Alfred Russel Wallace Julian Carter, 7 Tachwedd 2013 Today marks the centenary of the death of the great naturalist Alfred Russel Wallace. We are marking the occasion with our exhibition 'Wallace: the Forgotten Evolutionist?' which celebrates the many great achievements of this brilliant Welsh born scientist. Come visit the exhibition or join in on some of our associated events and talks. You can also follow events and activities nationwide on the Wallace100 website.
Y Fforymau Cyfranogi 2013-11-07 Penny Dacey, 7 Tachwedd 2013 Our MuseumSefydlwyd Fforwm Cyfranogiad Our Museum yn 2011 tra’n datblygu cais i Gronfa Treftadaeth y Loteri i ailddatblygu Sain Ffagan a’r cais i Sefydliad Paul Hamlyn i ddatblygu ymgysylltiad cymunedol yn yr Amgueddfa. Canlyniad hyn yw bod cyswllt annatod wedi bodoli rhwng ddwy fenter o’r dechrau. Staff yr Amgueddfa, Ymddiriedolwyr a chynrychiolwyr sefydliadau trydydd parti a sector cyhoeddus sy’n gweithio’n agos â grwpiau cymunedol yng Nghymru yw aelodau’r Fforwm. Mae cyfrannu at y Fforwm yn fodd iddynt gyfleu anghenion a diddordebau’r cymunedau y maent yn eu cynrychioli, a dod yn greiddiol i fethodoleg yr Amgueddfa drwy hyn.Nod y Fforwm yw gwneud Gwirfoddoli yn greiddiol i’r Amgueddfa ac yn gynaliadwy ac i greu ‘Cymuned o Wirfoddolwyr’. Y prif nod yw sicrhau bod anghenion gwirfoddolwyr yn greiddiol i’n gwaith, gan wneud gwirfoddoli yn haws ac yn fwy perthnasol i’r cymunedau amrywiol yr ydym ni, fel amgueddfa genedlaethol, yn eu cynrychioli.Cynhaliwyd ymgyrch fawr dros yr haf i recriwtio gwirfoddolwyr. Gyda chymorth ein Partneriaid Cymunedol cafwyd tua 50 o wirfoddolwyr i weithio mewn amryw swyddi ar draws yr Amgueddfa; yn yr Uned Adeiladau Hanesyddol, Addysg, Ystadau a Digwyddiadau ymhlith eraill. Cafwyd gwirfoddolwyr o bob lliw a llun, a phob un yn gwirfoddoli am resymau gwahanol; rhai wedi ymddeol, rhai’n fyfyrwyr, rhai’n chwilio am her newydd ac eraill yn chwilio am weithgaredd rheolaidd mewn lleoliad prydferth lle gallent ddysgu sgiliau newydd a chyfarfod pobl newydd. Gwirfoddolwyr Addysg yn paratoi ar gyfer y gweithdy Creu Tarian.
Curadu'n eich gwneud chi'n wallgo! Dr Victoria Purewal, 5 Tachwedd 2013 Ffigwr 1 Rhan o ddalen sbesimen o lysieufa 3ydd Iarll Bute, tua 1770. Does dim cliwiau ar y ddalen i ddweud os cafodd y papur hwn ei drin neu beidio. Olion y planhigyn yn ymddatod yn naturiol yw'r staeniau brown. Ffigwr 2 Yr un ddalen llysieufa gan olau uwch fioled. Mae'r afliwiad llwyd yn nodweddiadol o effaith mercwri a'r tasgiadau llachar yn brawf bod mercwri hylif wedi'i ddiferu. Ffigwr 3 Defnyddio'r ddyfais sganio uwch fioled. Gall casgliadau hanes natur ddirywio o ganlyniad i blâu a malltod ac felly'n hanesyddol, defnyddiwyd cemegion i warchod y casgliadau yma i'r dyfodol. Y cemegyn a ddefnyddiwyd amlaf oedd Clorid Mercwri (sychdarth cyrydol). Mae nifer o sbesimenau wedi goroesi erbyn heddiw diolch i fercwri, ond mae sgil-effaith – mae halwynau mercwri'n wenwynig i blâu, ac i bobl. 