Volunteer Blog: Lavandula Heaven Luciana Skidmore, Volunteer , 26 Medi 2019 August is the most fragrant month here in St. Fagans gardens as we just finished trimming back and harvesting our lavender shrubs. We prune them at this time of the year to remove old flowers and give them a chance to grow new foliage before the Autumn/Winter months.A well known favourite the lavender has a unique and distinguishable fragrance that is grown for ornamental, aromatic, medicinal and culinary purposes. They are sun loving plants and require a well drained soil.Lavender is such a versatile plant suiting different garden styles and pleasing the most varied tastes. In St. Fagans you can find hundreds of plants of different species. You will see them in our herb garden, surrounding the fountain in the Dutch Garden, dotted amongst perennials in flower borders, as lavender hedges by the greenhouse and complimenting the romantic style of the Rosery. A true aromatic heaven!Lavandula is a genus of 47 known species, here you can find the well known Lavandula angustifolia ‘Hidcote’, the beautiful white flowers of the Lavandula x intermedia ‘Edelweiss’ and one of my favourites the Lavandula x intermedia ‘Grosso’. This particular species is a hybrid cross between the Lavandula angustifolia (English lavender) and the Lavandula latifolia (Portuguese lavender). They are larger, more robust and have longer stalks with bluish purple flower heads making them perfect for cut flowers.Lavender is also a wonderful culinary ingredient. Most varieties can be used in cooking, however the Lavandula angustifolia ‘Munstead’ is more widely used. They taste great in cakes, scones, jams and as a tea. Add 1 tsp. of dried lavender flowers to a cup of water, let it steep for 10 minutes and enjoy! It’s perfect for calming the mind and helping you drift into dreamland.When harvested most of our flowers are dried in our potting shed and used to create lavender bags, beautiful dried flower arrangements and other products that can be seasonally found in the Museum store. We also use them in our historic buildings as decoration and inside mattresses to repel insects as they would have done years ago.
Celebrating 10 years of Taking Part: William’s Story William Tregaskes, 20 Medi 2019 Amgueddfa Cymru helped direct me to a career in heritage by drawing my attention to the possibility of a career in museums at a “career speed dating” event. I would go on to volunteer with National Museum Cardiff, whilst studying.Volunteering as part of the museum’s preventive conservation team, we carried out a wide range of tasks from repackaging lichen, to carefully carrying jade, cleaning paintings currently on display all the while talking to the public about the importance of preventive conservation and promoting part of the Museum traditionally shielded from view. It could be just a few people or what seemed like hundreds of school children, every day brought a different experience.Volunteering brought the reality of the sector and a chance to learn new skills and experiences which were invaluable to my understanding of what museums are and who they are for; fulfilling my personal reasons for volunteering.The volunteer programme was flexible, reflecting my own needs not just its own. The programme allowed me to develop as I wanted and when it came time to end my time volunteering with Amgueddfa Cymru it was natural. I had succeeded in what I wanted to achieve, and I was supported to continue my development beyond the museum, not expected to stay when it was no longer practical.I will always remember having the opportunity to be part of the preventive conservation team, I am sure the team will not forget my Elmer the Elephant style shirt, immortalised in many presentation slides and pull up banners (see photos). I now work for the Cynon Valley Museum as a Museum Co-ordinator and advocate for museums through EMP Wales (Emerging Museum Professionals) and FOH. Follow me on twitter: @TregaskesW @FoHMuseums @EMPCymru @cynonvalleymus
Oakdale Volunteer Blog: Alexa vs the Pianola Experience Marie and Cheryl, 19 Medi 2019 Move over Alexa, Ada the pianola’s back!‘Alexa, play me a song by the Beatles! Alexa what about something by One Direction! Alexa, play something classical! Beethoven or Mozart. Alexa, Alexa, Alexa you are the must have gadget of the 21st century - but Alexa you don't always get it right?!This is where I Ada, the Pianola comes in. Let’s travel back over a hundred years in time from 2019 to 1919 when I was in my heyday and see how I performed. I am the first truly musical piano-playing device in the world. Listen to my specifications. They are quite impressive if I say so myself. I was designed and first made by Edwin Scott Votey in his workshop in Detroit in 1895. So even one hundred years ago I had already been around for nearly twenty five years.‘What can you do?’ I hear you ask.Well I can play any number of tunes you request…. Music hall songs, Christmas carols, nocturnes by Chopin to name but a few, and I make no mistakes! I do need a human to work the pedals and load the music scrolls. My sound is generated by the pianolist's feet, and controlled in pitch by a perforated music roll. When my pedals are pressed, I send air up through holes in a roll of paper to press my keys and hey presto I am in action. Sit back and enjoy my performance. With my help, anyone can make music.‘So you don’t operate alone? ‘you ask.Well neither do you Alexa, as far as I can see. You need wi-fi, monthly fees, speakers and human instructors.I was around throughout the 20th century. But will you still be operating in 2119? Who remembers music cassettes and floppy disks now?Who can tell? Who knows? But I think I am ageless. I can go on for ever. Want to check me out for yourself?If so, you will find me in the Oakdale Workmen’s Institute on the top floor in the grand ballroom. Pop in on a Wednesday morning and my volunteers Cheryl and Marie will show you the works. Before too long you too will be singing my praises.
