O'r diwedd Gareth Bonello, 9 Mehefin 2008 O'r diwedd, dwi'n gallu canolbwyntio am hanner awr ar sgwennu'r blog yma, y blog cyntaf ers dros chwe mis. Y prif reswm fod gen i amser i sgwennu ydi fy mod wedi stopio gweithio dau ddiwrnod yr wythnos yn Oriel 1, felly rwy'n araf bach ddal i fyny gyda'r gwaith curadurol oedd yn dioddef oherwydd y ddau ddwrnod coll yna.Ers y blog diwethaf, rydym wedi bod yn gweithio ar ardddangosfeydd Saethyddiaeth, Meddygol, Yr Urdd, Pop ac Eidalwyr yng Nghymru.Dwi hefyd wedi bod yn ceisio cydlynu digwyddiadau Sain Ffagan ar gyfer 2009, pryd mai Cerddoriaeth fydd y thema, a gweithio ar y Ddresel Gymunedol nesaf, pryd bydd Clwb Bocsio Cwm Carn yn dangos eu metel.Dwi hefyd wedi mynychu sawl cynhadledd, yn Stockholm, Llundain, Birmingham, Bolton a Llandrindod, wedi dysgu llawer, ac wedi rhannu profiadau am faterion casglu cyfoes. Mae drafft o Gynllun Casglu Cyfoes yr amgueddfa wedi ei anfon at fy nghyd-guraduron, a caiff ei drafod mewn cyfarfod ar ddiwedd y mis.Dwi dal heb dderbynodi gwrthrych eto, sydd ychydig yn rhwystredig. Yn rhannol, da ni dal yn disgwyl canlyniad y cyfarfod uchod, ond dwi'n eithaf hyderus fy mod yn gwybod-ish beth i'w gasglu. Bydd rhaid i fi fod yn amyneddgar - wedi'r cyfan, bydd deunydd cyfoes dal o gwmpas mewn ychydig fisoedd...neu fydd yna?Na'i drio sgwennu hwn yn fwy rheolaidd, ond, byddwch yn gwybod, os na welwch chi ddim, fydda i mor brysur yn casglu, fydd dim amser gen i. Hwyl wan.
Cregyn bylchog sy'n bwyta nwy 1 Ebrill 2008 Casglwyd y rhywogaeth a'r Genws newydd Spinaxinus sentosus o gargo organig y llong suddedig Francois Vieljeux. Mae'r genws yn wahanol i thyasiridau eraill hysbys, a dyma'r unig gofnod o'r rhywogaeth hon hyd heddiw. Thyasira methanophila, cragen fylchog newydd i wyddoniaeth o ardal tryddiferfannau methan oddi ar arfordir Concepción, Chile. Mae ei enw'n awgrymu ei ddibyniaeth ar fethan. Darlun manwl o gragen allanol Spinaxinus sentosus a ganfuwyd yng nghargo organig y llong suddedig Francois Vieljeux. Ar ôl i wyddonwyr yr Amgueddfa chwyddo'r llun a sylwi ar y pigau, galwyd y genws newydd yn 'Spinaxinus'. Ceir cronfeydd mawr o olew a nwy naturiol yn ddwfn o dan wely'r môr, ond ni ddarganfuwyd tan yn gymharol ddiweddar fod methan yn tryddiferu o arwyneb gwely'r môr. Gelwir y mannau hyn yn 'dryddiferfannau nwy', ac mae rhai anifeiliaid wedi esblygu yn benodol i fanteisio ar yr amgylchedd unigryw hwn. Diet o fethan a sylffwr Mae cymunedau o gregyn bylchog yn byw wrth y tryddiferfannau methan hyn sy'n defnyddio'r nwy fel ffynhonnell fwyd. Nid ydynt yn bwyta'r nwy, ond maent wedi esblygu i lochesu bacteria yn eu meinwe sy'n cyflawni'r dasg yn eu lle. Gelwir yr organebau hyn yn rhai 'cemosymbiotig', ac mae rhai grwpiau o gregyn bylchog wedi bod yn llwyddiannus iawn wrth addasu i'r amgylchedd hwn. Mae'r grŵp hwn o gregyn bylchog yn gallu ecsploetio sylffwr hefyd, ac maent yn byw mewn mannau lle ceir haenau o blanhigion yn pydru, o amgylch carcasau pydredig morfilod, wrth agorfaoedd poeth, a hyd yn oed mewn mwd sydd wedi'i lygru ag olew disel. Oherwydd bod y cregyn bylchog hyn yn dod o amgylchedd anghyffredin, ac yn aml o ddyfroedd dyfnion, mae llawer ohonynt eto i'w hastudio'n fanwl. Anfonwyd nifer ohonynt i Amgueddfa Cymru i gael eu hadnabod a'u disgrifio. Cregyn bylchog o Chile Anfonwyd cregyn yn ogystal â sbesimenau byw o gregyn bylchog