Mae Archwilio eich Archif yn ymgyrch ar y cyd rhwng Yr Archifau Cenedlaethol a’r Gymdeithas Archifau a Chofnodion ar draws y DU ac Iwerddon. Y bwriad yw dangos potensial unigryw archifau i gyffroi pobl, dod â chymunedau ynghyd ac adrodd straeon anhygoel.

Y llynedd cynhaliodd staff Amgueddfa Cymru ddigwyddiad Archwilio eich Archif am y tro cyntaf. Cafodd ei gynnal yn Sefydliad Oakdale, Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru, gyda detholiad o ddogfennau a ffotograffau yn ymwneud â Chymru a’r Rhyfel Byd Cyntaf i gyd-fynd â lansiad ein catalog Rhyfel Byd Cyntaf ar-lein. Gallwch chwilio’r catalog yma.

Roedd yn ddigwyddiad poblogaidd, gydag oedolion a grwpiau ysgolion yn mwynhau gweld y deunydd archif hanesyddol a chael trafod eu hanes gyda’r staff sy’n edrych ar ôl y casgliadau. Yn dilyn llwyddiant y digwyddiad, rydym yn trefnu un arall eleni. Bydd ‘Darganfod Cymru: Hanes ar Stepen y Drws’ yn cael ei gynnal ar 20-21 Tachwedd ym mhrif neuadd Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd, Parc Cathays. Y thema eleni fydd teithio a thwristiaeth a bydd detholiad o ddeunydd archif o’n casgliadau i’w gweld, yn cynnwys ffotograffau, ffilmiau, cardiau post, llythyrau a llyfrau nodiadau, gyda chyfle i chi eu trafod gyda’r tîm sy’n curadu, rheoli a gwarchod y casgliadau archif. Eleni hefyd bydd cyfres o ddigwyddiadau i blant, gyda chyfle iddynt greu eu cardiau post eu hunain i’w harddangos yn y brif neuadd, neu afael yn y chwyddwydr a’n helpu ni i adnabod enwau a lleoliadau anhysbys o’r casgliadau ffotograffig! Bydd hefyd lwybr Archwilio eich Archif i’w ddilyn o gwmpas yr Amgueddfa.

Gobeithio y gallwch ymuno. Mae mwy o fanylion yma.

Roedd Palas yr Esgob yn Henffordd yn neuadd fawreddog un tro, a gan i’r gwaith adeiladu ddechrau ym 1180 mae’n rhoi cipolwg prin i ni ar dechnegau’r cyfnod. Yr wythnos diwethaf fe es i a rhai o’m cydweithwyr, i’r Palas i weld yr un cwpwl siap bwa sydd wedi goroesi hyd heddiw, ynghudd yn yr atig.

Un o brosiectau diweddaraf Sain Ffagan yw ail-greu un o lysoedd Tywysogion Gwynedd. Sâf y llys gwreiddiol yn Rhosyr, ger Niwbwrch ar Ynys Môn ers y drydedd ganrif ar ddeg. Roedd yn un o 22 llys a ddefnyddiwyd gan Llywelyn ap Iorwerth (Llywelyn Fawr) er mwyn cyflawni ei ddyletswyddau gweinyddol ym mhob ardal. Adfail yw’r llys bellach a phrin yw’r dystiolaeth o ffrâm bren y to, ac felly gwnaed ymchwil helaeth er mwyn creu cynllun addas i’r ail-greuad. Roedd tystiolaeth un sylfaen postyn ynghyd ag ardaloedd gwahanol o gerrig pafin yn awgrymu bod dwy rês o byst pren yn y brif neuadd yn rhannu’r neuadd ar ei hyd, gan greu ‘corff’ canolog a dwy ‘eil’ i’r naill ochr. Byddai’n rhaid angori pyst pren tal fel y rhain er cadernid, a dyma’r rheswm dros ein hymweliad â Henffordd. Y bwriad yw ail-greu’r dechneg fframio drwy ddefnyddio trawstiau angori bwaog tebyg, fydd yn ffurfio pendistiau cryf i ddal distiau’r to. Mae’r trawst bwaog bron mor fawreddog heddiw ag yr oedd yn anterth y neuadd.

