Gŵyl Fwyd Cynaliadwy Ellen Davies, 16 Hydref 2022 Roedd hi'n bleser croesawu ein Gŵyl Fwyd yn ôl i Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru eleni! Ar ôl dwy flynedd o wyliau digidol, roedd hi'n wych gweld cymaint o bobl yn blasu bwydydd, mwynhau gweithgareddau gyda'r teulu a gwrando ar y gerddoriaeth fyw wych. Roedd cynaliadwyedd yn thema bwysig eleni, ac fe weithion ni'n galed i leihau effaith amgylcheddol yr ŵyl. Dyma rai o'r llwyddiannau eleni: Defnyddiwyd 4,241 o gwpanau amlddefnydd yn y bariau yn yr ŵylHawliodd 156 o gwsmeriaid ostyngiad ar ddiod boeth drwy ddod â chwpan amlddefnydd yn ôlTeithiodd 648 o bobl i'r ŵyl ar wasanaeth Bws Caerdydd Casglodd FareShare Cymru 100kg o fwyd dros ben ar ddiwedd y penwythnos – gwerth 240 pryd o fwyd! Wnaeth nifer o stondinau gwerthu allan o gynnyrch yn ystod y digwyddiad yn golygu bod dim gwastraff bwyd!Ni ddefnyddiodd y contractwyr gwastraff domen wastraff – cafodd unrhyw wastraff oedd yn methu cael ei ailgylchu ei brosesu i greu ynniCyflwynwyd map digidol sy'n lleihau'r angen am brintio Roedd cynaliadwyedd yn amlwg yn y rhaglen hefyd. Darparodd Good Food Cardiff weithdai, sgyrsiau ac arddangosiadau ar dyfu a choginio bwyd ar bob cyllideb. Cafodd nifer o ymwelwyr ifanc gyfle i gamu nôl mewn amser a mwynhau gweithgareddau traddodiadol, o odro gwartheg a choginio yng Nghymru oes Fictoria yn Ffermdy Llwyn yr Eos, i greu menyn yn Abernodwydd. Cefnogwyd digwyddiadau addysg yr ŵyl gan chwaraewyr y People's Postcode Lottery.Rydyn ni'n eiddgar i glywed am eich profiad chi. Lleisiwch eich barn drwy lenwi'r holiadur byr hwn. Gŵyl Fwyd Amgueddfa Cymru Food Festival 2022 Cefnogwyd Gŵyl Fwyd Amgueddfa Cymru gan Gronfa Adfer Bwyd a Diod Cymru 2022.
Black Lives Matter - A speech from the opening of the Reframing Picton exhibition at National Museum Cardiff The Reframing Picton group, 13 Hydref 2022 Black Lives Matter.For generations, even up to recent years, that’s been a controversial statement. Thomas Picton is only one of many instruments of the British Empire who exported, demonstrably, an opposing belief.I’m unsure where I heard this but it’s stuck with me since:“The instant a subject becomes aware they have been exposed to propaganda, that propaganda ceases to be effective”In the case of Thomas Picton and his legacy, drenched in the blood of Africans and Native Caribbeans, was sanitized, valorised iteratively while he lived and especially following his death. The murder of George Floyd spurred people and institutions into gear, Amgueddfa Cymru were thankfully one of those institutions.At the heart of the idea of empire is a differential sense of importance. Some places are more important than others, setting up the Metropole and the Colony. A center and a periphery. The prevailing narrative has always been fundamentally white supremacist, at the expense of Africans and Natives. The British Empire used the metropole-colony model to evade accountability for events driven by people like Picton.Reframing Picton represents a divergence