i'r Amgueddfa yn dilyn darganfyddiad tryddiferfan nwy oddi ar arfordir Chile 700-900m o dan arwyneb y môr. Roedd un rhywogaeth o'r fath, mewn grŵp o'r enw Thyasira, yn newydd i wyddoniaeth. . Astudiwyd y bacteria ym meinwe tagell y gragen fylchog drwy ddefnyddio microsgop sganio electronig. Cadarnhaodd hyn y symbiosis (dibyniaeth) rhwng y bacteria a'r gragen fylchog. Darganfuwyd bod rhywogaeth o'r genws Lucinoma yn newydd i wyddoniaeth hefyd, ond hyd yma dim ond cregyn a ddarganfuwyd. Mae'n debygol bod y mwyafrif o'r rhywogaethau sy'n byw ar y safle hwn yn endemig (wedi'u cyfyngu i'r lleoliad hwn) ac nac ydynt yn bodoli unrhyw le arall yn y byd. Glandir Pacistan Anfonwyd rhywogaeth fach o Thyasira atom ar draws y byd o Indus Fan oddi ar arfordir Pacistan. Fe'i casglwyd yn ystod astudiaethau o'r ffawna anghyffredin sy'n byw yn nyfroedd ocsigen isel yr ardal. Canfuwyd y gragen fylchog bitw hon mewn dwyseddau hyd at 500/y metr sgwâr ac mae'n sicr ei fod wedi manteisio ar y bwyd helaeth. Dyma genws arall sydd heb ei astudio, ac mae'r Amgueddfa'n cydweithio â'r Amgueddfa Hanes Natur, Llundain sy'n astudio trefn folecwlar (DNA) y grŵp. Cragen fylchog â blas am longddrylliadau Manteisia'r cregyn hefyd ar ffynonellau artiffisial o fethan a sylffwr, ac un o'r rhyfeddaf ohonynt oedd cargo'r llong gynwysyddion suddedig "Francois Vieljeux". Suddodd y llong oddi ar arfordir gogledd Sbaen mewn 1160m o ddŵr, ynghyd â'i chargo o ffa castor a hadau blodau'r haul. Yn ystod yr ymdrechion i achub y llong sylwyd bod cregyn bylchog wedi setlo ac wedi tyfu ar y cargo. Roedd y cregyn bylchog i gyd yn perthyn i grwpiau cemosymbiotig ac yn ecsbloetio'r sylffwr a ryddhawyd gan y cargo pydredig. Roedd un o'r cregyn bylchog yn Thyasira tebyg i'r sbesimen o Chile. Basn Cascadia, oddi ar Dalaith Washington Tarddell boeth yng ngogledd ddwyrain y Môr Tawel yw Baby Bare Seamount sy'n gartref i rywogaeth newydd o Axinus (tebyg i Thyasira). Mae'r safle'n anghyffredin oherwydd nad oes yno enghreifftiau o'r rhywogaethau deufalf eraill sy'n nodweddiadol mewn lleoliadau tryddiferfannau methan ac awyrellau poeth. Ar y cychwyn roedd ffynhonnell maeth yr anifeiliaid yn ddirgelwch gan fod y lefelau methan a hydrogen sylffid mor isel. Llosgfynyddoedd Mwd Cadiz Oddi ar arfordir de Portiwgal ceir nifer o losgfynyddoedd mwd a ffurfiwyd gan wasgiannau'r platiau tectonig Affricanaidd ac Ewrasiaidd. Mae'r gwasgiannau'n gwthio hylif sy'n llawn methan a sylffwr o grombil y llosgfynyddoedd i wely'r môr uwchben. Erbyn i'r hylifau gyrraedd yr arwyneb maent wedi oeri, felly gelwir y llosgfynyddoedd yn dryddiferfannau oer. Ceir nifer o rywogaethau o gregyn bylchog Thyasira ar y safleoedd hyn, ond dim ond rhai ohonynt sy'n llochesu'r bacteria cemosymbiotig i'w galluogi i dynnu maeth o sylffwr a methan. Yn sgil cydweithio rhwng yr Amgueddfa a Phrifysgol Cadiz, Sbaen, disgrifiwyd rhywogaeth newydd o'r enw Thyasira vulcolutre, sy'n golygu 'perthyn i losgfynydd mwd'. Erbyn hyn, mae'r Amgueddfa, mewn cydweithrediad â Phrifysgol Bangor, yn gweithio ar dacsonomeg Thyasira a gasglwyd mewn folcano mwd yn yr Arctig, a misglen o'r genws Idas a gasglwyd o fwd a lygrwyd gan ddisel o dan lwyfan olew ym Môr y Gogledd. Mae'r gwaith hwn gan Amgueddfa Cymru yn cynorthwyo i ymchwilio'r posibilrwydd o ddefnyddio'r cregyn bylchog hyn i lanhau mannau llygredig ar wely'r môr.
