We need you - have your say! Grace Todd, 2 Gorffennaf 2013 We’re very excited about our newest specimen on display here in the Clore Discovery Centre –an ichthyosaur skull that was found not far from here at Lavernock (near Penarth).The skull is going to be on display throughout the summer and this is where you come in.Instead of us writing an information panel based on what we know about the specimen, we’d rather find out what you would like to know.So over the next couple of months come into the museum, investigate the specimen and leave your suggestions for what you’d like to discover about the ichthyosaur in the ballot box we’ve set up in the Clore Discovery Centre.We’ve also got some exciting family workshops lined up where we’ll be learning more about the Jurassic seas that our Ichthyosaurs lived in. FOLLOW US ON TWITTER @cloreexplorerSaturday 6th July 2pmSunday 7th July 2pmSaturday 13th July 2pm
Hunt for the black lugworm Peter Howlett, 27 Mehefin 2013 This week, three members of the department travelled to Whiteford Burrows on Gower to hunt for the black lugworm Arenicola defodiens. This species is less common than the blow lug Arenicola marina that most people may have heard of or seen previously, tends to be larger and, as the name suggests, is darker in appearance (see picture).Digging for these animals is difficult as their burrows go deep into the sediment so we used a ‘bait pump’ to try and suck them out (see picture)! Success was variable but we did manage to collect a few of each species.The black lug was first described in 1993 from shores in South Wales including Whiteford Burrows, so this area is considered the ‘type locality’ for the species. As we didn’t have any specimens of the black lug in our collections, we felt it was important to collect a few for future reference and potential research possibilities. Some material was also preserved in 100% ethanol for possible future genetic work.
Supporting Kids in Museums David Anderson, 24 Mehefin 2013 The launch of the ‘Kids in Museums’ manifesto with the Minister for Culture and Sport John Griffiths and Children’s Commissioner Keith Towler took place at National Museum Cardiff this morning. It was a great event and good to see so many young people involved and supporting this project.A few weeks ago Maria Miller, the English Culture Secretary, made a speech in which she justified the arts and culture on economic grounds. I was glad to hear John Griffiths challenge this reductionist and limited perspective, by emphasising the social and educational value of museums. We are the largest provider of learning outside the classroom in Wales, and play a key role in many communities across the nation.Amgueddfa Cymru supports the Kids in Museums Manifesto which pledges to work towards putting the twenty points – from inviting teenagers to hang out at museums to creating a comfortable safe place for children and families – into practice. There is a Welsh language version of the manifesto, produced with support from the Welsh Government.Something that’s fast becoming a star attraction at National Museum Cardiff is a beautiful bronze sculpture of a galloping horse by the famous 19th century French Impressionist, Edgar Degas. The work, which has found a permanent home alongside other works here, has been accepted in lieu of inheritance tax from the estate of the artist, Lucian Freud, who died in 2011, and allocated permanently to Amgueddfa Cymru – National Museum of Wales. The sculpture will be a major addition to our collection, of which we can all be proud.Last weekend was particularly busy for National Museum Cardiff. We joined up with the BBC and a host of wildlife partners to host the ‘Summer of Wildlife’, a fun day of discovering more about our wildlife and we also supported the Welsh language festival Tafwyl in the grounds of Cardiff Castle with a chance for visitors to see the clogmaker from St Fagans and experience some of our natural history and art collections on our stand. Tafwyl Festival helps Welsh language thrive in the capital and we were more than happy to support this successful event.At the end of May Amgueddfa Cymru had a very successful presence at both the Urdd Eisteddfod and the Hay Festival.Over 5000 people attended our stand at the Urdd Eisteddfod in Boncath, north Pembrokeshire, where the focus was on the National Wool Museum, being just half an hour away from the Maes. John Griffiths, Minister for Culture and Sport visited the stand and Stephen Crabb MP for Preseli Pembrokeshire really got stuck into the knitting with the giant knitting needle! At the GwyddonLe science pavilion there was an opportunity to learn more about the archaeology of the Preseli Mountains and the Bluestones with Ken Brassil.At the Hay Festival, we shared a stand with Cadw, the Royal Commission and the Historical Houses Association under the branding History Wales. We ran a number of activities for children during the week highlighting in particular the 30th birthday of Big Pit: National Coal Museum and craft work from St Fagans. The stand was extremely busy, and it was a great opportunity to work with partner organisations to promote Welsh History. John Griffiths, Minister for Culture and Sport, visited the stand to launch the latest edition of Big Pit’s people’s history magazine, Glo, which was dedicated to the 30th anniversary of the establishment of Big Pit as a museum.Our new children’s book ‘Albie the Adventurer: Dinosaur in the Forest’ was launched officially at the festival in an interactive session with children. The story is by Grace Todd, and is based on a workshop run for Foundation Phase children in the Clore Discovery Gallery at National Museum Cardiff, where Albie discovers the sights and sounds of the prehistoric forest! I’m sure the book will charm children and grown-ups alike!One event which I really enjoyed a few weeks ago was the National Theatre Wales’ production ‘Praxis Makes Perfect’. It was an immersive gig imagining the life of Giangiacomo Feltrinelli, the millionaire Italian communist who was at the heart of many of the most extraordinary events of the twentieth century. I thoroughly enjoyed it and the show will be going on tour to festivals this summer. I’d definitely recommend! And on the subject of things Italian, I have also been reading The Dark Philosophers by Gwyn Thomas, a Library of Wales publication, about a group of men who meet in an Italian café in an industrial community in the period around World War II. For me, Gwyn Thomas is a real discovery, a powerful writer with (is it just my imagination?) just a touch of Damon Runyon?