'Mad as a hatter' Yn y 19eg ganrif roedd hi'n gyffredin yn y diwydiant creu hetiau i drin felt â nitrad mercwri. Byddai'r mercwri wedyn yn treiddio i groen cynhyrchwr yr hat a'i pherchennog, a gwyddom bellach ei fod yn ymosod ar y system nerfau ganolog ac yn effeithio ar yr ymennydd. Achosodd gwenwyno mercwri i lawer o gynhyrchwyr hetiau ymddwyn yn rhyfedd iawn, a dechreuwyd defnyddio'r ymadrodd Saesneg 'Mad as a hatter'. Mae'n ddigon posibl taw dyma oedd ysbrydoliaeth Lewis Carrol ar gyfer ei de parti gwallgo. Y broblem fwyaf gyda'r triniaethau yma yw eu bod nhw'n peryglu iechyd, a bron yn amhosibl i'w gweld gan lygad dyn (Ffig. 1). Diolch i waith ymchwil gan Adran Gadwraeth Amgueddfa Cymru, canfuwyd bod rhai o'r 600,000 sbesimen llysieufa yn y casgliadau wedi'u halogi â mercwri. Gallai hyn beryglu iechyd aelodau'r staff ac ymwelwyr heb ymdrin â'r broblem. Roedd hi'n bwysig gallu dweud pa ddalenni oedd wedi'u trin, gyda pha gemegyn a faint ohono a ddefnyddiwyd. Byddai gwneud hyn yn y dull arferol wedi galw am gyflogi gemegwyr arbenigol, prynu offer dadansoddi drud a blynyddoedd o waith – proses hir a chostus. Wrth ymchwilio ymhellach darganfu Vicky Purewal, cadwraethydd botaneg Amgueddfa Cymru, bod defnyddio mercwri yn cyflymu prosesau cemegol wrth i bapurau heneiddio, gan roi cliwiau bychain o bresenoldeb yr elfen. Dyfeisiwyd techneg anghyfarwydd benodol oedd yn gallu troi'r cliwiau yma'n wybodaeth gadarn, a hynny heb offer drud – dim ond lamp UV-A fechan. Mae'r ymbelydredd uwch fioled yn achosi i rai prosesau cemegol yn y papur arddangos gwawr fflwrolau o liw penodol: prawf positif o bresenoldeb mercwri (Ffig. 2). Bu'r ymchwil hwn gan Amgueddfa Cymru'n hanfodol wrth ddatblygu techneg gyflym o adnabod casgliadau wedi'u halogi (Ffig. 3). Mae wedi bod o gymorth wrth gasglu gwybodaeth ar driniaeth sbesimenau dros y blynyddoedd a thrwy hynny, ein helpu i ddiogelu iechyd staff ac ymwelwyr â'r llysieufa. Gall y casgliadau felly gael eu rhannu yn ddeunydd wedi ei drin a deunydd heb ei drin er mwyn eu hail-fowntio a gwaredu cyfran helaeth o'r deunydd gwenwynig o'r llysieufa. Bu'r dechneg i ganfod pa sbesimenau oedd wedi'u trin â mercwri hefyd o gymorth i'r gwaith ymchwil dadansoddi DNA yn y llysieufa, gan fod presenoldeb mercwri yn gallu amharu ar y dystiolaeth DNA y gellir ei dynnu o'r planhigyn. Mae'r ymchwil hwn yn effeithio ar ddau faes: cadwraeth broffesiynol ac arfer curadurol; ac iechyd a diogelwch defnyddwyr casgliadau'r llysieufa. Ymhlith y sefydliadau sydd wedi elwa o'r dechneg syml, gyflym hon mae'r Gerddi Botaneg Brenhinol yn Kew, yr Amgueddfa Hanes Natur, Llundain a Choleg Brenhinol y Llawfeddygon – techneg a ddatblygwyd yma yn Amgueddfa Cymru gan Vicky Purewal.