from this narrative. In the time we worked on this project we made a point to expose, not erase history. It was essential that we directly involved people connected to Trinidad, where Picton entrenched his reputation for barbarism during his tenure as Governor. Amongst the goals for this exhibit is the creation of a site of conscience rather than indoctrination. To create a dialogue between museums, the governments that fund them and the communities they serve. To create healthy ways of addressing.Finally, I’ll leave you with a quote that I think encapsulates the purpose of the project most pertinently:“If we want our future to be better than our past we need to challenge which aspects of our culture we preserve, build upon and deconstruct”
Dathlu Amrywiaeth mewn Chwaraeon Fflur Morse, 30 Medi 2022 Y 30ain o Fedi yw Diwrnod Cenedlaethol Treftadaeth Chwaraeon, a’r thema eleni yw dathlu amrywiaeth ym myd chwaraeon. Mae’n gyfle i ddathlu treftadaeth chwaraeon cymunedau sydd heb gynrychiolaeth ddigonol a defnyddio eu storiâu i addysgu ac ysbrydoli.Bydd y blog yma yn cyflwyno uchafbwyntiau o gasgliad Amgueddfa Cymru sydd yn taflu golau ar straeon chwaraeon amrywiol yng Nghymru. Crys CPD Dreigiau Caerdydd a wisgwyd gan Murray Harvey Sefydlwyd CPD Dreigiau Caerdydd yn 2008 a dyma dîm pêl-droed LHDTC+ cyntaf Cymru. Cynhaliwyd eu gêm gyntaf ar ddydd Sul 26 Hydref 2008 yn erbyn Rhufeiniaid Llundain ar Barc Caedelyn, Caerdydd. Dreigiau Caerdydd enillodd y diwrnod hynny gyda sgôr o 5-4. Gwisgwyd y crys pêl-droed yma gan y capten, Murray Harvey (aelod o Ddreigiau Caerdydd rhwng 2008 a 2018), yn y gêm gyntaf hon. Crys Clwb Rygbi Llychlynwyr Abertawe a wisgwyd gan David Parr Mae Clwb Rygbi Llychlynwyr Abertawe yn dîm rygbi hoyw a chynhwysol. Cafodd y tîm ei sefydlu ar 9 Mai 2015, a hwn oedd yr ail dîm hoyw i gael eu sefydlu yng Nghymru. Dyma oedd cit cyntaf y tîm, a gwisgwyd y crys yma gan David Parr a ymunodd â Llychlynwyr Abertawe ym mis Ionawr 2016. Dywedodd David,“Being part of an open, inclusive club that doesn't discriminate has been great for my self confidence, physical and mental health and has enabled me to make many lifelong friendships. I wore the kit on many occasions throughout 2016 and 2017 including against fellow LGBT team the Cardiff Lions in January 2017”.Llun cyhoeddusrwydd wedi'i lofnodi gan y bocsiwr, Pat Thomas Ganed Pat yn 1950 yn Saint Kitts, a symudodd i Gaerdydd yn saith oed. Enillodd sawl teitl bocsio mewn dau bwysau yn ei yrfa hir o dros bedair blynedd ar ddeg. Aeth ymlaen i sefydlu Clwb Bocsio Tiger Bay ym 1984, lle bu hefyd yn gweithio fel hyfforddwr ar ôl ymddeol o focsio proffesiynol.Taflen a ddyluniwyd gan Anthony Evans ar gyfer Mudiad Gwrth-Apartheid Cymru. Dyma daflen ddwyieithog a ddyluniwyd gan yr artist Anthony Evans ar gyfer Mudiad Gwrth-Apartheid Cymru. Mae'r daflen yn hysbysebu gwrthdystiad a gynhaliwyd yng Nghaerdydd ar 16 Ebrill 1986 i brotestio yn erbyn gem rygbi rhwng Llewod Prydain a Gweddill y Byd (Rest of the World). Roedd carfan Gweddill y Byd yn