Roedd safon y gwaith ym 1168 yn uchel iawn, a gallwch chi weld y cerfio cain ar bennau’r colofnau a’r stydwaith ar ochr uchaf y carn-tro. Rhaid nodi’r pren ei hun hefyd, gan taw dim ond breuddwydio am goed o’r maint all seiri heddiw. Crëwyd dau hanner y cwpwl o un boncyff crwm, a fyddai’n hynod o brin heddiw, ac mae’r golofn gron ger gwaelod y bwa wedi’i cherfio o’r un boncyff â’r trawst sgwâr y tu ôl iddi, sy’n galw am goeden trwchus dros ben. Er bod safon y gwaith yn uchel iawn, rhaid nodi hefyd bod rhai wedi amau y dechneg. Yn English Historic Carpentry (1980) dywedodd Cecil A. Hewett bod hyn yn ‘saernïaeth wael... lluniwyd esiampl Henffordd i safon uchel, ond gwelir y safon yn hollti medrus y pren a manyldeb y ffitio yn unig. Fel y dangosir, mae’r uniadau mor wan, prin y gellir eu galw’n uniadau...’

Ond, mae Palas yr Esgob yn dal i sefyll 835 mlynedd yn ddiweddarach er gwaethaf y ‘saernïaeth wael’. Wedi dychwelyd o Henffordd, yr her i mi yw ail-greu’r cynllun yn ein neuadd ni gan godi dwy ar bymtheg o drawstiau angori hanner cylch i ddal to gwellt Llys Rhosyr. Bydd y cyfan ar raddfa lai, ond y gobaith yw y bydd dau denon cudd ar frig y bwa yn cryfhau’r uniad, tra’n cynnal yr edrychiad traddodiadol.

This October Amgueddfa Cymru had the wonderful opportunity to be a part of the Made in Roath community arts festival. Now in its 7^th year, the festival celebrates creative talent by taking art out of the gallery and into the wider community, with an emphasis on social engagement and inclusivity.

During the weekend of 17^th and 18^th October, the Natural Science conservators and curators along with some amazing Made in Roath volunteers, contributed to the festival’s creative extravaganza by installing a pop-up museum in a residential house. The unique setting allowed us to display many of our scientific specimens in a completely different way and also to make great use of our outreach collections.

Our aim was to simply have fun with the specimens, to inspire curiosity and delight for our visitors, and reinforce the idea that museums can be a friendly, relaxed spaces. So that’s just what we did…. by placing a sheep in the kitchen, a giant ancient millipede on the worktop, a crocodile under the stairs and an ostrich skeleton in the bay window. We filled a snooker table full of insects, made blinds from pressed plants and replaced the cups and saucers in the welsh dresser with fossils and minerals. Our curators enjoyed weaving their humour into the displays in subtle ways too. Visitors may have noticed a fox and otter playing a family game together and spelling their names, the spider’s web in the garden with its own paper label and even the specially created 2015.032 accession number with reference to the year of the festival and the door number of the house! 

Thanks to everyone’s hard work, the exhibition was a huge success and was amazingly well received by the local community. We have a visitor book full of lovely comments to prove it!

We’d like to say special thanks to the local Roath celebrity, Boyd Clack, who cut the red ribbon and opened the museum for us; the property owners who let us take over their home; and our volunteers who warmly welcomed visitors over the weekend, helping us to bring the museum to life.

We hope that our collaborative work with Made in Roath will grow in the future, so we can find even more creative ways to engage the community with our science collections. Watch this space!

https://storify.com/CardiffCurator/museuminahouse-madeinroath2015

We have had more of our I Spy Nature Competition winners in for special behind the scenes tours of National Museum Cardiff.

We ran a drawing competition as part of our I Spy Nature Pop-up Museum at the Capitol Shopping Centre over the summer. We had some fantastic entries and it was extremely difficult to choose the winners. However, we managed to select several winners and they were given natural history related goodies from the Museum’s shop and offered special tours to see what happens once you leave the public galleries and go into the museum’s collections.

These three lucky winners had tours in the fossil and mineral collections with palaeontologist Dr Lucy McCobb and mineral curator Andrew Haycock. 

Some of our other winners have also been in to see what happens in the marine, shell and vertebrate collections.