Clwb Celf

Sian Lile-Pastore, 21 Mehefin 2010

Printio gyda'r haul? Hwyl i'w wneud ac yn hyfryd hefyd. Croeso i chi gymeryd rhan ar 3 gorffennaf yn ein clwb celf newydd.

The chicks are flying!

Mari Gordon, 19 Mehefin 2010

Well, it's all been happening in the last few weeks!  

As you know from the last post, we lost one of the four original chicks around 23 May. On Saturday 29 May it was a rainy day and so we limited the event to the Museum. Then, at about 12.20 a lady rushed into the Museum to say that some people outside near City Hall had found a chick on the pavement and were "kicking" it to make it fly off. James and I rushed outside to see what was going on and there was a chick on the road, surrounded by people. It obviously had jumped the nest a bit too early, as it couldn't fly yet.  

So we contacted Adrian Williams, local falconer who we're consulting with, who came down to check it over. He said it was fine, just a bit underweight. James and Adrian took the chick back to City Hall roof where the chick was placed just under the clock tower. By the bank holiday Monday, the bird had made it back onto the tower, but not to the nest. 

In the week or two after we have only ever seen two juvenile birds at one time, so it looks as if the third one did not get enough food from its parents and was out-competed by its siblings. Sad news. 

However, the remaining two are now flying! They're coming up against their own challenges as the gulls try to mob them as they practice their flying skills, but it doesn't seem to be deterring them from making significant progress. They're beginning to look quite adept, so do come down and see us soon, as we'll be seeing some aerial acrobatics as the young birds get taught their hunting skills by the adults.  

Sarah Lewis

Gwahoddiad i Wasanaeth Lladin yn Eglwys Teilo Sant

Sara Huws, 17 Mehefin 2010

Byddwn yn cynnal gwasanaeth Lladin Canoloesol yn Eglwys Teilo Sant wythnos nesa.
Mae'r nifer o lefydd sydd ar gael yn fach, felly gaf fi ddechrau gan argymell eich bod yn galw'r swyddfa addysg yn Sain Ffagans ar (029) 20 57 3424 i archebu lle. Bydd y gwasanaeth am 11.00 ar y 24ain o Fehefin.

Hwn fydd y gwasanaeth Lladin cyntaf yn hanes Eglwys Teilo Sant ar y safle hwn. Cyn ei symud o ardal Pontarddulais, byddai'r math hwn o wasanaeth wedi bod yn gyffredin yn oes y Tuduriaid. Mae'r gwasanaeth ei hun ar agor i'r cyhoedd, ond mae'n angenrheidiol eich bod yn bwcio lle. Mae'n cael ei gynnal gan arbenigwyr sy'n dod i'r amgueddfa o bedwar ban byd i gwrdd a thrafod hanes Canoloesol. Y nhw sy'n gweithio gyda llawysgrifau, archaeoleg a phensaernïaeth y cyfnod i greu darlun mwy cyflawn o fywyd tua 500 mlynedd yn ôl. Fe fyddwn ni yn arbrofi gyda'u damcaniaethau, a mae croeso i chi ymuno â ni!

Mewn ffordd, bydd cynnal y gwasanaeth yn ffordd o brofi os ydy'n gwaith ni yn ail-adeiladu Eglwys Teilo Sant yn gywir. Byddwn hefyd yn gallu helpu'r ymchwilwyr i brofi, neu gwrth-brofi, eu damcaniaethau nhw am sut oedd y gwasanaeth yn gweithio. Yn anffodus, does dim Tuduriaid o'r cyfnod ar ben arall y ffôn, felly wrth geisio arbrofion fel hyn y byddwn yn cael darlun cliriach o fywyd pobl yn y Canol Oesoedd. Tan i fi adeiladu peiriant amser, dyma'r peth agosa' gewch chi...

Adeiladu tŷ crwn - y to

Ian Daniel, 11 Mehefin 2010

Yn ystod y pythefnos diwethaf rydym wedi bod wrthi'n adeiladu'r to gwellt. Rydym wedi defnyddio saith mwdwl o gyrs ar gyfer y to, mae pob mwdwl yn cynnwys rhwng 80-100 o fwndeli. Fel y gallwch weld rydym wedi defnyddio tipyn o gyrs!

Cymrwch olwg ar y ffotograffau. Gallwch weld y bwndeli'n cael eu gosod rhwng y trawslathau gwiail o goed cyll cyn bod Dafydd yn mynd ati i dacluso'r to gwellt.

 

Capten Scott yn hwylio o Gaerdydd

David Jenkins, 9 Mehefin 2010

Y Terra Nova yn nociau Bute East, Caerdydd, 15 Mehefin 1910

Y Terra Nova yn nociau Bute East, Caerdydd, 15 Mehefin 1910

Ar fwrdd y Terra Nova yng Nghaerdydd, 17 Mehefin 1913.

