Datblygiadau yn y Goedwig!
Hywel Couch, 3 Tachwedd 2010
Dyma fy blog cynta ers cael fy apwyntio fel Hwylusydd Archwilio Natur yma yn Amgueddfa Sain Ffagan. Prif pwrpas y swydd yw hybu ymwelwyr i’r Sain Ffagan i gymryd sylw ar y wledd o bywyd nature sy’n byw o fewn yr amgueddfa.
Fel rhan o’r prosiect, mae ‘na wedi bod rhai datblygiadau yn y goedwig yn Sain Ffagan, ger llwybr y goedwig. Ger un o’r paneli gwybodaeth rydym newydd ychwanegu troellwr caneuon adar! Wrth dewis yr aderyn rydych am glywed a troi’r braich ar y troellwr, mae’n bosib i wrando ar 8 aderyn sy’n byw yn ein goedwig. Mae’n ffordd wych o ddysgu caneuon yr adar wahanol!
Rydym hefyd wedi adeiladu cuddfan adar yn y goedwig. Mae’r cuddfan yn lle ffantastic i ymlacio tra’n gwylio adar yn bwydo ar ein gorsaf bwydo. Mor belled rydym wedi nodi o leiaf 9 aderyn wahanol yn ymweld, o’r titw tomos las i cnocell y coed. Wrth gwrs, gan bo ni yn y goedwig, mae digon o wiwerod yn dod i ymweld hefyd!
Mi ddylai’r cuddfan bod ar agor i’r cyhoedd yn fuan, gobeithio erbyn diwedd y mis! Mae hi wir yn lle delfrydol i ymweld â thermos o de ac i ymlacio. Ar hyn o bryd rydym yn gweithio ar paneli gwybodaeth i’r cuddfan, gobeithio bydd rhain yn barod erbyn y gwanwyn.
Os oes gennych unrhyw awgrymiadau am ddefnydd y cuddfan neu hyd yn oed awgrym am enw, plis rhowch wybod i mi trwy sylwadu. Cadwch lygad ar y blog ‘ma am wybodaeth ar ddigwyddiadau a weithgareddau nature sydd i’w ddod!
Mae’r prosiect wedi’u ariannu gan Biffaward trwy’r Cronfa Cymunedau Tirlenwi a Legal and General.
Stori'r Is-swyddog Edgar Evans o Rhosili yng Ngŵyr yw un o'r mwyaf teimladwy i godi o Alldaith Antarctig Brydeinig Scott ym 1910-13. Evans, ag yntau'n un o'r tîm o bump i gyrraedd Pegwn y De gyda Scott ei hun, oedd y cyntaf i farw ar y daith yn ôl o'r Pegwn.
Yma byddwn ni'n ymchwilio i gysylltiadau Cymreig eraill â'r Antarctig — daearegwr o Sain Ffagan a sŵolegydd o Saint-y-brid a benodwyd yn ddiweddarach yn Gyfarwyddwr Amgueddfa Genedlaethol Cymru.
Sir Tannat William Edgeworth David (1858-1934)
Daearegwr o Gymru ym Mhegwn Magnetig y De
Ganwyd y daearegwr T.W. Edgeworth David ym 1858 yn Sain Ffagan yn fab i reithor. Astudiodd ddyddodion rhewlifol yn ne Cymru cyn symud i Awstralia ym 1882 i ymuno ag Arolwg Daearegol New South Wales. Ym 1891 cafodd ei benodi'n Athro Daeareg ym Mhrifysgol Sydney gan ddod yn un o wyddonwyr enwocaf Awstralia.
Ymunodd David ag alldaith Ernest Shackleton, Nimrod, ym 1907. Ym mis Mawrth 1908 yn 50 oed, arweiniodd esgyniad cyntaf Mynydd Erebus, llosgfynydd byw ar Ynys Ross. Ef, ynghyd â Douglas Mawson ac Alistair Mackay oedd y cyntaf, ym mis Ionawr 1909, i gyrraedd rhanbarth Pegwn Magnetig y De. Cymerodd y siwrnai 2,028 cilomedr 122 o ddiwrnodau ac mae'n un o'r teithiau hiraf erioed ar sled heb gefnogaeth.