Ha bach Mihangel... Gareth Bonello, 17 Hydref 2007 Newydd sgwennu llith yn ateb ymholiad pbhj ar gyfer fersiwn Saesneg y blog yma. Dwi ddim am ei ailadrodd i gyd yma - roedd yn gwestiwn gan berson unieithog yn amlwg. Roedd yn gofyn beth oedd y tebygrwydd rhwng Cymraeg a British Sign Language (gweler y blog diwethaf). Os oes diddordeb, cliciwch ar English ar top y ddalen. Daeth cwestiwn lot neisiach gan Sabrina Rochemont yn gofyn sut allai fy helpu. Wel, os oes gan rywun farn ar sut mae casglu'r 'Cyfoes', buaswn yn falch iawn cael clywed gennych. A ddylai amgueddfeydd gasglu pob teclyn electroneg dan haul, neu dim ond y rhai sydd a stori ddiddorol? Er enghraifft, rhoddodd rhywun ZX Spectrum, yn ei focs, bron fel newydd i mi y diwrnod o'r blaen. Mae hyn yn anarferol iawn, gan fod llawer o wrthrychau'n cael eu gwerthu ar e-bay y dyddiau yma. Ond oes cysylltiad â Chymru? Oes. Oes stori ddiddorol? Oes. Ydyn ni'n debygol o'i arddangos? Ydyn. Ac yn y blaen - mae'n rhaid cyfiawnhau casglu ar sawl lefel wahanol, yn bennaf oherwydd diffyg lle. Agwedd arall o'r swydd yw delio â chymunedau - mae holl ethos amgueddfeydd yn nnewid - dim adeilad i arddangos trysorau a ddygwyd ydyn nhw bellach, ond canolfannau addysg a hwyl i'r gymdeithas ehangach. Ond wrth gydweithio, oes peryg bod yn nawddoglyd neu docenistic? Reit, i orffen, dyma, yn fras, beth ydw i wedi bod yn ei wneud dros y mis diwethaf: wedi cael cyfarfodydd blaenorol i drefnu'r Arddangosfa Bop yn 2009; bues mewn cyfarfod yn y Trallwng i geisio ffurfio polisi Casglu Cyfoes ar gyfer holl amgueddfeydd Cymru; mynychais fy ail weithdy Straeon Digidol er mwyn dysgu mwy am sut i weithio gyda chymunedau; casglais y gwrthrychau ar gyfer yr ail Ddresel Gymunedol o Johnstown, ger Wrecsam (mae gwybodaeth am y ddresel gyntaf ar 'Rhagor' ar y wefan yma); ymwelais a dau amgueddfa'n Abertawe; a cychwynais fy nghwrs MA Astudiaethau Amgueddfeydd. Whiw! Erbyn i fi sgrifennu mis nesaf, byddaf wedi bod yn Sweden ar gyfer cynhadledd SAMDOK, sef y grŵp casglu cyfoes mwya blaenllaw yn y byd. Wela i chi wap.