Baner y Sgowtiaid ar daith i Begwn De Jennifer Barsby, Adran Gadwraeth, Elen Phillips, Adran Bywyd Gwerin, a Tom Sharpe, 14 Mehefin 2013 Comander Evans yn rhoi'r faner yn ôl i'r Arweinydd T. W. Harvey ar fwrdd y Terra Nova ar 17 Mehefin 1913 Achub y faner o weddillion neuadd y sgowtiaid, Wyverne Road, Cathays, Caerdydd, wedi cyrch bomio Almaenig ar 30 Ebrill 1941 Pan ddychwelodd y Terra Nova, llong alldaith Antarctig Capten Scott, i borthladd Caerdydd ar 14 Mehefin 1913, roedd sawl baner yn chwifio arni. Yn ogystal â Lluman Wen ar ei starn, y ddraig goch ar y prif hwylbren ac arfbais Dinas Caerdydd ar yr hwylbren blaen, roedd baner arall tipyn llai hefyd yn cyhwfan ar flaen y llong. Baner fach werdd 4ydd Trŵp Sgowtiaid Caerdydd oedd hi, a aeth i'r Antarctig ac yn ôl. Sefydlwyd 4ydd Trŵp Sgowtiaid (St Andrew) Caerdydd yn ardal Cathays yng Nghaerdydd ym mis Hydref 1908, prin bum mis wedi i sylfaenydd y mudiad Robert Baden-Powell gyhoeddi Scouting for boys. Er gwaetha'i deitl, dyma'r trŵp sgowtiaid cyntaf i'w sefydlu yng Nghymru. Ym mis Mawrth 1910, archebodd eu harweinydd, T. W. Harvey, faner gan bencadlys y sgowtiaid yn Llundain, er mwyn ei chyflwyno i Scott ar gyfer ei alldaith arfaethedig i Begwn y De. Talodd chwe swllt amdani, a thair ceiniog i'w phostio, ac ar yr anfoneb a bostiwyd gyda'r taliad drwy archeb bost, ysgrifennodd "Urgent. For Captain Scott Terra Nova for South Pole" . Cyflwynwyd y faner i'r alldaith ym mis Mehefin 1910, pan oedd y Terra Nova yng Nghaerdydd i lwytho glo a chyflenwadau eraill yn barod ar gyfer y fordaith fawr i'r Antarctig ar 15 Mehefin. Roedd yn un o sawl baner a gyflwynwyd i'r alldaith yng Nghaerdydd gyda chais i'w cludo i Begwn y De. Mae'n sicr i'r baneri gyrraedd caban cychwynnol yr alldaith yn Cape Evans, McMurdo Sound ym môr Ross, ond go brin yr aeth Scott â nhw bob cam i Begwn y De ei hun. Ffurfiodd 4ydd sgowtiaid Caerdydd osgordd er anrhydedd ar ochr y cei yn Noc y Rhath pan ddychwelodd y Terra Nova i Gaerdydd ddydd Sadwrn 14 Mehefin 1913. Dridiau'n ddiweddarach, ar 17 Mehefin, ymgasglodd tua hanner cant o'r trŵp ar fwrdd y Terra Nova i wylio'r Comander Teddy Evans – a gymerodd yr awenau ar ôl i Scott farw – yn cyflwyno eu baner yn ôl i'w harweinydd T. W. Harvey. Wrth annerch y bechgyn, dywedodd Evans, "Well, boys, here's your flag, and I hope you will treasure it. It has been a long way. If you become such good soldiers as Captain Oates, you will be good men." Ar ôl i'r faner ddychwelyd i ddwylo'r sgowtiaid, cafodd ei fframio a'i harddangos yn neuadd y sgowtiaid yn Wyverne Road Caerdydd tan 30 