Cleaning the village

Steve Burrow, 16 Gorffennaf 2009

Festival of British Archaeology 2009

Thousands of people visit the Celtic Village each month leaving little spare time for keeping up with the housework. Even worse, with summer in full swing everything is growing very very fast. Something had to be done!

With help from museum volunteers, extreme steps were taken. Everything was taken out of the roundhouses and cleaned. Outside the houses, vegetation was cut back, and the grounds were tidied. The result: two sparkling roundhouses.

Earlier in the year the third roundhouse became unstable and was taken down. Although sad in a way, this provided a great opportunity for a team from Reading University to excavate the ground upon which it had stood. So we learnt a lot from the controlled demolition of this house, but the work was not over. Piles of old thatch and soil still littered the Celtic Village, and these were cleared away by a team of United Nations' Association volunteers.

So the venue is ready, the events organised. Now we keep our fingers crossed for good weather.

Sylwadau o'r arddangsofa Urdd.org

Sian Lile-Pastore, 13 Gorffennaf 2009

Mae'r arddangsofa Urdd.org wedi gorffen nawr, dyma ychydig o sylwadau ac atgofion ymwelwyr:

‘Mae Llangrannog yn hwyl....wedi bod na 8 gwaith mewn 1 blwyddyn’

‘Dwi’n caru yr urdd.’

‘Dwi’n cofio mynd i Langrannog yn 1953 – cysgu dan ganfas a cheisio cropian i fynny’r allt i gabanau’r merched yn y nos ac Ifan Isaac yn fy nal.’ (hwyel gwynfryn)

‘Cofion fantastic o Llangrannog a Glan- Llyn. Cusan gyntaf , smwchio i ‘ysbryd y nos’ a ‘oh capten’!! A’r twmpath, hwre!! Hwyl a sbri joio mas draw! Gobeithio caiff fy mhlant y cyfle nawr!’

‘Rwy’n cofio aros mewn caban – a’r glaw yn dod i fewn drwy’r tô!! Dyddie da!’

‘Wedi aros yng ngwersyll Llangrannog tua tair gwaith – y tro cyntaf mewn pabell! Chwythodd y pabell i ffwrdd ar y trydydd nosweth a rhaid i mi a’m ffrindiau cysgu i mewn gyda’r swyddogion! Diolch swogs!’

‘Rwy’n cofio llawer o weithgareddau’r Urdd – canu, actio, ‘sub’s bench’ yn y dawnsio disgo... Ryw’n cofio ennill y goron, a chael mynd i dderbyn fy ngwobr yn stiwdio ‘Heno’ yn lle’r pafiliwn, oherwydd epiemic Clwy’r Traed a’r Genau ar y pryd. Fy atgof cryfaf yw o gael stwr gan Steff yn Llangrannog am sleifio i mewn i’r neuadd sglefrolio yn y nos, i wrando ar gerddoriaeth saesneg, a sglefrolio i Pearl Jam a Nirvana!’

‘Dwi’n rhy fach i fynd i glanllyn.’

Y curaduron yn brysur yn paratoi'r arddangosfa nesaf yn Oriel 1 sydd yn agor ar 1 Awst.

Are you one in a million??

Chris Owen, 7 Gorffennaf 2009

Sorry its been so long but we haven’t really had anything to report! Both Gavin and Stacey can still be seen each day on the Clocktower. Sometimes they are there all day, dividing their time between the east and north sides of the tower, and on other days they disappear on long hunting trips. The recent hot weather has been a bit much for the birds (as well as us on the ground!) and they often perch on the shadier parts of the tower.

The PoCT team will be watching the birds until the end of August, so if you haven’t yet seen the peregrines “in person” then what are you waiting for?! If you are a fan of birds and wildlife, why not join the RSPB? You would be in good company-we have over 1 million members! We can sign you up at the Museum and every member that joins will help wildlife conservation in Wales, as well as ensuring that the Peregrines on the Clock Tower project returns each year.

Happy watching!

Mwy o luniau o'r Cert Celf

Sian Lile-Pastore, 3 Gorffennaf 2009

Dyma mwy o luniau o'r cert celf. Ewch draw i flickr i weld mwy.

Mwynau a ddarganfuwyd gyntaf yng Nghymru

Tom Cotterell, 29 Mehefin 2009

anglesite

Crisialau anglesit hyd at 10mm o hyd o'i deipleoliad ym Mynydd Parys, Môn. Ffoto MP Cooper.

brookit

Crisial brookit 20mm o led o'i deipleoliad ym Mhrenteg, Gwynedd. Ffoto MP Cooper.

cymrite

Micrograff electronig archwiliol o grisialau prismatig cymrit o'i deipleoliad yng nghloddfa Benallt, Rhiw, Pen Llŷn.

