: Casglwyr a Chasgliadau

Natural History Open Day.

Julian Carter, 7 Tachwedd 2012

During half term we held a Natural History open day in the main hall at National Museum Wales, Cardiff. It was a great opportunity for us to chat to visitors about our work and show them parts of the collections not normally seen by the public.

The day had a Halloween theme, and visitors had the chance to engage with a wide range of material from the collections. This included solving a ‘murder mystery’ in the herbarium, comparing our UK bats to the size of the largest fruit bat or studying closely a bedbug!

It was a busy, but fun day for all the staff involved. Look out on the website for the next open day.

Old Bones for a New Exhibition

Julian Carter, 3 Hydref 2012

More than 20 years ago the Museum was donated a large research collection of animal bones. This had been put together by a veterinary scientist, Dr Barbara Noddle. The collection mainly consists of sheep, goat and cattle bones from many different breeds.

When it was donated the collection was in a poor state and required extensive conservation and curation. Today it is now housed in over 600 boxes at our offsite Collection Centre at Nantgarw, and a database is available on the website.

Over the years the Noddle Collection has mainly been used in zoo-archaeological research – this is the study of animal remains found at archaeological sites. However parts of the collection will soon find their way into the exhibition limelight!

From the 13th October ‘The Wolf Inside’ exhibition opens. This will be looking at animal domestication, focusing on dogs but also exploring other animals such as sheep and chickens. And this is where Barbara’s collection of old bones finds a new use. We are using a range of skulls from the collection to show some of the diversity found in the different breeds of sheep. A range of these skulls have been checked over and polished up ready for public display.

Along with the skulls there will also be a whole range of animal specimens on display from the museums collections, many of which we haven’t had the opportunity to bring out for many years.

The exhibition runs until February next year.

Y casgliad doliau yn Amgueddfa Cymru a datblygiad doliau drwy'r oesoedd

10 Awst 2012

Doli ar ffurf bachgen bach o'r 19fed ganrif hwyr

Doli ar ffurf bachgen bach o'r 19fed ganrif hwyr

Mae Amgueddfa Cymru yn gartref i gasgliad gwych o ddoliau yn dyddio o tua 1800 hyd 2000 — pob un wedi'u gwneud o ddeunyddiau amrywiol a phob un â rhyw gysylltiad â Chymru. Gellir olrhain datblygiad crefft y saer doliau o'r esiamplau pren cyntaf i ddoliau plastig cyfoes. Gwelwn hefyd y newid o deganau cartref syml, i nwyddau ffatri wedi'u masgynhyrchu.

Chwarae yw prif fwynhad plant pob oes, ac mae dianc i'w byd dychmygol eu hunain yn rhan hanfodol o blentyndod iach a llawn cymhelliad.

Mae doliau syml o bren a chlai wedi'u canfod mewn beddrodau Eifftaidd yn dyddio o 1600 CC, ac rydyn ni'n gwybod bod plant yr hen Roeg a Rhufain yn mwynhau teganau o'r fath. Byddai doliau yn cael eu cynhyrchu yn Ewrop yn yr Oesoedd Canol ac wrth i'r canrifoedd basio, ehangodd yr amrywiaeth o ddeunyddiau a ddefnyddiwyd i greu doliau a theganau yn gyffredinol.

Caiff doliau eu dosbarthu yn ôl y math o ben sydd arnynt. Yn naturiol, pren oedd y rhan fwyaf o ddoliau cynnar a grëwyd mewn ardaloedd yn yr Almaen ac Awstria lle roedd cerfio pren yn grefft draddodiadol boblogaidd. Dechreuodd doliau cwyr ymddangos yn ystod y 17eg ganrif, ac erbyn tua 1800 roedd doliau cyfansawdd — cymysgedd o bren a phapur wedi'u pwlpio — yn cael eu creu yn yr Almaen. Daeth papier-mâché — dull cyfansawdd oedd yn rhatach na phren — yn boblogaidd a dechreuwyd ei fasgynhyrchu yn nechrau'r 19eg ganrif, a dyma fu dechrau'r diwydiant creu doliau yn yr Almaen.

Diflannodd y diwydiant doliau cŵyr erbyn 1890 gyda thwf doliau porslen neu tsieni wedi'u gwydro yng nghanol y 19eg ganrif. Roedd gorffeniad sgleiniog y doliau porslen yn atyniadol iawn ac yn yr Almaen a Ffrainc y crëwyd y rhan fwyaf o'r doliau yma. Roedd doliau bisg (porslen anwydrog) gydag wynebau wedi'u paentio'n ofalus a lliw croen hynod ddeniadol hefyd yn gyffredin yn y ddwy wlad o'r 1860au.

Tra bod y pennau o tsieni, cyrff o ledr neu bren fyddai gan y doliau, ac er taw portreadau o fenywod oedd y rhan fwyaf o ddoliau yn hanesyddol daeth y 'bebe' Ffrengig yn boblogaidd yn y 1880au oedd wedi'u modelu ar ferched ifancach am y tro cyntaf.