Ebrill 1941, pan gafodd yr adeilad ei ddinistrio gan ffrwydryn tir Almaenig a ollyngwyd yn ystod cyrch awyr. Wrth chwilio a chwalu drwy'r adfeilion wedyn, cafodd pawb gryn syndod o weld y faner yn un darn a ddim gwaeth. Nid dyna ddiwedd anturiaethau'r faner, fodd bynnag. Cafodd ei harddangos yn y cwt newydd, a losgodd i'r llawr maes o law, cyn symud i adeilad newydd arall yn Cathays a ddifrodwyd gan ddŵr ar ôl i'r peipiau fyrstio. Goroesi fu hanes y faner unwaith eto. Bellach yn rhan o gasgliad tecstilau Amgueddfa Cymru, mae baner 4ydd trŵp sgowtiaid Caerdydd (St Andrew) wedi ailymuno â dwy faner arall oedd yn cyhwfan ar y Terra Nova pan ddychwelodd i Gaerdydd – y Lluman Wen a'r Ddraig Goch. Baner 4ydd Trŵp Sgowtiaid Caerdydd Boy Scouts Be Prepared Mae'r faner wedi'i gwneud o ddau ddarn o frethyn gwlanog gwyrdd garw, gwehyddiad plaen, wedi'i gwnïo â pheiriant drwy'r canol gyda phwythau dwbl ag edau gotwm ddu. Mae'r ochrau wedi'u troi tu chwith a'u gwnïo â pheiriant gyda'r un edau ddu. Ar ganol y faner mae motiff fleur-de-lis melyn y Sgowtiaid wedi'i amlinellu â phaent brown a du. Mae'r brethyn gwyrdd wedi'i randorri a'r ymylon wedi'u troi am i mewn, gyda'r motiff wedi'i osod ar y tu blaen, a'r ymylon wedi'u plygu oddi tano a'u gwnïo â pheiriant gyda phwythau dwbl. Mae'r dechneg hon yn golygu bod modd gweld y motiff o'r ddwy ochr wrth chwifio'r faner, er mai dim ond o'r tu blaen y gellir gweld yr ysgrifen. O dan y fleur-de-lis, mae sgrôl, eto mewn gwlân melyn, â'r arwyddair BOY SCOUTS BE PREPARED wedi'i beintio mewn priflythrennau du. Mae enw'r trŵp wedi'i beintio'n wyn yn y gornel chwith isaf. Mae'n mesur 92.5 cm x 115cm, sy'n golygu mai dyma'r faner leiaf o blith baneri'r Terra Nova sydd yng nghasgliad yr Amgueddfa. Mae ymyl y faner, a fyddai wedi bod yn nannedd y gwynt, wedi treulio cryn dipyn. Mae difrod fel hyn yn gyffredin ar faneri. Mae rhywfaint o farciau duon ar y tu blaen hefyd, ac er na wyddom yn union beth ydyw, mae'n debyg iawn i'r marciau sydd ar y ddwy faner arall o gasgliad y Terra Nova. Mae olion rhwd bach, tyllau pinnau a phwythau tacio hir yn awgrymu ei bod wedi'i harddangos ar fwrdd caled mewn ffrâm ar un adeg. Mae cryn dipyn o ddifrod golau ar y tu blaen hefyd. Yn anffodus, does dim modd gwrthwneud hyn, ond bydd deunyddiau ar gyfer cadwraeth yn helpu i gynnal strwythur ffisegol y faner. Mae olion colli lliw, rhwygo a staenio yn ein helpu i ddeall sut cafodd y faner ei defnyddio, ei storio a'i harddangos yn ystod 103 o flynyddoedd o hanes. Ein nod yw diogelu cymaint ag sy'n bosib o wybodaeth am orffennol y faner.