Rhywun yn darllen... Gareth Bonello, 20 Medi 2007 Waw! Mae rhywun yn darllen! Dwi'm yn siwr sut mae hynny'n gwneud i mi deimlo, ond diolch beth bynnag. Fe geisia'i ateb eich cwestiynau - Nic yn gyntaf. Y cyfan alla i wneud yw pasio'r neges ymlaen at ein adran TG mae'n ddrwg genni. Er fy mod yn Guradur Bywyd Cyfoes, mae fy neall o systemau cyfrifiadurol yn elfennol iawn. Licio enwau'r gwahanol sgriptiau gyda llaw - tybed yw hi'n bosibl gwneud cerdd ohonynt? Rhodri - ia, yn Sain Ffagan ydw i, ond ddim yn siwr at beth wyt ti'n gyfeirio gyda'r poster Pictiwrs. Digwyddiad oedd hwn? Bu gweithgaredd yma dro yn ol i gofnodi canmlwyddiant ffilm lle dangoswyd hen ffilmiau o'r archif yn Institiwt y Gweithwyr, Oakdale, ond dyna'r unig gysylltiad alla i feddwl amdano. Hefyd, doedddwn i heb gysylltu â'r Blogiadur gan fy mod eisiau cael ychydig o stem o'r tu ol i mi cyn hysbysebu i'r Genedl, ond erbyn hyn dwi'n teimlo'n ddigon hyderus i gael fy nghynnwys. Fe geisia i gofrestru dros yr wythnosau nesaf. Parhewch i gysylltu, ac os oes unrhyw syniadau gennych ynglyn â a chasglu cyfoes, neu sut i wella'r blog, bydda i'n falch iawn cael clywed gennych. Ac yn ôl â ni i sôn am fy ngwaith. Ers y tro diwethaf, rydym wedi bod yn dioddef o broblemau technegol yn Oriel 1. Dyw'r system cyfrifiadurol ddim yn dod ymlaen pan ddylai, mae lluniau wedi diflannu oddi ar rhai o'r sgriniau cyffwrdd, a mae rhai o'r pwyntiau gwrando yn anibynnadwy. Wn i'm beth yw'r term technegol am 'Gremlins', ond mae'r anifeiliaid bach gwyrdd wedi bod yn cnoi drwy'r gwifrau o ddifrif yn ddiweddar. Mae dau arddangosfa arall ar y gweill erbyn 2009/2010, sef arddangosfa Eidalwyr sy'n byw yng Nghymru, ac arddangosfa British Sign Language. Mae'r ail un yn ddiddorol ofnadwy achos mae'r 'gymuned' BSL am wneud cymhariaethau gyda'r iaith Gymraeg. Hynny ydi, mae nhw am dynnu sylw at y ffaith mai iaith leiafrifol sydd ddim yn cael y parch y mae'n haeddu yw BSL, yr un peth a'r Gymraeg. Mae ganddynt enghreifftiau o blant yn gorfod eistedd ar eu dwylo i'w stopio rhag arwyddo, sydd ag adlais o'r Welsh Not. Edrych ymlaen i weithio ar y prosiect yma. Bu penwythnos Hindwaidd (cerddoriaeth, bwyd, hanes, diwylliant) yn llwyddiant ysgubol yn ddiweddar, a byddwn yn mynd i ail agoriad swyddogol y deml Hindwaidd yn Grangetown dydd Sadwrn 22 Medi. Croeso i bawb! Heblaw hyn i gyd, rwy'n parhau i weithio gyda cymuned o Johnstown drwy eu helpu i gasglu ar gyfer ein Dresel Gymunedol. Bydd y gwrthrychau yma ar ddangos cyn y Dolig gobeithio, ac ar y we yn fuan wedyn. Yn olaf, bydd arddangosfa o waith yr artist byd-enwog Mary Lloyd Jones yn agor yn swyddogol ar Hydref y 4ydd. Cofiwch gadw mewn cysylltiad!
