gyr i ben yng Nglynebwy. Y trawsnewidyddion Bessemer a gadwodd y gwaith i fynd drwy'r 1880au. Y peth diwethaf a wnaed wrth ehangu oedd ailadeiladu dwy ffwrnais Victoria ym 1882. Ailadeiladwyd y bedair ffwrnais yng Nglynebwy ym 1871-72, gan gynyddu'r cynnyrch i 800 tunnell yr wythnos o bob ffwrnais. Ym 1866 sefydlwyd y "Darby," y peiriant chwythu ffwrnais flast mwyaf yn y byd. Talodd Syr George Bessemer £30,000 i Gwmni Glynebwy am ei patentau gwneud dur (cafodd George Parry, £10,000) ac ym 1866-68 cododd y cwmni chwe Thrawsnewidydd Bessemer i wneud dur, un o'r ddau le cyntaf ym Mhrydain i wneud hynny. Un o ddyfeisiadau George Parri, cemegydd y gwaith, oedd y "cap a'r côn" i gau pen y ffwrneisi blast rhag iddynt golli gwres. Fe'i tynnid am ychydig wrth eu llwytho. Newidiwyd llawer o haearn bwrw'r cwmni yn haearn gyr mewn 100 o ffwrneisi pwdlo. Gwaith Haearn Abersychan ym 1866. Fe'i prynwyd gan Gwmni Glynebwy ym 1852. Mae'n debyg bod gweithfeydd eraill y cwmni'n debyg i hwn, er bod eu hadeiladau'n symlach. O 1829 ymlaen bu Glynebwy'n arbrofi gydag injans - un o'r gweithfeydd haearn cyntaf i wneud hynny yn Ne Cymru. Dyma "Dewi Sant" injan Cwmni Haearn Tredegar, ym 1854. Adeiladodd Cwmni Glynebwy llawer o resi o dai ar gyfer ei weithwyr. Yn Rhes Gantra, a fwriadwyd ar gyfer glowyr, roedd un teulu yn byw yn nau lawr uchaf pob tŷ a theulu arall yn y seler. Roedd Pwll Rhif 6, Victoria, a suddwyd ym 1838, yn cynhyrchu golosg ar gyfer Gwaith Haearn Victoria. Gwaharddwyd merched rhag gweithio a dan ddaear ym 1842 and parhaodd ychydig bach ohonynt i weithio ar yr wyneb hyd at ddechrau'r ugeinfed ganrif. "Clytiau," neu gloddfeydd brig bach oedd y cloddfeydd glo a charreg haearn cynharaf. Roedd diwydiant haearn De Cymru yn fach ac yn wiedig ar y dechrau: ffwrnais flast yng Ngwaith Haearn Clydach, 1813. Tyllu yng Ngwythïen Gwern y Cae, Pwll Rhif 7 Sirhywi, 1898. Ffwrneisi Tân Agored Glynebwy, 1960au.
Cyfarwyddwr Cyffredinol Amgueddfa Cymru yn adlewyrchu ar ddyfodol diwylliant yng Nghymru wrth adael Mari Gordon, 19 Gorffennaf 2010 MH.flv Bu Michael Houlihan, Cyfarwyddwr Cyffredinol Amgueddfa Cymru, sydd ar fin gadael i ddechrau swydd newydd yn Seland Newydd, yn adlewyrchu ar ei amser fel pennaeth y corff drwy ddarlithio yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd ar nos Fercher 14 Gorffennaf 2010.Wedi saith mlynedd yn y rôl allweddol hon, bydd Mr Houlihan yn gadael yn yr wythnosau nesaf i ymgymryd â'r swydd fel Prif Weithredwr Amgueddfa Seland Newydd Te Papa Tongarewa. Cyhoeddodd Amgueddfa Cymru'n gynharach yr wythnos hon bod David Anderson, Cyfarwyddwr Addysg a Dehongli Amgueddfa Victoria and Albert, wedi ei apwyntio fel ei olynydd.I ddarllen y ddarlith gyfan, cliciwch yma.
Ffosil Ymlusgiad o Dde Cymru Cindy Howells, 12 Gorffennaf 2010 Gweddillion yr ichthyosor ar ôl eu paratoi i'w harddangos Sbesimen gyda'r labeli yn dangos enwau'r esgyrn Yn 2009, cafodd Adran Ddaeareg Amgueddfa Cymru sgerbwd ichthyosor newydd o Gymru, a ganfuwyd wedi'i gadw yng nghreigiau arfordir de Cymru. Ddau gan miliwn o flynyddoedd yn ôl, yn y cyfnod Jwrasig cynnar, roedd de ddwyrain Cymru wedi'i orchuddio â môr bas, cynnes, yn llawn bywyd. Un o'r prif ysglyfaethwyr yn y dyfroedd hyn oedd yr ichthyosor, ymlusgiad morol diflanedig, a oedd yn edrych fel dolffin. Gallai'r anifeiliaid hyn gyrraedd dros 15m o hyd, ac roeddent yn ymosod ar bysgod bychain ac anifeiliaid morol eraill megis amonitau a belemnitau. Darganfuwyd y ffosil nifer o flynyddoedd yn ôl, yn y creigiau ym Mhenarth, ger Caerdydd a chafodd Amgueddfa Cymru ef i'w arddangos yn gyhoeddus. I baratoi'r sbesimen ar gyfer ei arddangos, roedd angen oriau o waith manwl, gofalus i dynnu'r graig a oedd yn gorchuddio'r esgyrn ymlusgiad. Ffosiliau prin Mae esgyrn a dannedd unigol ichthyosoriaid yn ffosilau cymharol gyffredin yn ne Cymru, Dorset, a Gwlad yr Haf, yn ogystal â rhannau o Ganolbarth Lloegr a Swydd Efrog, ond mae sgerbydau llawn neu bron yn llawn yn fwy prin. Mae'r sbesimen a ddarganfuwyd ym Mhenarth yn cynnwys rhan isaf y pen ac un o'i aelodau sy'n debyg i rwyf, yn ogystal â darn o'r ysgwydd a nifer o asennau. Ar ôl iddo farw, claddwyd yr anifail yn y gwaddodion ar wely'r môr, gan ei achub rhag cael ei ysglyfaethu gan anifeiliaid eraill. Bydd y sgerbwd hwn o gymorth i'n dealltwriaeth o fywyd Jwrasig yng Nghymru. I ddysgu mwy am ichthyosoriaid a bywyd yn y cyfnod Jwrasig, ewch i arddangosfa Esblygiad Cymru yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd.