Posteri Rheilffyrdd Mark Etheridge, 4 Tachwedd 2013 Posteri Rheilffordd yng Ngorsaf Machynlleth, tua 1930 Posteri Rheilffordd yng Ngorsaf Machynlleth, tua 1930 Mae posteri rheilffyrdd yn weithiau celf lliwgar sy'n adlewyrchu cyfnod eu cynhyrchu. Mae casgliad Amgueddfa Cymru'n cynnwys tua 60 o enghreifftiau, ac mae'r rhain yn gynrychiolaeth dda o'r mathau o bosteri oedd yn cael eu cynhyrchu a'u harddangos ledled Cymru Roedden nhw'n nodwedd gyfarwydd wrth deithio ar y rheilffordd, i'w gweld mewn gorsafoedd, swyddfeydd tocynnau ac ar hysbysfyrddau ar y platfform. Fe'u defnyddiwyd i ddenu'r cyhoedd i deithio ar y rheilffordd a dianc o'u bywyd bob dydd. Yn gyffredinol, roedden nhw'n cyflwyno lluniau delfrydol o drefi gwyliau fel Dinbych-y-pysgod ac Aberystwyth; trefi hanesyddol fel Caernarfon; a chefn gwlad ac arfordir y gogledd, Sir Benfro a Gŵyr. Wedi dyfodiad y rheilffyrdd, roedd pobl yn gallu cyrraedd y mannau hyn yn hawdd. Yn wir, dywedir yn aml mai'r rheilffordd a ddyfeisiodd y 'gwyliau pecyn'. Ym mlynyddoedd cynnar y rheilffyrdd roedd hysbysebu'n digwydd ar ffurf taflenni syml a hysbyslenni bach yn bennaf. Ond datblygodd y rhain i fod yn fwy cywrain, a chafwyd chwyldro mewn argraffu posteri gyda gwelliannau mewn lithograffi lliw ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, wrth i'r poster lliw ddod yn rhatach i'w gynhyrchu. Er bod posteri rheilffyrdd wedi'u defnyddio ers diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd eu hoes aur rhwng 1923 (pan sefydlwyd pedwar cwmni mawr, y Great Western Railway; Southern Railway; London, Midland & Scottish a'r London & North Eastern Railway) a 1947, pan wladolwyd y rheilffyrdd. Fodd bynnag, mae gan Amgueddfa Cymru enghreifftiau lu o bosteri rheilffyrdd a gynhyrchwyd yn y 1950au a'r 60au sydd yr un mor drawiadol a diddorol, a'r un mor lliwgar a llawen. Mae rhai posteri'n cyfuno lluniau a sloganau. Un o'r rhai enwocaf yw llun John Hassall o bysgotwr llawen yn sgipio ar y traeth, gyda'r slogan "Skegness is SO Bracing". Datblygodd y pysgotwr llawen hwn yn fasgot i Skegness a chredir ei fod wedi cyfrannu at lwyddiant y dref fel cyrchfan wyliau. Mae'r poster G.W.R. gan John Hassall yn ein casgliad, sy'n dyddio'n ôl i tua 1925, yn hysbysebu Aberdaugleddau, ac yn dangos pysgotwr a bachgen yn gafael mewn pysgodyn gyda'r slogan"Milford Haven – where fish comes from." Mae casgliad Amgueddfa Cymru'n cynnwys tua 60 o enghreifftiau, ac mae'r rhain yn gynrychiolaeth dda o'r mathau o bosteri oedd yn cael eu cynhyrchu a'u harddangos ledled Cymru. Mae'r enghreifftiau'n amrywio o ran dyddiad o tua 1914 i'r 1960au, gyda llawer iawn o enghreifftiau o'r 1905au a'r 60au. Datblygodd pob cwmni rheilffordd ei arddull unigryw ei hun, ac roedd pob un yn defnyddio artistiaid posteri gorau'r dydd. Mae ein casgliad yn cynnwys enghreifftiau rhagorol gan Norman Wilkinson, Charles Pears a John Hassall. Casgliadau'r Amgueddfa Gallwch weld detholiad o'r posteri hyn yn ein cronfa ddata casgliadau, Delweddau Diwydiant. Llyfryddiaeth Happy as a Sand-Boy Early Railway Posters gan Beverly Cole a Richard Durack (1990) Railway Posters 1923-1947 gan Beverly Cole a Richard Durack (1992).
A Window into the Industry Collections Mark Etheridge, 1 Tachwedd 2013 Hello, and welcome to the first blog entry on our Industrial collections. In this blog we aim to let you know about some of the interesting and varied objects that enter the museum collections via our Industrial sites. These include Big Pit National Coal Museum, Welsh Slate Museum and National Waterfront Museum, as well as the National Collections Centre. We collect in all fields of industrial and maritime history and we hope through this blog to tell you more about new collections as they come into the museum and how we look after them.Recently a number of unusual items have come into the collection relating to the coal industry.Promotional keyring by Phurnacite Coal Products Ltd. Showing 'Phurnacite Man' in the shape of a coal briquette with arms and legs. This dates from c.1980s. Four golf balls sold during the 1984-85 Miners' Strike. These show caricatures of Margaret Thatcher, Neil Kinnock, Arthur Scargill and Norman Tebbit. This is an example of a Terry towelling baby’s nappy sold in the canteens of the National Coal Board. They would have been sold along with towels and soap. This example was purchased from Cwm Colliery cokework's canteen in the mid-1970s. The soap is stamped P.H.B. which stands for Pit Head Baths.
