Cyffredinol

Queer lives have always been part of history! For the last day of Pride Month 2021, Victoria Vening-Richards who is one of our Amgueddfa Cymru Producers has written an investigation of queer lives in ancient Rome. With thanks to Mark Lewis at the National Roman Legion Museum in Carleon for sharing his knowledge.

 

Queer Romans

Homosexuality within the Roman world is a much debated topic. Over the years scholars have come to varying conclusions; some suggest same-sex relations were freely practiced in the Roman world, others argue they were both legally and socially condemned. However, neither argument has been able to reach a definitive conclusion. This blog will discuss the use of the label homosexual, the social attitude towards same-sex relationships, and same-sex relationships within a military context.

1. The use of the label 'homosexual'

Recent studies on Roman society have argued that the term 'homosexual', meaning someone who has a sexual orientation towards someone of the same gender, did not exist linguistically, within the Latin language, and socially, within Roman society. This is because male Roman citizens are assumed to have defined their identity based on the extent of their masculinity rather than their sexuality. Therefore, there was no need to connect gender with sexuality and define that relationship. Similarly, there does not appear to be a term to define heterosexual and bisexual orientation within the Latin language.

2. Social attitude

While our society's attitude has shifted and continues to develop to celebrate and support the LGBTQ+ community, shifts also seem to have taken place in Roman history in terms of changes in social attitude towards relationships between freeborn male citizens. Specifically with a shift in attitude from the Republic (c.509-27 BC), when the Roman Empire was under magisterial rule, to the Principate (c.1-300 AD), when the empire was under imperial rule with an emperor as its leader.

The traditional scholarly narrative states that same-sex relationships between freeborn Roman male citizens were punishable and condemned throughout Roman history based on literary sources such as Polybius 6.37.9 which express no alternative attitude. However, recent studies suggest that there was a change between the Republic and the Principate whereby same-sex relationships were no longer legally or socially punished based on the evidence that the Latin term stuprum, meaning an illicit sexual relationship with an unmarried freeborn women or freeborn man, and the law lex scantinia which is assumed to have defined the punishment for relationships between adult men, less frequently occur in imperial literature. These omissions suggest there was a shift in attitude, at least in the elite strata in which the literary authors were situated, that involved more tolerance for same-sex relations or less concern for a citizen's private sexual orientation.

However, it is important to consider that the idea of a shift in attitude is only theoretical due to a lack of evidence. The perceived shift may instead be a consequence of later textual editing or author bias which resulted in the omission of references to same-sex relationships within Roman society.

3. A military context

Our understanding of Roman same-sex relationships within a military context originates from ancient literary sources. Similarly, to the previous section it is important to consider that these textual sources had their own agendas and were subject to manipulation during and after their creation; therefore, their evidence cannot be wholly relied upon. However, analysis of accounts from authors, such as Valerius Maximus and Suetonius, suggest that the emphasis of Roman military attitude was focused on the public consequence of a gay relationship rather than concern for the genders involved in the relationship.

The sources seem to state that same-sex relationships between freeborn Roman male soldiers, similarly to the rest of Roman society, were condemned. However, the condemnation was not focused on the genders in the sexual encounter, but rather the consequence of the relationship on the legion's effectiveness, as it was believed that a sexual relationship between two male soldiers increased their effeminacy, reduced their masculinity, compromised the unit's public image, and therefore made the legion weak against the enemy. This attitude is assumed to have been commonplace in the Republic however it is not clear whether it continued in the Principate. This emphasis on a soldier’s masculinity is evident in the gladius, a sword carried solely by Roman soldiers which was chosen in Roman iconography to be a phallic symbol used to emphasise the brutality and subsequent masculinity of sexual acts associated with the military and gladiators.

As has been previously discussed there seems to have been a shift in attitude and greater tolerance for gay relationships in the Principate and this seems to have carried into military opinion based on the lack of reference to punishment within a military context. It could be argued that this may have been due to a change in attitude, however it also may have been a result of a change in the amount of masculine honour which was attributed to a soldier in the Principate army. In contrast to the Republic, male soldiers were attributed less masculine honour; this creates the question whether there was less condemnation of same-sex relationships because male soldiers were perceived to have less masculinity and therefore, they could not compromise the image and effectiveness of their legion rather than because there was a societal change for the better?