F.C. Bowring (blaen ar y chwith) a Daniel Radcliffe (blaen ar y dde) gyda'r Comander E.R.G.R. Evans (mewn het silc) ar fwrdd y Terra Nova yng Nghaerdydd, 17 Mehefin 1913.

Y Terra Nova yn gadael Caerdydd, 15 Mehefin 1910

Y Terra Nova yn gadael Caerdydd, 15 Mehefin 1910

Robert Falcon Scott (1868-1912) oddeutu 1905

Robert Falcon Scott (1868-1912) oddeutu 1905

SS Terra Nova

Ar 15 Mehefin 1910 gwaeddodd tyrfa fawr, gynhyrfus a swnllyd nerth eu pennau wrth i long dan bwysau llwyth trwm adael Basn y Rhath, yn nociau Caerdydd. Roedd yr

SS Terra Nova yn mynd am y de — i'r Antarctig. Ar ei bwrdd roedd y Capten Robert Falcon Scott ac aelodau o'i Alldaith Brydeinig i'r Antarctig , a oedd yn anelu i fod y cyntaf i gyrraedd Pegwn y De.

Glo Cymreig

Roedd y Terra Nova wedi cyrraedd Caerdydd bum niwrnod ynghynt i baratoi ar gyfer ei thaith ac i lwytho tanwydd. Darparodd cwmnïau glo Cymru dri chan tunnell o Danwydd Patent y Goron a chan tunnell o lo stêm, ynghyd â phum can galwyn o olew peiriannau ac olew lampau — a hynny'n rhad ac am ddim. Y Cwmni Tunplat Cymreig o Lanelli ddarparodd yr holl offer coginio ar gyfer y daith, a phrynwyd sach gysgu Capten Robert Falcon Scott gydag arian a godwyd gan Ysgol y Sir yn Aberteifi. Yn ogystal â chymorth mewn da, codwyd £2,500 pellach yng Nghaerdydd, mwy nag yn unrhyw ddinas arall. Yn lleol, y noddwyr unigol mwyaf, a dau o gefnogwyr mwyaf brwd y fenter, oedd y perchnogion llong o Gaerdydd, Daniel Radcliffe a

William J. Tatem . Chwaraeodd y ddau ran bwysig wrth godi arian a sicrhau arian nawdd o blith cymunedau busnes Cymru, a drwy ddarparu cyfleusterau doc ar gyfer y Terra Nova. Cymaint oedd y gefnogaeth i'r daith yng Nghymru fel y dynodwyd Caerdydd yn borthladd cartref y Terra Nova, ac i Ddoc Bute y dychwelodd ar ddiwedd yr alldaith ar 14 Mehefin 1913.

Pam Caerdydd?

Ym Mehefin 1909, cyfarfu William Davies, golygydd y Western Mail, a swyddog llynges ifanc, yr is-gapten E.R.G.R. Evans, a oedd yn trefnu ei alldaith ei hun i'r Antarctig. Roedd Davies yn awyddus iawn i gefnogi'r hyn a ystyriai yn Alldaith Antarctig Genedlaethol Gymreig — mae'n debygol mai brodor o Gaerdydd oedd tad-cu Davies — a chredai y byddai busnesau Caerdydd yn cefnogi menter o'r fath.

Yn fuan wedi hynny, clywodd Evans am alldaith arfaethedig Scott, ac ymunodd ag ef fel dirprwy, gan ddod a chefnogaeth golygydd y Western Mail, a'r posibilrwydd o noddwyr Cymreig, gydag ef. Roedd Davies yn allweddol nid yn unig o ran ennill cefnogaeth busnesau a chyhoedd Cymru ar gyfer alldaith Scott, ond hefyd drwy ddwyn perswâd ar ei gydwladwr, Canghellor y Trysorlys, David Lloyd George, i ddarparu grant llywodraeth o £20,000. Yn wir, heb ddylanwad Davies, cefnogaeth y Western Mail, a'r perchnogion llong Cymreig, ni fyddai Capten Scott wedi gadael mewn pryd i gyrraedd y Pegwn yn 1912.

Cysylltiadau Cymreig

Roedd yna Evans arall yng nghriw'r Terra Nova, sef Is-swyddog Edgar Evans o Rhosili, Gŵyr. Roedd wedi bod yn yr Antarctig gyda Scott ar alldaith y Discovery yn 1901—4, ac fe'i dewiswyd gan Scott i fod yn aelod o'i fintai ar alldaith 1910—12. Evans oedd y cyntaf i farw ar yr ymdaith yn ôl o Begwn y De.

Coffâd

I goffáu cysylltiadau Scott â Chaerdydd codwyd goleudy ym 1915 ym Mharc y Rhath a gosodwyd plac efydd ar risiau Neuadd y Ddinas ym 1916. Ym Mehefin 2003 datgelwyd cerflun coffaol ym Mae Caerdydd.