Dicit

Dicit powdrog sy'n ffurfio caen ar ddolomit o'i deipleoliad yn Nhrwyn Bychan, Môn. Ffoto MP Cooper

namuite

Teipsbesimen namuwit o gloddfa Aberllyn, Betws-y-coed.

Mae dros 430 math gwahanol ar fwynau'n digwydd yng Nghymru sef tua deg y cant o'r rhai hysbys. Cafodd unarddeg mwyn eu darganfod gyntaf yng Nghymru a'u henwi ar ôl daearegwyr, mwynolegwyr a llefydd yma a hyd yn oed ar ôl yr Amgueddfa ei hun sef

  • anglesit
  • banalsit
  • bramalit
  • brinrobertsit
  • brookit
  • cymrit
  • dicit
  • lanthantit-(Ce)
  • namuwit
  • pennantit a
  • steverustit

Darganfuwyd Brookit (ocsid o ditaniwm) gyntaf tua 1809 yn y gogledd. Fe'i enwyd yn 1825 ar ôl y crisialegwr a mwynolegwr o Brydain, Henry James Brooke (1771-1857) gan y mwynolegwr o Ffrainc, Armand Lévy.

Ym 1783 disgrifiodd y Parchedig William Withering rywogaeth nwydd, plumbum (plwm) wedi'i fineraleiddio gan asid fitriolig a haearn, oedd i'w ganfod yn helaeth ar Ynys Môn. Wedyn ym 1832 cynigiodd y mwynolegydd o Ffrainc Francois Sulpice Beudant yr enw anglesit am sylffad plwm gan gofio ei leoliad gwreiddiol, ac mae'r enw hwn wedi aros.

Ym 1930 enwyd mwyn clai newydd dicit ar ôl y cemegydd metelegol o'r Alban, Allan Brugh Dick (1833-1926) a gyhoeddodd ddisgrifiad manwl o'i briodoleddau ar sail deunydd o Drwyn Bychan, Môn.

Enwyd mwyn clai arall bramalit ar ôl Alfred Brammall (1879-1954) gynt o'r Adran Ddaeareg, Coleg yr Ymerodraeth, Llundain. Ym 1943 disgrifiodd enghraifft o Landybïe, Sir Gâr.

Yn ystod y 1940au cafwyd ymchwil drylwyr yn y cloddfeydd manganîs yn Rhiw, Pen Llŷn lle danganfuwyd sawl math newydd yng nghloddfa Benallt. Enwyd y cyntaf, banalsit, oherwydd ei gyfansoddiad o'r mwynau canlynol: bariwm (Ba); sodiwm (Na); alwminiwm (Al) a silicad (Si).

Ym 1946 cafodd y naturiaethwr enwog o Gymru, Thomas Pennant (1726-1798) ei gydnabod drwy enwi mwyn manganîs clorit penantit ar ei ôl. Ym 1949 enwyd ffelsbar bariwm hydradol cymrit ar ôl Cymru.

Ym 1982 darganfuwyd hydrocsid sinc a sylffad copor hydradol newydd ar hen sbesimen yn yr Amgueddfa o gloddfa Aberllyn ger Betws-y-coed. Fe'i enwyd yn namuwit ar ôl rhan Saesneg enw'r Amgueddfa yn llawn sef Amgueddfa Cymru - National Museum Wales. Erbyn hyn ystyrir enwi mwyn ar ôl sefydliad yn amhriodol ond mae'r enw'n aros gan wneud y mwyn hwn yn anarferol iawn.

Ym 1985 disgrifiwyd lanthanit gyda llawer o seriwm ynddo o gloddfa Britannia ar yr Wyddfa a'i enwi'n lanthanit-(Ce) .

Canfuwyd mwyn clai newydd a ger Bangor yn 2002. Enwyd hwn yn brinrobertsit ar ôl Brinley Roberts, Prifysgol Llundain sydd wedi cyhoeddi'n eang am ddaeareg y gogledd.

Y mwyn diweddaraf i gael ei ddarganfod yng Nghymru yw'r thiosylffad plwm prin sy'n ffurfio mewn tomeni mwyngloddiau mewn sawl lleoliad yng Nghanolbarth Cymru. Rhoddwyd yr enw steverustit iddo yn 2009, ar ôl y gŵr a'i darganfu, Steve Rust. Mae yntau'n gasglwr micromineralau sydd wedi bod wrthi am y rhan fwyaf o'i oes yn canfod ac adnabod mwynau ôl-fwyngloddio anarferol ym Maes Mwynau Canolbarth Cymru.

Am fwy o wybodaeth am y mwynau hyn ac eraill o Gymru ewch i wefan

Mwynoleg Cymru'r Amgueddfa .