Cerbydau Cymru Ian Smith, 17 Medi 2019 Pan fyddwch chi’n ymweld ag Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe, bydd tua 2,000 o wrthrychau ar gael i’w gweld. Ond, cyfran fach o’n casgliad yw’r rhain! Er ein bod yn ailwampio rhannau o’r Amgueddfa bob hyn a hyn, mae llawer o wrthrychau sydd byth yn cael eu harddangos. Pam felly ydyn ni’n casglu'r gwrthrychau hyn, meddech chi? Wel, mae llawer o resymau dros beidio arddangos gwrthrych. Mae curaduron yn casglu pethau sy’n bwysig i’n treftadaeth, ac yn aml iawn mae'r pethau hyn mewn cyflwr gwael, felly gall fod angen llawer o waith cadwraeth drud ar eitem cyn i ni allu ei chyflwyno i'r cyhoedd. Wrth gasglu gwrthrychau, ein blaenoriaeth yw eu diogelu ac atal unrhyw ddirywiad yn eu cyflwr. Mae’n rhaid i waith cadwraeth ar gyfer arddangosfeydd aros tan bod cyllid ar gael, yn enwedig gwrthrychau mawr fel ceir a bysiau. Yng Nghasgliad Diwydiant Amgueddfa Cymru, mae llawer o ddulliau gwahanol o deithio ac mae'n rhaid bod gan bob un gysylltiad cryf â Chymru – naill ai drwy’r broses gynhyrchu, y dyfeisiwr neu eu defnydd. Cedwir y rhai nad ydynt yn cael eu harddangos yn Nantgarw, ger Caerdydd, nes bod cyfle iddyn nhw gael eu harddangos. O hofrenyddion i hersiau ceffyl a cherbydau trydan i injans ffordd, weithiau mae’r Ganolfan Gasgliadau Genedlaethol yn Nantgarw yn ein hatgoffa o focs teganau plentyn – ond ar raddfa fawr! Mae gwrthrychau bregus yn cael eu storio mewn bocsys di-asid neu gewyll arbennig, ond sut mae storio bws neu hofrennydd? Wrth gwrs, nid oes modd eu cadw mewn bocsys, ond yn hytrach cânt eu gosod mewn rhes yn debyg i faes parcio archfarchnad, wedi’u trefnu yn ôl maint a siâp. Gall grwpiau drefnu ymweld â’r storfeydd a gallwch weld bod rhai o’r cerbydau mewn cyflwr go wael wrth iddynt aros am ymweliad gan y tîm cadwraeth. Yn y cyfamser, yn ôl yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe, gallwch weld amrywiaeth o ddulliau teithio, ac mae hanes cysylltiadau trafnidiaeth yng Nghymru i’w gweld yn ein Horiel Rwydweithiau. Mae gan yr oriel hon lu o fodelau o gerbydau o bob math, ac arddangosfeydd digidol mawr yn dangos sut mae’r rhwydweithiau trafnidiaeth wedi tyfu – o lwybrau’r porthmyn i’r M4. Ychydig tu allan i’r Oriel Rwydweithiau, y mae beic tair olwyn ‘cymdeithasol’ o’r 1880au a cherbyd modur Benz ‘Duc’ a gofrestrwyd yn gyntaf yn Sir Fynwy ym 1904. Roedd gan y beic cymdeithasol seddi wrth ymyl ei gilydd, ac roedd yn ffefryn ymysg cariadon! Dr Cropper o Gas-gwent oedd perchennog y Benz, a gadwodd y cerbyd nes ei roi i’r Amgueddfa Wyddoniaeth ym 1910. Daeth o dan ofal Amgueddfa Cymru ym 1911 ac ar ôl cael ei adfer yn llawn, cymerodd ran mewn nifer o ralïau rhwng Llundain a Brighton. Uwchben, mae un o brif atyniadau'r Amgueddfa. Mae lle i gredu mai’r ‘Robin Goch’ oedd yr awyren gyntaf i hedfan yng Nghymru. Cafodd ei hadeiladu gan Charles Horace Watkins, awyrennwr amatur, oddeutu 1908. Mae ganddi ffrâm bren wedi’i chlymu gyda weiren biano. Mae’n amlwg mai gwaith llaw yw caban y peilot gan mai sedd cegin yw sedd y peilot, a nwyddau cartref yw’r offerynnau. Yn wir, byddai Charles wedi llywio ei deithiau gan ddefnyddio amserwr wyau – gan droi’r amserwr drosodd, hedfan mewn llinell syth nes i’r tywod redeg allan, wedyn troi 90 gradd a hedfan yn syth ymlaen eto, ac ailadrodd hyn ddwywaith nes ei fod yn cyrraedd y man cychwyn! I’w helpu i fesur ei uchder wrth lanio, roedd dau ddarn o linyn gyda phwysau arnynt yn hongian o dan yr awyren, un 20 troedfedd o hyd ac un 10 troedfedd o hyd. Pan fyddai’r un cyntaf yn cyffwrdd â'r ddaear roedd yn gwybod ei fod 20 droedfedd o’r ddaear, a phan fyddai’r ail yn taro, roedd 10 droedfedd oddi tano. Nid yw popeth yn yr adran hon dros gan mlwydd oed. Fe welwch chi ddwy esiampl o’r Sinclair C5 – un ar gyfer ei arddangos, ac un i’r cyhoedd gael eistedd ynddo a dod yn gyfarwydd ag e. Pan fydd y tywydd yn caniatáu, byddwn yn symud y model i’r ardd lle gall unrhyw ymwelydd roi cynnig arni. Mae'r C5 wedi’i bweru gan bedalau, gyda batri ategol ar gyfer mynd lan bryniau neu os yw’r gyrrwr yn blino. Gyda chyflymdra uchaf o oddeutu 15mya, cynhyrchwyd y C5 yn gyfrinachol ym 1985 yn ffatri Hoover ym Merthyr. Roedd yn gyfrinach mor fawr, cafodd twnnel ei adeiladu o dan y ffordd rhwng y ffatrïoedd i stopio pobl rhag gweld y cynllun. Dim ond cynlluniau eu cydrannau eu hunain oedd cynhyrchwyr yn cael eu gweld, yn hytrach na chynllun y car cyfan. Roedd y cyhoedd yn disgwyl yn eiddgar am lansiad y car, ond bu’n fethiant llwyr am fod pobl yn meddwl ei fod yn rhy fach i’w yrru’n ddiogel mewn traffig trwm. Dyma gysyniad campus a oedd flynyddoedd o flaen ei oes, ac mae’n bosibl y caiff ei weld eto ryw ddydd pan fydd llwybrau seiclo yn fwy cyffredin. Mae gennym lawer o gerbydau sydd wedi dod yma ar gyfer arddangosfeydd dros dro. Yn y blynyddoedd diwethaf, rydym wedi cael carafán a nifer o gychod, yn ogystal ag ambell i gerbyd trydanol cysyniadol, ond un o’m ffefrynnau i yw’r car tegan plentyn Mae’r Austin J40 sef car pedal glas a wnaed ym Margoed ym 1959 yn ein Horiel ‘Gwnaed yng Nghymru’. Ym 1947 pasiodd Senedd San Steffan ddeddf a oedd yn cydnabod nad oedd modd i lawer o lowyr a oedd yn dioddef o pneumoconiosis (sef llwch glo yn yr ysgyfaint) weithio dan ddaear rhagor. Felly awgrymwyd bod ffatrïoedd newydd yn cael eu sefydlu i gynnig gwaith ysgafnach, glanach, i gyflogi’r dynion hyn. Roedd ffatri Austin ym Margoed yn un enghraifft o’r rhain. Agorodd y ffatri ym 1949 a stopiodd wneud y ceir bach hyn ym 1971, ond rhwng y dyddiau hynny, cafodd oddeutu 36,700 eu cynhyrchu! Mae mynediad am ddim i bob un o amgueddfeydd Amgueddfa Cymru. Gallwch ymweld â'r Ganolfan Gasgliadau Genedlaethol drwy apwyntiad; cysylltwch â nhw ar 029 2057 3560 i drefnu.
Ffa Dringo, Bresych a Cholslo: Cyrsiau garddio a choginio i’r teulu yn Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru Loveday Williams, Uwch Swyddog Addysg, Cyfranogiad a Dehongli, 17 Medi 2019 Ym mis Awst fe groesawon ni deuluoedd o Gymdeithas Tai Taf yn Nhreganna ac Ysgol Gynradd Herbert Thompson yn Nhrelái (SHEP, Rhaglen Gwella’r Gwyliau Haf ‘Bwyd a Hwyl’) i Sain Ffagan i ymuno â ni ar gwrs garddio a choginio newydd i’r teulu, fel rhan o’r rhaglen addysg i deuluoedd sy’n cefnogi cynllun Cyfuno a’n hymrwymiadau o dan Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Cafodd y rhaglen ei datblygu a’i chynnal mewn partneriaeth ag adran Ehangu Mynediad Prifysgol Fetropolitan Caerdydd a First Campus. Cafodd y teuluoedd gyfle i fwynhau diwrnod o ddysgu yn ymarferol am dyfu bwyd a’i gynaeafu, cyn coginio pryd maethlon gyda chynnyrch wedi’i hel o erddi Sain Ffagan.Roedd hon yn fenter newydd i ni, ac wedi gweithio allan sut i osod cegin dros dro yn un o’r stiwdios, a chael gafael ar yr holl gyfarpar, roedden ni’n barod amdani.Mae gerddi Sain Ffagan yn llawn cynnyrch gwych adeg yma’r flwyddyn – ffrwythau, llysiau a pherlysiau – llawer ohonynt yn fathau treftadaeth arbenigol. Fel arfer, caiff cnydau eu harbed a’r hadau eu cynaeafu er mwyn ailblannu’r flwyddyn wedyn, fel rhan o ymchwil parhaus i gnydau treftadaeth. Fodd bynnag, cafodd y teuluoedd fu’n cymryd rhan gyfle i archwilio’r gerddi gyda Juliet Hodgkiss, Uwch Guradur Gerddi. Bu Juliet yn eu dysgu am dyfu a chynhyrchu bwyd, cyn cynaeafu peth o’r cynnyrch i’w ddefnyddio yn y gegin. Ar ôl hel ffa dringo, bresych, shibwns a pherlysiau, roedd hi’n amser mynd nôl i’r dosbarth.Yno roedd Dean Way, darlithydd mewn Rheoli Lletygarwch ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd, wrth law i helpu’r teuluoedd i greu pryd hyfryd gyda’r cynnyrch. Dyma beth goginiodd y grwpiau talentog, gan ddilyn ryseitiau Dean:Colslo Bresych a Ffenigl½ fresychen fach wedi’i rhwygo1 bwlb ffenigl, wedi’i dorri’n chwarteri a’i gratio1 winwnsyn gwyn, wedi’i dorri’n denau50g iogwrt1 llwy fwrdd o finegr gwin gwyn1 llwy fwrdd o siwgr mânHalen a phupurDull Torrwch y fresychen yn ei hanner, ac yna yn ei chwarter a thynnwch y canol. Yna, gyda chyllell finiog torrwch y fresychen yn stribedi tenau. Torrwch y bwlb ffenigl yn chwarteri a thynnu’r coesyn – yna gratiwch gyda gratiwr bras. Pliciwch winwnsyn gwyn a’i dorri’n denau. Rhowch yr holl lysiau mewn powlen, a’u cymysgu’n dda. Cymysgwch yr iogwrt, y finegr a’r siwgr i’r llysiau, ac ychwanegwch ddigon o bupur du ac ychydig o halen. Gallwch gadw’r colslo wedi’i selio mewn oergell am hyd at ddau/dri diwrnod. I’w weini gydag wyau wedi’u berwi. Salsa ffa dringo a thomato3 coden ffa dringo1 clof o garlleg, wedi’i dorri’n fân1 winwnsyn coch canolig, wedi’i dorri’n fân1 tomato mawr, wedi’i dorri’n fânSudd hanner lemon1 llwy de o goriander ffres wedi’i dorri½ llwy de o bowdr chilli3 pinsiad o halen a phupur½ llwy de o gwmin4 llwy fwrdd o olew hâd rêp Dull Pliciwch a thorrwch y ffa dringo’n fach a’u berwi’n sydyn mewn dŵr berwedig am ddau funud. Rhowch nhw mewn powlen o ddŵr oer nes maen nhw wedi oeri. Gwasgwch un clof garlleg a’i dorri’n fân. Torrwch un winwnsyn coch yn fach iawn. Torrwch un tomato mawr yn fân. Torrwch un lemon yn ei hanner Torrwch lond llaw o goriander yn fân Rhowch yr holl lysiau mewn powlen, a’u cymysgu’n dda. Cymysgwch yr HOLL gynhwysion a gwasgwch y sudd allan o hanner lemon mewn i’r gymysgedd. Ar ôl y sesiwn goginio bu Dean yn rhoi gwybodaeth ddiddorol i’r grwpiau ar fwyta’n iach, gan edrych yn agos ar y braster a’r siwgr sy’n cuddio mewn cymaint o fwyd! Edrychwch ar y labeli golau traffig ar becynnau bwyd sy’n dangos os yw bwyd yn uchel (coch), canolig (oren) neu’n isel (gwyrdd) mewn braster, braster dirlawn, siwgr a halen. (NHS online: reference intakes explained)Cwrs peilot oedd hwn, ac roedden ni gyd yn falch iawn gyda sut aeth pethau. Roedd y ddau grŵp wedi mwynhau eu hamser yn Sain Ffagan, a chawsom adborth hyfryd. Dyma rai o’r uchafbwyntiau:“Cwrs gwych, fe wnes i fwynhau’n fawr!” (rhiant)“Mae’r cwrs yn addysgiadol iawn ac fe wnaethon ni gyd fwynhau.” (plentyn)“Rwy’n medddwl ei fod yn gwrs da iawn ac yn addysgiadol. Rhywbeth sy’n apelio at oedolion a phlant, ac yn gwneud i blant feddwl am fwyd o oed ifanc iawn.” (rhiant)“Roedden ni’n cael blasu’r perlysiau wrth eu hel. Roeddwn i’n hoffi’r mint – roedd e’n blasu fel gwm cnoi. Yn yr archfarchnad mae perlysiau wedi eu sychu ac mewn pacedi felly allwch chi ddim arogli na chyffwrdd nhw.” (plentyn)“Mae’r plant eisiau dechrau tyfu llysiau yng ngardd mam-gu – dwi erioed wedi eu gweld yn bwyta llysiau mor gyflym!” (rhiant)Pan ofynnon ni iddyn nhw beth oedd eu hoff dri pheth am y cwrs, dyma atebion y teuluoedd:“Dysgu sut i dorri llysiau, trio bwydydd newydd, coginio gyda mam.” (plentyn)“Paratoi bwyd ffres gyda fy merch, cael dealltwriaeth well o fwyta’n iach, a chasglu llysiau ffres.”“Hel llysiau, coginio a deall hanes.” (plentyn)“Dysgu am fraster a siwgr.” (plentyn)Nawr ein bod wedi profi’r dyfroedd, rydym yn edrych ymlaen at ddatblygu cyfleoedd pellach haf nesaf. Diolch i’r holl deuluoedd a gymerodd ran, ac i’r partneriaid am helpu i wneud i hyn ddigwydd.