Llwyddodd i berswadio llywodraeth Awstralia i gyfrannu tuag at alldaith Scott ym 1910 ac fe'i cynorthwyodd i benodi daearegwyr o blith ei fyfyrwyr. Enillodd y Polar Medal ym 1910 a derbyniodd radd anrhydedd Prifysgol Cymru ym 1921.
Dilwyn John ac Ymchwil y Discovery
Dychwelodd llong Antarctig gyntaf Scott, Discovery, i'r cyfandir ym 1925 ar y cyntaf o fordeithiau ymchwil gwyddonol yng Nghefnfor y De i astudio bioleg y Môr ac effaith hela morfilod yn fasnachol ar boblogaeth morfilod. Parhaodd yr ymchwil hwn, a gaiff ei adnabod fel Ymchwil y Discovery, tan 1951.
Roedd David Dilwyn John (1901-95), o Saint-y-brid yn Sir Forgannwg, yn sŵolegydd fu ar dair o'r mordeithiau yma rhwng 1925 a 1935. Gweithiai'r gyntaf, ar Discovery, rhwng 1925 a 1927 yn y moroedd o amgylch De Georgia a'r Penrhyn Antarctig. Wedi hynny, treuliodd ddwy flynedd ar yr RRS William Scoresby ar alldaith marcio morfilod o amgylch De Georgia. Ym 1913-33 ef oedd Prif Wyddonydd Discovery II ar y gylchfordaith aeaf gyntaf o'r Antarctig.
Ym 1935 ymunodd John â staff yr Amgueddfa Brydeinig (Hanes Natur) fel Curadur Cynorthwyol Sŵoleg. Gadawodd ym 1948 i fod yn Gyfarwyddwr Amgueddfa Genedlaethol Cymru, a hynny hyd at 1968. Enillodd y Polar Medal ym 1941.
Dilwyn John
Palu yn y pridd
Danielle Cowell, 28 Hydref 2010
Ar dydd Mercher 20 Hydref cafod miloedd o blant hwyl yn palu yn y pridd fel rhan o broject Bylbiau’r Gwanwyn i Ysgolion – ymchwil newid hinsawdd.
Roedd nifer yn edrych ymlaen i blannu’r bylbiau bach y byddant yn gofalu amdanynt tan y gwanwyn nesaf. Yr wythnos nesaf bydd yr ysgolion yn dechrau casglu cofnodion tywydd a chwblhau sialensiau Athro’r Ardd er mwyn ennill eu Tystysgrifau Gwyddonwyr Gwych.
Mae’r project yma yn gyfle gwych i ddysgu y tu allan i’r ystafell ddosbarth, ond mae hefyd yn fodd i Amgueddfa Cymru rannu gwybodaeth ac adnoddau gwyddonol gydag ysgolion ledled Cymru.
Yr ystadegau...
Mae 5.4% o ysgolion cynradd Cymru yn cymryd rhan eleni, 2,681 o ddisgyblion mewn 71 ysgol ar drws Cymru.
Mae 60% o’r ysgolion dros 30 milltir o Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd, sy’n bencadlys yr ymchwiliad.
Mae 42% o’r ysgolion wedi’u lleoli yng Ngogledd Cymru, 33.8% yn Ne Ddwyrain Cymru, 16.9% yng Ngorllewin Cymru a 8.4% yng Nghanolbarth Cymru.
Mae 38% wedi’u lleoli mewn ardaloedd Cymunedau’n 1af ac mae 40% yn ysgolion Cymraeg neu ddwyieithog.
Mae 37% yn cymryd rhan yn y project am y tro cyntaf tra bo 63% wedi bod yn rhan o’r project am ddwy flynedd neu fwy.
Ryseitiau'r Hydref
Gareth Bonello, 28 Hydref 2010
Mae Gwledd yr Hydref yn parhau am un diwrnod arall (fory, dydd gwener yr 29ain). Diolch i bawb a ddaeth i mwynhau'r bwyd yr wythnos yma. Mi fyddaf yn blogio ymhellach am yr Hydref cyn bo hir, ond yn y cyfamser dyma'r ryseitiau fe ddefnyddiom:
