Llun am Lun: David Hurn yn trafod Ffotograffieth

29 Medi 2017

Mae Llun am Lun: Ffotograffau o Gasgliad David Hurn yn rhedeg o 30 Medi 2017 to 11 Mawrth 2018. Mae’r arddangosfa hon yn dathlu rhodd sylweddol gan David Hurn – ffotograffau o’i gasgliad preifat. Cynhelir yr arddangosfa yn yr oriel gyntaf yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd i gael ei neilltuo i ffotograffiaeth. Dyma ffilmiau o'r arddangosfa:

Y Casgliad

"Wnaeth y casgliad ddim dechrau tan 1958, am wn i. Fe ddechreuais i dynnu lluniau ym 1955, ac ym 1958 roeddwn i’n tynnu lluniau yn Trafalgar Square, ac roedd ffotograffydd arall yno. Daeth ata i a dweud rhywbeth rhyfedd iawn. Dywedodd, “rwy’n meddwl y gallet ti fod yn ffotograffydd da iawn”. Beth bynnag, Sergio Larrain oedd e. Roeddwn i’n edrych ar luniau Sergio ac fe roddodd gwpl i mi. Ac fe sylweddolais fy mod yn trysori, nid yn unig y lluniau, ond mae yna rywbeth (annisgrifiadwy yn fy marn i) am y cysylltiad rhwng cael print sydd wedi cael sêl bendith y ffotograffydd ei hun.

Felly fe ddechreuais i gasglu ac yna cefais y syniad o gyfnewid printiau. Ac felly dyna ddechreuais i wneud, ac roedd gen i’r hyder i fynd at ffotograffwyr fel Dorothea Lange a phobl felly. Wedyn roeddwn i’n ddigon haerllug i gwrdd â hi a dweud faint oeddwn i’n hoffi ei lluniau, ac y byddwn wrth fy modd yn cyfnewid print. Yna fe sylwais fod pobl yn hoffi cyfnewid.

Rwy’n credu ei fod yn gasgliad personol iawn. Rwy’n meddwl am y ffotograffwyr sydd yna; allech chi ddim cael gwell casgliad."

Dorothea Lange

White Angel Breadline, San Francisco, 1933.

 

"Mae Dorothea Lange yn un o ffotograffwyr mawr hanes. Roedd hi’n bwysig iawn, yn benodol achos ei gwaith cyn y rhyfel yn y basn llwch.

Fe wyddwn i am Dorothea Lange, roeddwn i’n digwydd bod yn Chicago ac yn gwybod ei bod hithau’n byw yno, felly fe es i... roeddwn i’n dechrau dod yn adnabyddus fel ffotograffydd, felly fe es i’w gweld hi. Doeddwn i heb feddwl am gael print, roedd hyn cyn i mi ddechrau cyfnewid lluniau hyd yn oed. Roedd hi’n dangos rhai printiau i mi, ac fe ddywedais, “Rwy wrth fy modd â hwn”, ac fe roddodd hi’r llun i mi.

Fe gyhoeddodd hi lyfr gwych, gyda’i gŵr, ac mae’n un o’r llyfrau mwyaf cyflawn. Mae’n tynnu sylw at broblem gymdeithasol. Mae’n hardd iawn, yn dangos sut gall llyfr gael ei osod, a sut gall y capsiynau cywir a'r testun cywir a’r lluniau cywir, gyda’i gilydd, greu dadl gref dros rywbeth. Rwy’n credu ei fod yn llyfr pwysig iawn."

Henri Cartier-Bresson

French painter Henri Matisse at his home, villa 'Le Rêve'. Vence, France, 1944.

"Roedd Henri Cartier-Bresson yn briod â ffotograffydd gwych o’r enw Martine Franck. Roedd Martine wedi tynnu lluniau ar Ynys Toraí, ynys fach oddi ar arfordir Iwerddon, ac wedi tynnu llun James Dixon y paentiwr naïf. Fel mae’n digwydd, mae un arall o’r casgliadau sydd gennyf – edrychwch o gwmpas – gan arlunwyr naïf, ac roedd gen i dri phaentiad gan James Dixon achos roeddwn i hefyd wedi bod ar Ynys Toraí yn tynnu lluniau. Dywedais, “Iawn te, beth am imi gyfnewid y paentiad am lun gan Bresson a llun gennyt ti?” Felly cefais ddau ffotograff am y paentiad.

Felly, fe gyrhaeddodd y lluniau ac mae’r ddau lun gen i – llun hyfryd iawn gan Martine Franck. Ac yna fe apeliodd hwn ataf am ei fod yn llun o fy hoff baentiwr o bosibl, gan un o fy hoff ffotograffwyr. Mae portread Bresson o Matisse yn un o fy hoff ffotograffau erioed. Wedi i Henri farw cefais amlen drwy’r post oddi wrth Martine yn cynnwys copi arall o’r un llun, ond fod plygiad yn y gornel. Mae gen i nodyn hefyd sy’n fwy hyfryd fyth, ac mae’n dweud: “Cefais hyd i’r llun hwn. Sylweddolodd Henri fod y print gwreiddiol wedi’i niweidio a gwnaeth ail brint”, achos doedd e byth yn gwneud ei brintiau ei hun, yr un bobl oedd wastad yn eu gwneud, “felly meddyliais efallai yr hoffet ti gael hwn hefyd.”

Mae’n bortread hyfryd. I mi, mae’n bopeth y dylai portread fod."

Llun ar pen y tudalen gan John Davies.

Mwy o Wybodaeth (Saesneg yn unig)

Cip o’r Gorffennol – Ffotograffau o gaer Rufeinig Segontium

Sarah Parsons, 21 Medi 2017

Mae adran ffotograffiaeth Amgueddfa Cymru yn gofalu am ddelweddau pob un o’r saith amgueddfa wahanol. Yn achos yr adran Archaeoleg, mae hyn hefyd yn golygu tynnu ffotograffau o wrthrychau a sganio ffotograffau hanesyddol (e.e. printiau a sleidiau).

Isod mae esiampl o’r ddwy dechneg.

Caer Rufeinig Segontium, Caernarfon

Mae’r ffotograffau yma o’r 1920au yn dangos gwaith cloddio dan arweiniad Syr Mortimer Wheeler, Ceidwad Archeoleg Amgueddfa Cymru ar y pryd, a’r Cyfarwyddwr yn ddiweddarach. Cawsant eu sganio  o blatiau gwydr, a dyma flas o’r casgliad o 102 o ddelweddau:

Seler yn adeilad y pencadlys (praetorium)

Adeilad y pencadlys (praetorium) yn ystod gwaith cloddio yn y 1920au

Syr Mortimer Wheeler (chwith) yn arwain pwysigion o amgylch y safle, gan gynnwys y Fonesig Lloyd George (blaen ar y dde)

Gall y ffotograffau fod o werth i archaeolegwyr modern sy’n dehongli’r safle, ond yn bersonol rwy’n mwynhau cael cip ar gysgod y ffotograffydd a’i dripod (pwy sydd heb wneud y camgymeriad yna?) a hetiau gwych y cyfnod!

Gall ffotograffiaeth fodern fod o gymorth hefyd. Tynnwyd y ffotograffau isod yn ddiweddar o wrthrychau a ddadorchuddiwyd yn y gwaith cloddio yn y 1920au.

Costrel a gynhyrchwyd yn Swydd Rydychen, ond a ganfuwyd yn Segontium.
Caiff ei harddangos yn orielau newydd Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru.

Byddai duwies rhyfel yn gwarchod unigolyn mewn cyfyngder os byddai’n cysegri allor iddi. Canfuwyd yr allor hwn yn ystafell ddiogel adeilad y pencadlys.  Arni mae’r arysgrif: I’r dduwies Minerva. Aurelius Sabinianus, actarius, a gyflawnodd ei addewid yn barod ac yn deilwng.

Cedwir y delweddau mewn archif ddigidol fel eu bod ar gael ar gyfer arddangosfeydd, cyhoeddiadau, cyflwyniadau a’r wefan.

 

Bydd rhai canfyddiadau o Segontium yn cael eu dangos yn orielau newydd Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru fydd yn agor yn 2018.

Dilynwch y ddolen hon i weld rhagor o ffotograffau hanesyddol.

Dysgwch ragor am Gaer Rufeinig Segontium ar wefan Amgueddfa Cymru neu ar wefan Cadw.

Gyda chefnogaeth y People’s Postcode Lottery rydyn ni’n gweithio’n galed i roi ein casgliad ar-lein er mwyn i chi fedru chwilio’n bas data a chanfod gwybodaeth a delweddau o’r casgliadau eich hun.

People's Postcode Lottery Logo

Stumped by a Spoon

Matthew Guiseppe Knight, 20 Medi 2017

Vibrant discussions are a usual part of the Saving Treasures project and the Amgueddfa Cymru archaeology department.

But I’m not sure we’ve ever had one about a spoon before.

In 2015, a Medieval silver spoon was brought into National Museum Wales; it was found while metal-detecting around Pembroke and can be dated to about the 15th century. The spoon has a rough engraved cross on the underside of the bowl and is in two pieces.

The handle, or stem, has been bent and twisted round, while the bowl has been folded in half and then in half again.

The question bugging us is: why?

Why deform this spoon so greatly?

The deliberate destruction and deformation of objects is not unknown in the Medieval period, though presently we can’t find any parallels for this object.

Many silver coins were, however, damaged for various reasons.

Folding a coin in half, for instance, had a ritualistic function; it was often performed as part of a vow to a saint to cure an affliction or ailment. The coin would then be taken and placed at a shrine. However, Portable Antiquities Scheme data shows that many appear to have been lost or buried in seemingly random locations.

So, we wondered, could the spoon have served a similar function?

Medieval silver spoons were often considered intimate possessions that were carried around much of the time. Dr. Mark Redknap at Amgueddfa Cymru has suggested the engraved cross may represent an ecclesiastical ownership mark. The deliberate destruction of a personal item may have held some significance to the owner, much as a prized possession would today.

Another explanation is that this represents material intended for the crucible, to be remelted and recast into another object. The breaking and recycling of objects is well-known since the Bronze Age. Viking hacksilver involved silver objects chopped and broken either for recasting purposes or as a form of currency, exchanging fragments based on weight.

Fragments of silver spoons are in fact known from hacksilver hoards from Gaulcross, Scotland, and Coleraine, Northern Ireland.

Of course, the Pembroke spoon was buried nearly a 1000 years later than the hacksilver hoards so it cannot strictly be compared. Nonetheless, it is reasonable to think the spoon was broken, folded and twisted into small, compact pieces that would fit more comfortably within a crucible.

We might not find many broken spoons because they were remelted into other objects. The weight of the spoon would comfortably produce other common Medieval objects, such as finger rings, mounts, and pendants.

We will probably never know the reason behind the destruction of this spoon. But it’s always nice to speculate.

 

Notes and Acknowledgements

The spoon was recently declared Treasure following the Treasure Act 1996 and will be acquired by Milford Haven Museum through the Saving Treasures: Telling Stories project. The full record for the object can be found here: https://finds.org.uk/database/artefacts/record/id/860650

My sincere thanks must go to everyone who engaged with our call for ideas on what this object represents on Twitter. In particular, I’d like to thank Sue Brunning for directing my attention to the hacksilver hoards mentioned in-text.

Providing Images to Help People Living with Dementia

Sally Donovan, 20 Medi 2017

A wonderful new book has been created by  Picture to Share. This dementia-friendly book is the first of this type that has been produced bilingually in both Welsh and English. 


Pictures to Share teamed up with us, The National Library of Wales, Alzheimers Society and the Welsh Poet Laureate to produce Hen Wlad Fy Nhadau, a beautifully illustrated book to help carers communicate with people living with dementia.  Pictures to Share have produced many books on this theme but this is the first to focus upon the Welsh language, in order to help people living with dementia whose first language is Welsh.

This was an opportunity to highlight the importance of the work we do to help people living with dementia as well as highlight our collections and showcase our commercial Picture Library. The images used in the book, Hen Wlad Fy Nhadau, portray many things which people in Wales can relate to, prompting discussion.

Dementia is a subject which many of our staff are passionate about, with many of the staff undertaking training to become a Dementia Friend in order to help enhance the visitor experience of people living with dementia.

After communicating with the editor Michelle Forster, we supplied the images and license to use them in order to comply with copyrights laws.  We have to issue a license to anyone who wishes to use our images. Pictures to Share invited us to Cardiff Library for their book launch in November 2016 to see the completed book, which was attended by staff from our Image Licensing, Photography and Translation departments. We were all very impressed with the end product which is now available at our shop at National Museum Cardiff and our on-line shop.

If you would like to use our images within a publication, please contact us at Image Licensing.
You can also purchase images for your home from our on-line shop.


Thank you to Cardiff Council for permission to use images from the book launch.

Y celc o’r Oes Efydd Ddiweddar o Drefddyn: Stori am Fwyeill a Phicellau

Matthew Guiseppe Knight, 16 Medi 2017

Celc Trefddyn, Torfaen

Celc Trefddyn, Torfaen

Llafn uchaf y fwyell De Cymru oedd wedi torri.

Llafn uchaf y fwyell De Cymru oedd wedi torri.

Dychmygwch yr olygfa. Rydych allan yn cerdded mewn cae. Rydych yn sgubo’ch datgelydd metel ffyddlon yn ôl a blaen dros y ddaear o’ch blaen wrth gerdded. Fe glywch bipian rhythmig y peiriant gyda phob cam a gymerwch. Yn sydyn, mae’r bipian yn cyflymu. Mae rhywbeth yn y ddaear. Rydych yn dechrau cloddio, i weld beth sydd yno. Wrth gloddio, daw pen bwyell hynafol i’r golwg…

Dyna oedd hanes Gareth Wileman a’i ddatgelydd metel ym mis Tachwedd 2014. Dros gyfnod o ryw bythefnos, datgelodd Gareth gelc o’r Oes Efydd Ddiweddar oedd yn cynnwys tri phen bwyell socedog efydd a dau flaen picell efydd yn agos iawn at ei gilydd yng nghymuned Trefddyn, Torfaen.

Roedd Gareth yn sylweddoli pa mor arwyddocaol oedd ei ganfyddiad ac fe gysylltodd yn syth â Mark Lodwick, Cydlynydd Darganfyddiadau Cynllun Henebion Cludadwy Cymru, a aeth ati i archwilio man darganfod y celc.

Claddwyd y celc tua 3000 o flynyddoedd yn ôl (rhwng 950 ac 800 CC) yn yr Oes Efydd Ddiweddar. Yn ystod y cyfnod hwn, cafodd celciau o lawer o offer metel, yn cynnwys arfau a thŵls, eu claddu mewn gwahanol fannau.

Beth sydd yn y celc?

Er y gellir dosbarthu eitemau’r celc yn fras fel ‘pennau bwyeill’ a ‘phennau picellau’, mae pob un yn perthyn i ddosbarth penodol y gallwn eu defnyddio i’n helpu i ddeall sut y câi gwahanol bethau eu masnachu yn yr Oes Efydd.

Un peth diddorol iawn yw soced yn perthyn i fwyell socedog ‘De Cymru’ a gladdwyd yn y celc. Cafodd yr ymyl dorri ei thynnu’n fwriadol yn yr Oes Efydd. Mae un o’r bwyeill eraill wedi’i difrodi’n fwriadol hefyd. Mae i’r bwyeill hyn dair asen fertigol ar y ddau wyneb ac maent yn arbennig o gyffredin yn … ie, rydych chi’n iawn, De Cymru!

Ar y llaw arall, mae un pen picell yn eithaf prin. Cyfeirir ato fel ‘pen picell lafn lloerfwlch’ gan fod dau dwll hanner crwn yng nghanol y llafn. Mae blaen y pen picell hwn a rhan o’r soced wedi'u torri i ffwrdd, a gallai hynny fod yn fwriadol hefyd.

Pam y mae’r celc yn bwysig?

Daethpwyd o hyd i gelc Trefddyn mewn ardal lle na wyddem o’r blaen am weithgarwch pobl yn yr Oes Efydd. Mae’n ychwanegu at swm cynyddol o ddeunydd o’r Oes Efydd Ddiweddar a ganfuwyd ledled Cymru. Roedd casglu neu gelcio pethau a’u claddu yn draddodiad eang yn yr Oes Efydd Ddiweddar, ond nid ydym yn siŵr pam roedd pobl yn gwneud hyn.

Mae cyfuniadau o arfau, fel picellau, a thŵls, fel bwyeill, yn gyffredin mewn celciau o’r Oes Efydd Ddiweddar. Ond gall eitem berthyn i fwy nag un dosbarth – gall bwyell fod yn arf peryglus hefyd a gallai rhai pennau picellau fod yn eitemau seremonïol. Mae’n bosib mai casgliad un person yw'r cyfuniad o wahanol bethau sydd mewn celc. Neu efallai bod nifer o bobl wedi dod ynghyd i gladdu pethau a oedd yn bwysig i ardal benodol.

Mae’n fwy na thebyg na fyddwn ni fyth yn gwybod beth y mae celf Trefddyn yn ei gynrychioli.

Y pen picell ‘lafn lloerfwlch’ prin

Y pen picell ‘lafn lloerfwlch’ prin.

Yr unig fwyell gyflawn yn y celc.

Yr unig fwyell gyflawn yn y celc.

Daethpwyd o hyd i un fwyell wedi torri, a llawer o ddarnau llai.

Daethpwyd o hyd i un fwyell wedi torri, a llawer o ddarnau llai.

Roedd datgladdu’r celc yn waith mwdlyd iawn!

Roedd datgladdu’r celc yn waith mwdlyd iawn!§

Torri neu Beidio â Thorri

Mae llafnau dwy o’r bwyeill yng nghelc Trefddyn fel pe baent wedi’u tynnu’n fwriadol. Mae difrod bwriadol tebyg i’w weld ar y pennau picellau. Fodd bynnag, gadawyd y drydedd fwyell yn gyfan. Pam oedd hyn? A lle mae’r darnau coll?

Mae’n bosib bod y darnau yn dal yn y ddaear, yn disgwyl cael eu darganfod. Fodd bynnag, roedd difrodi eitemau cyn eu claddu mewn celc yn beth cyffredin i’w wneud. Roedd rhai darnau o eitemau’n cael eu dewis i’w claddu – yn yr achos hwn – pennau soced y bwyeill – ac roedd darnau eraill yn cael eu heithrio (y llafnau torri). Weithiau, mewn celciau eraill, dim ond llafnau’r bwyeill a gawn, heb y socedi. Efallai bod y rhan o’r eitem a gladdwyd yn bwysig.

Mae arwyddocâd i gynnwys eitemau cyflawn hefyd. Yn Nhrefddyn, roedd y fwyell gyflawn wedi’i hogi ac mae’n debyg ei bod wedi’i defnyddio cyn ei chladdu. Byddai’n dal yn ddefnyddiol, felly pam fyddai rhywun yn claddu eitem y gellid ei defnyddio? Efallai bod y fwyell wedi’i defnyddio ers blynyddoedd a bod iddi arwyddocâd arbennig i'w pherchnogion, gan ei gwneud yn addas i'w chladdu.

Mae’n bwysig meddwl am yr eitemau hyn fel pethau defnyddiol a symbolaidd.

Deall yr Oes Efydd

Diben archaeoleg yw dod i ddeall pobl y gorffennol. Mae celc Trefddyn yn rhoi cipolwg gwerthfawr i ni ar yr Oes Efydd yn y rhan hon o Gymru, lle na chanfuwyd deunyddiau cynhanesyddol o’r blaen. Mae’n dangos fod yno gymunedau yn yr Oes Efydd a’u bod yn ymwneud ag eitemau mewn ffyrdd dirgel na allwn ni ddim ond dyfalu beth oeddent. Mae pob darganfyddiad yn ein helpu i ddeall y darlun ehangach ac mae celc Trefddyn yn gam pwysig tuag at wneud hyn.

Nodiadau a Diolchiadau

Bu darganfyddwr y celc hwn yn ddigon cyfrifol i’w gyflwyno trwy Gynllun Henebion Cludadwy Cymru ac erbyn hyn rydym yn falch o gael ei arddangos yn Amgueddfa Pont-y-pŵl lle gall y cyhoedd ei fwynhau. Cafodd ei gaffael â chyllid gan y Prosiect Hel Trysor: Hel Straeon. Cewch weld rhagor o fanylion am waith ymchwilio’r celc, a sgwrs gyda’r darganfyddwr, Gareth Wileman, yma.

Diolch i Adam Gwilt (Prif Guradur: Cynhanes yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru) a Mark Lodwick (Cydlynydd Darganfyddiadau: PAS Cymru) am ganiatáu i mi weld adroddiad oedd heb ei gyhoeddi am y celc.