Printiadau a darluniau unigryw T. H. Thomas 20 Medi 2007 T.H.Thomas, 'Mrs Jones, the Devil and the supper beer' (1880), o 58, British Goblins; NMW A 11953, pin, inc a golchiad ar bapur. Yn ystod ei oes, creodd T. H. Thomas (1839-1915) gatalog unigryw o brintiadau, darluniau a dyfrlliwiau yn manylu prif ddiddordebau'r 19eg ganrif. Ym 1915, gadawyd y catalog cyfan mewn ewyllys i Amgueddfa Cymru. Thomas Henry Thomas: y casglwr Ganwyd Thomas Henry Thomas, un o sefydlwyr Amgueddfa Cymru, ym Mhont-y-pŵl ym 1839. Astudiodd yn yr Academi Frenhinol a threuliodd amser yn Ffrainc a'r Eidal. Wedi dychwelyd i Lundain ym 1864, arbenigodd mewn portreadau, cynllunio a darlunio llyfrau. Gweithiodd fel arlunydd ar gyfer The Daily Graphic, ac mae nifer o ddarluniau ohono wedi goroesi, yn amrywio o waith ar dwnnel Hafren ym Mhortskewett i ymweliadau brenhinol. Thomas yng Nghymru Rhwng 1866 a 1878, ymsefydlodd Thomas yng Nghaerdydd, lle'r arhosodd am weddill ei fywyd. Daeth i ymwneud â'r Eisteddfod a'r Orsedd ac ymunodd gyda'r Royal Cambrian Academy. Roedd hefyd yn aelod allweddol o Gymdeithas Naturiaethwyr Caerdydd, gan ddod yn llywydd ym 1888. Arweiniodd ei ddiddordeb mewn daeareg at ddarganfod ffosil pwysig newydd, mewn llechen garreg fawr yn y fynwent yn Newton Nottage. Fe'i henwyd yn Brontozoum Thomasii fel teyrnged iddo. Y casgliad Derbyniodd Amgueddfa Cymru gasgliad Thomas o dros 1,000 o brintiadau, lluniau a dyfrlliwiau yn dilyn ei farwolaeth ym 1915. Mae'r prif gasgliad yn cynnwys tri blwch, bob un yn cynnwys tua saith deg o ffolderi sy'n dal hyd at ddeg gwrthrych, wedi'u gosod fesul math o bwnc. Hyd yn ddiweddar, tybiwyd mai gwaith Thomas oedd y system drefnu hon, ond datgelodd astudiaeth fanylach o'r llawysgrifen mai gwaith Isaac Williams, Ceidwad Celf cyntaf yr amgueddfa ydoedd. Nid yw'n hysbys, felly, ar ba ffurf y cyrhaeddodd y gweithiau hyn yn y lle cyntaf, er bod cyfeiriad at lyfr sgrap nad yw wedi ei ddarganfod hyn yma. Gan fod dulliau curadu yn wahanol iawn bryd hynny, mae'n debygol bod y llyfr sgrap wedi ei ddatgymalu a'i gynnwys wedi ei ail osod i'r ffolderi sy'n eu dal heddiw. Mae eu cynnwys yn eithriadol o eang, gyda thestunau yn cynnwys bywyd gwledig a diwydiannol, byd natur, archaeoleg, darlunio llyfrau, llên gwerin a darluniau o fywyd cymdeithasol a diwylliannol. Ymysg y gwrthrychau amrywiol yn y casgliadau mae un arbennig o ddiddorol, sef blwch sigaréts wedi'i llenwi gyda darluniau gan blant o ysgol yn Swydd Rhydychen. Ymddengys bod y rhain yn rhan o arbrawf gan Thomas i ddadansoddi techneg darlunio plant. Cadw bywyd diwylliannol a threftadaeth Cymru Tueddodd diddordebau helaeth Thomas i rwystro ei ddatblygiad artistig, a phetai wedi ymrwymo at gelf yn unig, byddai wedi llwyddo i gael cydnabyddiaeth ehangach. Nid yw hyn, fodd bynnag, yn feirniadaeth — nid yn ei safon artistig mae cryfder deunydd Thomas, ond yn ei ryfeddod, ei ehangder, a'r ffaith ei fod yn cynrychioli catalog sydd bron yn llawn o'r prif ddiddordebau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg. O'i weld o'r persbectif hwn, gellir edrych ar Thomas yn nhraddodiad J. W. Goethe a John Ruskin, dynion yr oedd eu gwaith yn cwmpasu nifer o ddisgyblaethau amrywiol ac a oedd am bontio'r bwlch rhwng gwyddoniaeth a'r celfyddydau. Hefyd, roedd Thomas yn hyrwyddwr brwd o gelf ac artistiaid Cymreig, ac yn gweithio i gefnogi'r bywyd diwylliannol a chadw etifeddiaeth Cymru lle bynnag yr oedd yn bosibl. Mae Amgueddfa Cymru yn ffodus i fod wedi derbyn cymynrodd mor gynhwysfawr, yn arbennig un sy'n cwmpasu bob un o'i adrannau curadurol. T.H.Thomas, 'Effaith ffrwydrad ym Mhwll Glo "Cwtch"', o 115, Mining, NMWA 12383, pin a golchiad gyda phensil ar bapur.