Roedd y 19eg ganrif yn oes aur i gynhyrchu doliau, boed yn goed, cwyr neu tsieni, gyda'r mwyafrif yn cael eu cynhyrchu yn yr Almaen, Ffrainc, Lloegr ac yn ddiweddarach, yr Unol Daleithiau. Cyn gwawrio'r oes ddiwydiannol, byddai teganau a doliau yn cael eu gwerthu fel arfer mewn ffeiriau teithiol a marchnadoedd, ond yn y 19eg ganrif agorodd siopau teganau parhaol i werthu nwyddau yn rheolaidd.

Dol fwdw gwrth-swffragetaidd

Mae'r ddol fwdw gwrth-swffragetaidd hon yn wawdlun creulon o ferch sy'n ymgyrchu dros yr hawl i bleidleisio. Defnyddiai'r mudiad gwrth-swffragetiaid ddelweddau fel hyn mewn cartwnau a phosteri i fychanu merched oedd yn mynnu'r bleidlais.

Doli glwt swffraget, tua 1890-1900

Doli glwt swffraget, tua 1890-1900

Set o dair dol <em>bisque</em> bach, tua 1920-25

Set o dair dol bisque bach, tua 1920-25

Byddai doliau yn cael eu prynu'n aml heb ddillad gyda mamau a'u merched yn gwnio'r gwisgoedd â llaw, gan ddefnyddio eu patrymau eu hunain neu batrymau wedi'u prynu o'r siop. Mae'r pwythwaith ar gorff y ddol yn aml yn ddangosydd da o'i hoedran gan na fyddai peiriannau gwnio'n cael eu defnyddio'n rheolaidd tan tua 1870. Roedd doliau erbyn hynny'n dod yn eitemau llai moethus nag yn y 18fed ganrif gyda chynulleidfa ehangach yn medru eu fforddio. Yng Nghymru fodd bynnag, prin oedd gan deuluoedd y wlad arian i wario ar ddim ond anghenion bywyd tan ganol yr 20fed ganrif, ac roedd yn rhaid iddynt greu eu hadloniant eu hunain.

Er bod doliau yn bodoli, cai'r rhan fwyaf eu creu gan grefftwyr lleol neu rieni'r plentyn o bren neu ddefnydd — teganau syml, ond eto'n hudolus a llawn cymeriad.

Gweddnewidiwyd y diwydiant teganau ym Mhrydain wedi'r Ail Ryfel Byd gan dechnegau cynhyrchu newydd a dyfodiad deunyddiau newydd, rhatach fel plastig. Wrth i deganau a doliau ddod o fewn cyrraedd i blant o bob dosbarth cymdeithasol disgynnodd y prisiau. Cynhyrchwyd doliau plastig caled am y tro cyntaf yn y 1940au a gyda phoblogrwydd cynyddol y creadigaethau lliwgar a ffasiynol newydd, diflannodd yr eitemau gwaith llaw oedd yn edrych braidd yn ddi-raen wrth eu hymyl.

Ym 1959 cyrhaeddodd Barbie y siopau — y ddol o America sydd wedi profi llwyddiant rhyngwladol hynod — a bellach mae dewis di-ri o ddoliau yn ein siopau, a nifer ohonynt wedi'u seilio ar gymeriadau benywaidd ffilmiau a rhaglenni teledu poblogaidd.

Mae casgliad doliau Sain Ffagan yn parhau i dyfu gan ei bod hi'n bwysig casglu esiamplau cyfoes i adlewyrchu'r newid yn y byd creu doliau gyda dyfodiad deunyddiau a thechnegau newydd. Mae cyswllt â Chymru'n parhau yn hanfodol a rhaid i'r ddol fod wedi ei chynhyrchu yng Nghymru neu taw plentyn o Gymru fu'n chwarae â hi, cyn iddi gael ei derbyn.

Mae'r Amgueddfa'n hynod falch o'i doliau mewn gwisg Gymreig gyda'r casgliad yn cynnwys esiamplau prin o ganol y 19eg ganrif i'r Barbie 'Cool Cymru' o 1999 yn gwisgo'r wisg ddraig goch eiconig.

Blind shrimps

Julian Carter, 29 Mai 2012

Within the groundwater in the rocks below our feet is a hidden world where living animals can be found. It’s a secret world that is difficult to study, and frequently forgotten as it is out of sight. In the UK these groundwater dwelling animals tend to be made up of crustaceans (which includes familiar animals such as crabs and lobsters), and range from tiny microscopic copepods to ‘larger’ shrimp like animals.

Recent survey work by Lee Knight, a freshwater ecologist, and Gareth Farr, a groundwater specialist with the Environment Agency, has found some new species to the Welsh fauna. This has included the first records for the very small amphipod Microniphargus leruthi which has now been found in a number of sites around South Wales.

Recently I joined Gareth on some fieldwork around the Bridgend area to collect some voucher specimens for the museum collections. On this particular trip we found two species not represented in the collections (and shown in the pictures). Both of these are termed ‘stygobiont’ animals, which means they are permanent inhabitants of underground environments. As a result they are characteristically white and eyeless as an adaptation to life underground.

So why does it matter that we learn about such animals and their environment? Understanding biodiversity is always important. Our whole way of life is underpinned by the environment through the food we eat, the water we drink, to the resources we use. In the case of these groundwater animals if the groundwater they live in gets polluted, then this affects not only these animals but us through contaminated water supplies. Thus even these small blind beasties have an important role to play in the sustainability of our environment.