In terms of the Roman legion based at Caerleon an assumption can be made that the same attitude towards same-sex relationships was held as the rest of the Roman army in the Principate period; however, it can only be theorised as no direct physical evidence exists.

Overall, it is difficult to state the circumstances of same-sex relationships within the Roman world due to a lack of clear and reliable evidence, but it is wrong to assume based on the lack of clarity that same-sex relationships between freeborn male citizens did not exist. The openness and spectrum of Roman relationships which is visible in the clasped hand iconography which could represent either an engagement for marriage or a formal agreement between friends, indicates that Roman relationships were more complex than a sole heterosexual orientation.

See an example of a clasped hand intaglio celebrating Roman relationships in our collections: Roman intaglio (Capricorn and clasped hands) - Collections Online | National Museum Wales

Therefore, it is highly probable that relationships between freeborn Roman male citizens did take place even though there is a lack of physical evidence to definitively prove it. Additionally, although there is evidence for gay relationships at the foremost of elite Roman society, such as between the Emperor Hadrian and his lover Antinous. It is not possible to definitively state the same for the population in the lower strata of Roman society due to the lack of physical evidence; nevertheless, as has been previously stated and discussed in this blog the existence of same-sex relationships between freeborn Roman male citizens in these sectors is highly probable.

 

Interesting reading:

1. Bédoyère, G. 2015. The Real lives of Roman Britain. Yale University Press: Yale.

2. Williams, C. 2010. Roman Homosexuality. Oxford University Press: Oxford.

3. Hubbard, T. 2014. A Companion to Greek and Roman Sexualities. John Wiley & Sons Ltd: Chichester.

4. Phang, S. 2001. The Marriage of Roman Soldiers (13 BC - AD 235), Law and Family in the Imperial Army. Brill: Boston.

5. Cantarella, E. 2002. Bisexuality in the Ancient World. New Haven; London.

 

Youthled projects across the museum are part of the Hands on Heritage initiative, made possible by the National Lottery Heritage Fund's Kick the Dust Grant. Thanks to The Fund and all our National Lottery Players - keeping our fingers crossed for you! Find out more about our youth work on our website: Young people | National Museum Wales and follow us on Instagram: Bloedd AC (@bloedd_ac) • Instagram photos and videos

Heddiw, mae Cymru’n genedl fodern, amlethnig, amlddiwylliannol, ac mae llawer o’n teulu, ffrindiau a chyd Gymry wedi’u gwasgaru ledled y byd. Rydyn ni wedi bod yn byw trwy amseroedd digynsail, mae ein byd yn newid. Felly wrth i Ddydd Gŵyl Ddewi agosáu, rydyn ni am weld os yw hunaniaeth Gymreig yn newid hefyd.

Rydym yn colli’ch croesawu i oriel Cymru yn Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru lle rydym yn archwilio hunaniaeth Gymreig ac yn gofyn ichi rannu eich syniadau amdani, felly hoffem glywed gennych yn fawr iawn. Gofynwn i chi rhoi UN GAIR i ni – dim ond UN GAIR i ddisgrifio Cymru neu Gymreictod ar hyn o bryd. Gallai fod yn beth, yn emosiwn, yn lliw, beth bynnag ydyw i chi, nawr.

Un Gair am Gymru

Rydym am wybod a yw pethau megis cennin Pedr neu gawl neu gysyniadau fel ‘hiraeth’ neu ‘cwtch’ yn ein cynrychioli ni o hyd, neu a oes yna bethau a theimladau eraill sy’n dod i’r amlwg fel eiconau neu fel syniadau am Gymru gyfoes.

Mae gennym ddiddordeb mewn clywed gan bawb ac unrhyw un sy’n byw yng Nghymru, neu unrhyw un sy’n uniaethu fel Cymry – o ba bynnag gefndir ethnig neu ddiwylliannol, waeth ble rydych chi’n byw yn y byd ar hyn o bryd.

Byddwn yn casglu’ch holl eiriau gyda’i gilydd ac yn gwneud rhywbeth hardd gyda nhw i’w rannu gyda chi ychydig cyn Dydd Gŵyl Ddewi.

Mae croeso i chi drydar eich gair neu greu Instagram i’w rannu, ond cofiwch ychwanegu’r hashnod #gairamgymru i’ch post fel y gallwn ddod o hyd iddo a’i gynnwys yn ein hymatebion. Fel arall, e-bostiwch eich gair atom gan ddefnyddio:

ungairamgymru@amgueddfacymru.ac.uk.

A chofiwch rannu hyn gyda ffrindiau a theulu ledled Cymru ac ar draws y byd.

To celebrate LGBT History Month this year I asked Vish to write a blog post about Glitter Cymru and why they founded it. Throughout 2019 I worked with members of Glitter Cymru to collect their banner, along with other objects and oral histories from its members. These all now form part of the LGBTQ+ collection at St Fagans National Museum of History.

In this blog post we have also included images from the collection, along with a video made by Vish to introduce Glitter Cymru’s Virtual Pride held in August 2020. This video has been donated to St Fagans and is preserved in the audio-visual archive.

Mark Etheridge
Curator: LGBTQ+ history
St Fagans National Museum of History

My name is Vish. I identify as Indian, Welsh and queer and I’m the founder and chair of Glitter Cymru. Glitter Cymru was set up in July 2016 as a meet-up and support group for ethnic minority people who are LGBT+ (Lesbian, Gay, Bi and Trans) based in South Wales. Prior to March 2020, we used to meet on a monthly basis face to face, but due to COVID, we moved our meet-ups to a weekly basis on Zoom. We adapted to this challenging / isolating time and found great comfort in each other’s company.

Glitter Cymru came about after hearing the frustrations of my ethnic minority LGBT+ peers, as well as my own frustrations, of not feeling welcomed, understood or represented by the wider LGBT+ community and in society in general. So Glitter was born to be the possible antidote to the issue of invisibility that we continue to feel, particularly in smaller cities like Cardiff and Newport. We come together at our meet-ups to shine, sparkle and feel visible – hence our group’s name is wonderfully apt.

The truth is many of our group attendees and myself included, have experienced a great deal of exclusion and othering. For example, be it racism from the predominately white wider LGBT+ community to homophopia, biphopia and transphopia from people of our own ethnicities.

Don’t just take my word for it, recent research from Stonewall, a leading LGBT+ equality charity, found 51% of ethnic minority LGBT+ people had faced discrimination or poor treatment from the wider LGBT+ community. This issue was found to be greater for Black LGBT+ people where the figure rises to 61%.

Upsettingly, this stat highlights that many ethnic minority LGBT+ people feel they can’t be their authentic selves in British society. In a society where our identities are ignored and debated, we need spaces like Glitter Cymru to feel validated and in turn gain empowerment to face the wider world that can be bigoted.

Apart from our meet-ups, Glitter Cymru aims to raise awareness of ethnic minority LGBT+ identities and issues through campaigns and events. We’d put together a milestone event on 10 August 2019, Wales’ first BAME (Black Asian & Minority Ethnic) Pride in Cardiff where we celebrated our community.

We’ve donated our banner from this event and which we also marched with at Pride Cymru’s parade (on 24 August 2019) to St Fagans National Museum of History.  We’re deeply honoured that our handmade banner will be preserved at the museum and that it will continue to represent a moment in time where ethnic minority LGBT+ people in Wales came forward to be celebrated and acknowledged or in other words shine and sparkle as Glitter is supposed to.

© Glitter Cymru / Amgueddfa Cymru – National Museum Wales

Mae'n Ddydd Santes Dwynwen ar 25 Ionawr, y diwrnod pan rydyn ni'n dathlu cariad yma yng Nghymru. Rhag ofn eich bod ar wahan oddi wrth anwylyd yn ystod y cyfnod clo hwn, rydyn ni'n rhannu’r rysáit hon yn gynnar er mwyn i chi gael cyfle i'w danfon yn y post. Beth bynnag rydych chi'n ei wneud, rydyn ni'n anfon cwtch mawr Covid- ddiogel atoch o'r amgueddfa.

Daw'r rysáit hyfryd hon wrth ein tîm arlwyo yn Amgueddfa Wlân Cymru yn Drefach Felindre.

 

Pice Bach Siap Calon

 

CYNHWYSION:

Blawd hunan-godi 1 lb

Menyn 8oz

Siwgr caster 6oz

2 wy

2 lond llaw o gyrens - neu llugaeron os ydych chi am ychwanegu tipyn o liw coch ar gyfer diwrnod Santes Dwynwen!

Menyn ychwanegol ar gyfer seimio

 

DULL:

1. Hidlwch y blawd mewn i fowlen ac ychwanegwch y menyn wedi'i ddeisio.

2. Rhwbiwch â'ch bysedd, neu mewn prosesydd bwyd, nes bod y gymysgedd yn debyg i friwsion bara.

3. Ychwanegwch y siwgr, y cyrens / llugaeron a'r wyau wedi'u curo a'u cymysgu'n dda i ffurfio pelen o does, gan ddefnyddio sblash o laeth os oes angen.

4. Rholiwch y toes allan ar fwrdd â blawd arno i drwch o tua 5mm / ½ modfedd.

5. Torrwch y toes gyda thorrwr siap calon 7.5–10cm / 3-4in.

6. Rhwbiwch lech neu radell haearn trwm â menyn, sychwch unrhyw ormodedd a'i roi ar yr hob nes ei fod yn cael ei gynhesu drwyddo.

7. Coginiwch y picie bach ychydig ar y tro am 2–3 munud ar bob ochr, neu nes eu bod yn frown euraidd.

8. Tynnwch o'r radell a taenwch siwgr mân trostynt tra’n gynnes.

Dyma nhw! Pice Bach blasus a rhamantus!

Mwynhewch!!

 

Sefydlwyd fforymau yn gynnar yn y project Creu Hanes yn Sain Ffagan i'n helpu ni i ddatblygu ein harferion cyfranogi. Un o'r fforymau hyn oedd y Fforwm Dysgu Anffurfiol, a'i ffocws oedd ar ddysgu i oedolion a'r gymuned a'u cyfranogiad. Roedd y partneriaid ar y fforwm hwn yn gysylltiedig â'r meysydd gwaith hyn yn bennaf a daethant ynghyd i'n cynorthwyo ni i ddatblygu rhaglen addysg i oedolion yn yr Amgueddfa.

Yn ystod y project, chwaraeodd y Fforymau rolau gwahanol, ac roedd rhai yn fwy gweithredol nag eraill. Gweithiodd y Fforwm Dysgu Anffurfiol gyda ni cryn dipyn ar y dechrau ac yna drwy gydol oes y project, ac roedden nhw'n gyfrifol am helpu i lunio cwmpas maes Dysgu Oedolion yn yr Amgueddfa.

Yn 2015, pan ddechreues i weithio gyda'r fforwm fe aethon ni ati i ailystyried eu rôl ac adfywio eu rhan nid yn unig yn y project ond ym maes Addysg Oedolion drwy'r Amgueddfa, yn ogystal â chyfrannu at ddatblygiad y rhaglen Llesiant.

Ers hynny mae'r fforwm, sy’n dwyn y teitl Fforwm Addysg Oedolion bellach, wedi mynd o nerth i nerth. Maen nhw wedi'n helpu ni drwy'r project a gyda gwaith newydd a gwaith sy’n mynd rhagddo. Mae llawer o'r partneriaid gwreiddiol yn parhau gyda ni ers cwblhau'r project yn 2018, ac mae partneriaid newydd wedi ymuno ers hynny, gan ychwanegu at amrywiaeth ac ehanger y grŵp.

Dyma flas o rywfaint o'r gwaith rydyn ni wedi'i wneud gyda'n gilydd dros y blynyddoedd a'r hyn sydd gan bartneriaid i'w ddweud:

"Roedd hi'n fraint i Llandaf 50+ gael gwahoddiad i ymuno â'r Fforwm Addysg i Oedolion a mynychu ei gyfarfodydd chwarterol yn yr Amgueddfa Werin.

Amcanion ein helusen yw helpu i leddfu problemau unigedd ac ynysu cymdeithasol ymhlith pobl hŷn, a'u hannog nhw i drefnu, a chymryd rhan mewn gweithgareddau a digwyddiadau cymdeithasol. Felly, roedd gweithio gyda Sain Ffagan, a sefydliadau a grwpiau elusennol lleol yn gyfle heb ei ail. Fe arweiniodd y cyfle i gyfrannu at drafodaethau ynghylch cyfleusterau a chyfleoedd i bobl hŷn yn ystod aildrefnu'r Amgueddfa at lawer o awgrymiadau gan ein haelodau ynghylch problemau bod yn hŷn.

Mae'n hawdd iawn canolbwyntio ar eich sefydliad chi'ch hun heb fod yn ymwybodol o'r hyn sy'n digwydd yn y sector gwirfoddol ac elusennol. Er bod gennym gyfle i roi diweddariad ar ein gweithgareddau ni yn y Fforwm, mae'n wych clywed beth arall sy'n digwydd. Ac rydyn ni hefyd yn cael cyfle i gwrdd â phobl newydd o ardal Caerdydd a'r Fro, pobl sy'n helpu eraill i wella eu bywydau. Yn ôl ein Trysorydd ar ôl ei chyfarfod cyntaf: 'doeddwn i ddim yn sylweddoli bod cymaint yn digwydd, mae pobl yn gwneud pethau gwych'.

Ac rydyn ni'n clywed am gyfleoedd i wirfoddoli hefyd. Mae gennym atgofion melys o gatalogio llyfrau o hen lyfrgell Sefydliad y Gweithwyr Oakdale, a'u gweld nhw yn ôl ar y silffoedd lle dylen nhw fod. Y llyfrau ar beirianneg, oedd yn ehangu'r meddwl, clasuron y plant i'w diddanu amser gwely, a hyd yn oed rhai a oedd ychydig yn feiddgar (ac yn boblogaidd hefyd o weld y stampiau y tu mewn i'r clawr!). Ac yna ginio pleserus, ar ôl pob sesiwn yn arwain at greu cyfeillgarwch am oes.

Mae'r Fforwm wedi gwneud i Llandaf 50+ deimlo fel rhan o'r Amgueddfa ac fe ddenodd ein hymweliad a thaith i'r Amgueddfa niferoedd gwych o'n haelodau, pawb yn ailymweld gyda ffrindiau newydd ac yn mwynhau esboniadau'r tywyswyr hyddysg. Dychwelodd nifer ohonynt gyda'u teuluoedd yn nes ymlaen yn y flwyddyn i sôn am yr hyn a ddysgwyd.

Rydyn ni hefyd yn gallu trosglwyddo'r wybodaeth rydyn ni'n dysgu amdani yn y Fforwm i'n haelodau. Aeth nifer ohonynt i ddigwyddiadau yn ystod Wythnos Addysg Oedolion gan fwynhau crefftau newydd a hel atgofion am yr hen rai. Caiff teithiau cerdded newydd a thaflenni eu hegluro yn ystod cyfarfodydd 50+ ac rydyn ni'n annog pobl i ymweld.  

Gobeithio bydd y Fforwm yn parhau i alluogi ein helusen, fechan ond gweithgar, i weithio gydag Amgueddfa mor bwysig a phoblogaidd yn y dyfodol, er lles pawb." (Gwirfoddolwr, Llandaf 50+)

Project Ail-ddehongli Sefydliad y Gweithwyr Oakdale

Roedd aelodau'r fforwm yn hanfodol i'r gwaith o ail-ddehongli Sefydliad y Gweithwyr Oakdale yn ystod 2015-16. Yn sgil eu cyfraniad nhw, gwelwyd yr adeilad yn ailagor gyda dehongliad mwy cyfranogol a chyfeillgar i'r defnyddiwr. Roedd hyn yn cynnwys datblygu adnoddau i ddysgwyr Cymraeg, pobl sy'n byw gyda dementia ac unigolion gyda chyflyrau synhwyraidd. Gallwch nawr fynd i mewn i bob un o ystafelloedd y sefydliad - o'r blaen dim ond cip drwy'r drws oedd yn bosibl cyn y gwaith ail-ddehongli.

"Ym mis Mawrth 2016, fel aelod o grŵp Hanes Lleol Prifysgol y Drydedd Oes yng Nghaerdydd, fe gymerais i ran ym mhroject ail-ddehongli Sefydliad y Gweithwyr Oakdale, neu'r 'stiwt' fel y byddai'r trigolion lleol yn ei alw. Fel rhan o’r project, bûm i'n ymchwilio i'r adeilad, a godwyd yn ystod y Rhyfel Mawr, ac a barhaodd i fod yn ganolfan gymdeithasol ac addysgiadol allweddol i lowyr yr Oakdale a'r gymuned ei hun drwy'r ystafell darllen, cyfarfodydd, y llyfrgell, cyngherddau, ffilmiau a dawnsfeydd am sawl blwyddyn wedi hynny. Penllanw'r project oedd ailagor yr adeilad yn ystod ei flwyddyn ganmlwyddiant, a ddathlwyd gyda pharti i bobl leol o Oakdale gyda minnau'n ysgrifennu erthygl yng nghylchgrawn chwarterol cenedlaethol P3O 'Third Age Matters'. (Valerie Maidment, U3A Caerdydd).

Treialu Addysg Oedolion yn Sain Ffagan

Mae aelodau'r Fforwm wedi bod yn ganolog i dreialu cyrsiau a sesiynau blasu yn Sain Ffagan dros y blynyddoedd diwethaf. Fe wnaethon ni weithio gyda phartneriaid cymunedol lleol Action Ely Caerau (ACE) i recriwtio gwirfoddolwyr i beilota ein cwrs achrededig cyntaf mewn sgiliau gwnïo yn 2016. Roedd yr holl gyfranogwyr yn lleol i'r ardal ac yn wynebu rhwystrau o ran cymryd rhan mewn cyfleoedd dysgu traddodiadol. Roedd y cwrs ynghlwm â'r Amgueddfa ei hun gan fod y cyfranogwyr yn gwneud gwisgoedd i staff yr Amgueddfa eu gwisgo wrth gyflwyno sesiwn yr Oes Haearn i ysgolion. Roedd y gwisgoedd yn seiliedig ar batrwm traddodiadol, a rhoddwyd arweiniad i'r cyfranogwyr ynghylch y technegau yr oedd eu hangen i'w gwneud gan y tiwtor profiadol a'r wniadwraig gwisgoedd hanesyddol arbenigol, Sally Pointer. Doedd dim un o'r cyfranogwyr wedi gwnïo o'r blaen ac fe adawodd pawb ar ddiwedd y cwrs 10 wythnos, nid yn unig â chymhwyster yn eu meddiant, ond wedi gwella eu hyder a'u diddordeb ar gyfer dysgu pellach.

“Rydyn ni wir wedi mwynhau gweithio gyda'r Amgueddfa Werin ac maen nhw wedi dod yn bartner hynod werthfawr ym Mhroject Bryngaer Cudd CAER. Enghraifft o ddylanwad y bartneriaeth hon yw'r cwrs gwnïo a drefnwyd ar y cyd. Mae'r cwrs wedi'i achredu gan Agored Cymru ac yn cael ei gynnal mewn partneriaeth ag Addysg Oedolion Cymru ac mae'r project wedi'i seilio ar gryfderau'r ddau sefydliad gydag Addysg Oedolion Cymru yn recriwtio cyfranogwyr o'n cymunedau lleol (ac yn cynnal yr hyfforddiant yn yr hyb cymunedol lleol). Mae'r Amgueddfa Genedlaethol wedi creu amgylchedd croesawgar gan hwyluso'r hyfforddiant a threfnu ymweliadau i'r ymwelwyr â Sain Ffagan. Cwblhawyd y cwrs gan y 13 o gyfranogwyr, oedd yn wynebu rhwystrau rhag dysgu a’r un ohonyn nhw wedi gwnïo o'r blaen. Ymhlith y canlyniadau roedd gwell hunanhyder a diddordeb o'r newydd mewn dysgu. Mae'r amgueddfa'n parhau i ddefnyddio gwisgoedd yr Oes Haearn a wnaed ganddyn nhw, felly maen nhw wedi llwyddo i wneud eu marc! Rydyn ni wrth ein bodd gyda'r math hwn o broject ac yn gyfranogwyr brwd yn y Fforwm Addysg Oedolion er mwyn sicrhau y gallwn ni barhau i weithio gyda phartneriaid fel yr Amgueddfa Genedlaethol ar y math hwn o broject yn y dyfodol." Dave Horton, Rheolwr Datblygu ACE.

Wythnos Addysg Oedolion:

Mae un o aelodau allweddol y Fforwm, y Sefydliad Dysgu a Gwaith, yn cynnal ymgyrch Wythnos Addysg Oedolion ledled Cymru bob blwyddyn. Maen nhw wedi cynnig cefnogaeth o ran datblygu a chyflwyno ein rhaglenni dros y blynyddoedd ac rydyn ni wedi bod yn gyfranogwyr rheolaidd ers 2015. Rydyn ni wedi profi gweithgareddau a gweithdai crefft, wedi ymchwilio i'r potensial o gyd-gyflwyno a chynnal cyrsiau, ac wedi sicrhau ein bod wedi gallu cynnig cyfleoedd i gyfranogwyr ein sefydliadau partner, yn ogystal â chynnig cyfleoedd ar raddfa ehangach, er enghraifft, drwy gynnal ffair wybodaeth yn 2019. Eleni, ar gyfer Wythnos Addysg Oedolion, rydyn ni wedi bod yn falch i gymryd rhan yn y digwyddiad digidol hwn, gan greu rhaglen o gyfleoedd yn seiliedig ar wneud, ar grefftio ac ar greu.

Dyma ddyfyniad o un o'n partneriaid allweddol, Hafal. Mae cyfranogwyr Hafal wedi treialu a chymryd rhan mewn gweithdai yn ystod Wythnosau Addysg Oedolion blaenorol ac ar wahanol adegau gydol y flwyddyn.

"Rwy'n cynnal project garddio i grwpiau o bobl yn Hafal, yr Elusen Iechyd Meddwl a leolir yn Amgueddfa Werin Cymru Sain Ffagan.          

Mae bod yn rhan o'r Fforwm Addysg Oedolion wedi rhoi cyfle anhygoel i mi fynd â grwpiau i amrywiaeth o weithdai a gynhelir yn yr amgueddfa. Roedd y gweithdy Copr Addurniadol yn llwyddiant ysgubol, yn yr un modd â'r gweithdy cerfio llwy garu, ac fe wnaethon ni weithio am sawl wythnos yn helpu gyda tho gwellt yr adeilad to crwn.

Mae cael gwybod gan aelodau eraill y fforwm am yr hyn sydd ganddyn nhw ar y gweill yn y gymuned hefyd wedi cynnig cyfleoedd i ni fynychu gweithgareddau gwahanol. Un o'r rhain oedd y gloddfa archeolegol ym Mryngaer Trelái, lle cawson ni daith o amgylch y safle a gweld rhai o'r arteffactau oedd yn cael eu darganfod yno.

Arweiniodd hyn at weithdy yn yr amgueddfa gyda'r prif archaeolegydd, yn edrych yn fanylach ar yr hyn a ddarganfuwyd ar y safle a beth allai hyn ei ddweud wrthym am y ffordd roedd pobl yn byw ar y pryd, ac roedd hyn yn hynod ddiddorol i bawb yn y grŵp.

Mae llawer o gyfleoedd dysgu yn cael eu trafod yn y fforymau a gallaf roi gwybod i'm grwpiau i fel y gallan nhw fanteisio ar y cyfleoedd os ydyn nhw'n dymuno.

Mae Loveday yn llawn gwybodaeth ac yn gyfeillgar tu hwnt, ac yn dda iawn am gysylltu pobl â'i gilydd er budd pawb. Mae wedi bod yn fraint i fod yn rhan o'r fforwm." (Lesley, Ymarferydd Adfer, Hafal)

 

Cynnal cyrsiau yn Sain Ffagan

Ers agor y cyfleusterau newydd yn Sain Ffagan yn 2017, rydym wedi gweithio'n galed gyda phartneriaid i sefydlu cyfleoedd i sefydliadau eraill ddod â'u cyfleoedd dysgu i'r Amgueddfa. Rydyn ni wedi gweithio gydag Adran Ehangu Mynediad Met Caerdydd, a ddaeth â chyfres o weithdai i'r Amgueddfa yn 2019, er enghraifft, Ysgrifennu Creadigol a Therapi Ategol. Roedd y cyrsiau hyn yn defnyddio'r Amgueddfa a'i chasgliadau i greu ysbrydoliaeth a dylanwadu ar gynnwys y cyrsiau. Mae'r bartneriaeth hon yn galluogi dysgwyr i brofi persbectif unigryw Cymreig ar eu profiad dysgu.

Dyma'r hyn roedd gan dîm Ehangu Mynediad Met Caerdydd i'w ddweud am y bartneriaeth:

“Bu'n bleser o'r mwyaf i gydweithio â Sain Ffagan, ac mae hyn wedi'n galluogi ni i gyfoethogi'r cyrsiau drwy rannu'r adnoddau a'r arbenigedd rhagorol sydd ar gael yn yr Amgueddfa. Mae tiwtoriaid o'r Brifysgol yn gallu gweithio gyda'r staff yn Sain Ffagan i ymgorffori diwylliant Cymru i'w cyrsiau ac mae'r creiriau yn dod â phopeth yn fyw i'r myfyrwyr.

Drwy rannu adnoddau, cyhoeddusrwydd ac arbenigedd, mae'r myfyrwyr yn cael budd ehangach drwy’r bartneriaeth nag y byddai’n bosibl fel arall. Rydyn ni hefyd yn gallu cyrraedd cymuned ehangach ac yn gallu ymgynghori drwy gyfrwng y fforwm dysgu fel bod gennym ddealltwriaeth well o'r hyn y byddai'r gymuned yn dymuno'i ddysgu.

Yn olaf, mae'n wych gallu cynnal cyrsiau mewn adeiladau mor anhygoel a chael cymorth gan yr holl staff sydd bob amser yn broffesiynol, yn gyfeillgar ac yn bwysicaf oll, yn cynnig croeso cynnes." (Jan Jones, Pennaeth Ehangu Mynediad, Met Caerdydd).

Rydyn ni hefyd yn gweithio'n agos â Chymraeg i Oedolion yn Ysgol y Gymraeg ym Mhrifysgol Caerdydd. Rydyn ni wedi cynnal Sadwrn Siarad, diwrnod o weithgareddau Cymraeg, yn ystod yr haf am sawl blwyddyn, ond yn 2019, roedden ni'n gallu cynnig gofod ystafell ddosbarth er mwyn cynnig dosbarthiadau Cymraeg gyda'r nos yn Sain Ffagan. Cynhaliwyd peilot ym mis Ionawr 2019 pan ddechreuodd cwrs Mynediad 1. Yn dilyn llwyddiant hwn, dechreuwyd dau gwrs pellach yn y mis Medi canlynol, ac aeth y dysgwyr o'r cwrs cyntaf ymlaen at gwrs Mynediad 2.

Dyma'r hyn sydd gan dîm Cymraeg i Oedolion yn Ysgol y Gymraeg i'w ddweud am y bartneriaeth:

“Mae Dysgu Cymraeg Caerdydd yn falch iawn o gael y cyfle i gydweithio â Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru. Ffurfiwyd y bartneriaeth drwy Fforwm Addysg Oedolion sy’n cael ei arwain gan Loveday Williams o’r Amgueddfa ac mae’r cyd-weithio rhyngom wedi mynd o nerth i nerth ers hynny. Yn Ionawr 2019, cynhaliwyd cwrs dysgu Cymraeg lefel Mynediad ar gyfer dechreuwyr yn yr Amgueddfa. Mae’r gwaith wedi dwyn ffrwyth ers hynny gan i ni ddarparu tri chwrs ym mis Medi 2019, cwrs dilyniant a dau gwrs lefel Mynediad i ddechreuwyr. Er i ni orfod oedi’r dysgu wyneb yn wyneb ym mis Mawrth eleni, mae’r holl gyrsiau wedi parhau’n rhithiol ac yn parhau ar-lein am 2020-2021. Felly er nad oes modd i ni gynnal dosbarthiadau yn Sain Ffagan ar hyn o bryd, mae’r Fforwm Addysg Oedolion yn ein galluogi ni i barhau i gyd-weithio a chynllunio at y cyfnod nesaf.” (Mari Rowlands, Dysgu Cymraeg Caerdydd)

Edrychwn ymlaen at barhau i weithio gyda phob un o'n partneriaid a sefydlu partneriaethau newydd yn y dyfodol, wrth i ni asesu sut olwg bydd ar ein "normal newydd" a sut y gallwn ni barhau i weithredu a thyfu ein darparu addysg i oedolion.