Portread o Teddy Evans o'r Antarctig, Evans y Broke (1880-1957) 14 Mehefin 2013 Yr Is-swyddogion William Lashly (chwith) a Tom Crean ar fwrdd y Terra Nova wrth iddi ddychwelyd i Gaerdydd, 14 Mehefin 1913 Evans of the Broke> (1880-1957) Pan gafodd y llun hwn ei beintio ym 1937, roedd y Llyngesydd Syr Edward Ratcliffe Garth Russell Evans yn 57 mlwydd oed ac yn Gadbennaeth, The Nore, gorsaf reoli'r Llynges Frenhinol yn Chatham, Caint. Roedd wedi cael gyrfa nodedig ar y môr, yn enwedig yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf pan arweiniodd long HMS Broke i hyrddio yn erbyn distrywlong Almaenig mewn brwydr ger arfordir Dover ym 1917. Ond roedd yn adnabyddus hefyd fel Ail Gomander yn ystod alldaith olaf Capten Scott i'r Antarctig rhwng 1910 a 1913. Mae'r paentiad hwn yn rhan o gyfres o ugain portread o Gymry amlwg a gomisiynodd Syr Leonard Twiston Davies ym 1937 ar gyfer Amgueddfa Genedlaethol, gan yr arlunydd Sydney Morse-Brown (1903-2001), Prifathro Ysgol Gelf Caerfyrddin ac Arolygydd Celf Ysgolion Cymru. Cafodd eraill eu dethol o feysydd amrywiol dros ben; gan gynnwys y dramodydd a'r actor Emlyn Williams (1905-1987), Dr Thomas Jones (1870-1955) cyn-ysgrifennydd i'r Cabinet, David Davies, Arglwydd Davies y Cyntaf o Landinam (1880-1944), y pensaer Clough Williams-Ellis (1883-1978), y nofelwyr Richard Hughes (1900-1976), Charles Morgan (1894-1958) a Hilda Vaughan (1892-1985) a Jimmy Wilde, paffiwr a phencampwr pwysau pryf y byd (1892-1969). Roedd Evans yn honni bod ganddo waed Cymreig, er mai braidd yn annelwig yw'r cefndir hwnnw mewn gwirionedd. Cafodd ei eni ar 28 Hydref 1880 ym Marylebone Llundain; yn fab i frodor o Oldham, Swydd Gaerhirfryn lle'r oedd ei dad yntau, Henry Edwin Evans, yn cadw siop. Wedi plentyndod digon cythryblus, ymunodd Evans â'r Llynges Frenhinol ym 1896. Ym 1902, fel is-gapten, gwasanaethodd Evans fel ail swyddog ar long y Morning, un o ddwy a anfonwyd gan y Gymdeithas Ddaearyddol Frenhinol i helpu i ryddhau'r Discovery, llong alldaith gyntaf Scott, o'r rhew yn McMurdo Sound yn yr Antarctig. Ym 1909, manteisiodd Evans ar ei dras Gymreig niwlog er mwyn denu cefnogaeth yng Nghaerdydd ar gyfer Alldaith Genedlaethol Gymreig i'r Antarctig. Ond ymhen ychydig fisoedd, clywodd am gynlluniau Capten Scott i ddychwelyd i'r Antarctig a chafodd wahoddiad i ymuno ag ef fel yr ail gomander. Llwyddodd i ddenu cymaint o nawdd o Gaerdydd a gweddill Cymru, nes Scott benderfynu defnyddio Caerdydd fel cartref y Terra Nova, llong yr alldaith. Yn ystod ail alldaith Scott (a'r olaf), ymunodd Evans â William Lashly a Tom Crean, fel aelod o'r criw sled wrth gefn a deithiodd gyda Scott o fewn 150 milltir i Begwn y De, cyn troi'n ôl ar 4 Ionawr 1912, a gadael Scott, Lawrence Oates, Edward Wilson, Henry Bowers ac Edgar Evans i barhau tua'r Pegwn. Teddy Evans, Lashly a Crean oedd y rhai olaf i weld Scott a'i griw yn fyw. Bu bron i Evans farw wrth ddychwelyd i gaban cychwynnol y daith. Ac yntau'n dioddef o'r llwg, bu'n rhaid i Lashly a Crean ei lusgo ar y sled. Ar 18 Chwefror 1912, straffaglodd Crean ar ei ben ei hun am y 35 milltir olaf i chwilio am gymorth, gan adael Lashly i ofalu am Evans a oedd bellach yn ddifrifol wael. Cyflwynwyd Medal Albert i Crean a Lashly yn ddiweddarach, am achub bywyd Evans. Wedi cyfnod o adferiad yn Lloegr, dychwelodd Evans i'r Antarctig yn feistr ar y Terra Nova er mwyn casglu aelodau'r alldaith a chriw'r pegwn. Ar ôl cyrraedd caban cychwynnol y daith, a'r llong wedi'i haddurno yn barod i ddathlu'r gamp o gyrraedd Pegwn y De, clywodd y newyddion trist fod Scott a'i gymdeithion wedi marw ar y ffordd yn ôl. Roedd Evans bellach yn gyfrifol am arwain yr alldaith, a dychwelodd y Terra Nova yn ôl i Ddoc y Rhath, Caerdydd, ar 14 Mehefin 1913. Penllanw gyrfa Evans oedd cael ei urddo'n Farwn cyntaf Mountevans ym 1945. Bu farw yn Norwy ar 20 Awst 1957.