cynnwys chwe chwaraewr Springboks o Dde Affrica. Ar flaen a chefn y daflen mae'r arysgrif: ''Mae nhw'n chwarae â gwaed yn NE AFFRICA - dim cysylltiadau / NO LINKS WITH SOUTH AFRICAN BLOOD SPORTS. Bathodyn blaser Gemau Olympaidd 1952 a wisgwyd gan Eileen Allen Dyma fathodyn blaser wedi'i addurno â Jac yr Undeb gyda OLYMPIC GAMES 1952 arni. TCynhaliwyd Gemau Olympaidd 1952 yn Helsinki, ddeng mlynedd yn hwyrach na'r bwriad oherwydd dechrau'r Ail Ryfel Byd. Gwisgwyd y bathodyn gan Miss Eileen Allen o Gaerdydd. Ym 1952 roedd hi’n aelod o Dîm Prydain Fawr fel dyfarnwraig ar y panel hoci. Roedd hyn yn gamp enfawr i feddwl mai dim ond dynion allai gystadlu mewn hoci yn y Gemau Olympaidd yr amser hynny. Ni ymddangosodd hoci i fenywod yn y Gemau Olympaidd tan 1980. Pâr o gareiau enfys Stonewall Yn olaf, dyma bâr o gareiau enfys gan y mudiad Stonewall. Lansiwyd y careiau hyn gan Stonewall yn 2013, i hyrwyddo cydraddoldeb LHDTC+ ac i helpu atal homoffobia mewn chwaraeon. Dosbarthwyd y pâr yma i bobl a fynychodd Raglen Modelau Rôl Stonewall Cymru yng Nghaerdydd ym mis Tachwedd 2019. Dywedir ar y label: MAKE SPORT EVERYONE’S GAME Mae’r bobl a’r cymunedau sydd yn ymddangos yn y blog yma wedi gwneud cyfraniad aruthrol i chwaraeon yng Nghymru, wrth weithio i sicrhau bod chwaraeon yn gynhwysol i bawb. Mae eu straeon bellach yn rhan o gasgliad y genedl, yno i ysbrydoli'r cenedlaethau nesaf o athletwyr a chefnogwyr.Mae’n bwysig ein bod yn parhau i gynyddu cynrychiolaeth yn y casgliad cenedlaethol i sicrhau bod diwylliant yn agored i bawb, ac i geisio rhoi darlun teg o holl hanesion Cymru.Cysylltwch â ni os oes gennych unrhyw wrthrychau yr hoffech eu rhoi i ddatblygu casgliad chwaraeon Amgueddfa Cymru, fel y gallwn barhau i amrywio’r casgliad, gan sicrhau y bydd cenedlaethau’r dyfodol yn gallu dysgu am holl dreftadaeth chwaraeon Cymru. Yn olaf, gallwch chwilio a gweld gwrthrychau o’r casgliad ar gatalog Casgliadau Arlein yr Amgueddfa.#NSHD2022
Diweddariad ar broject Gardd Ein Hamgueddfa Medi 2022 Sian Taylor-Jones, 30 Medi 2022 Mae gwirfoddolwyr 'Gardd Ein Hamgueddfa' yn parhau gyda'r gwaith o wella tir Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd.Maen nhw wedi bod yn clirio llwyni marw ac eiddew sydd wedi tyfu'n wyllt, yn ogystal â phlannu ardaloedd newydd ac edrych ar ôl y Ddôl Drefol.Y newid mwyaf amlwg yw’r gwaith clirio a phlannu border blodau newydd. Mae dau gaergawell bach yn yr ardal hon, yn llawn cerrig, canghennau a moch coed i ddarparu cynefin i bryfed. Mae planhigion wedi'u dewis yn arbennig er mwyn denu peillwyr, yn ogystal â chreu ardal groesawgar i ymwelwyr. Bydd yr ardal yn llawn lliw erbyn yr haf nesaf. Gobeithio bydd gennym ni gaergewyll mwy yn yr ardd dros y misoedd nesaf hefyd.Mae'r perlysiau wedi tyfu'n dda er gwaetha'r tywydd poeth dros yr haf – mae'r rhosmari (Salvia rosmarinus) a lafant (Lavandula) wedi bod yn ffynnu o dan amodau perffaith. Mae tafod y fuwch (Borago officinalis) wedi ymgartrefu hefyd, gan ledaenu hadau ymhobman.Mae'r gwirfoddolwyr hefyd yn edrych ar ôl y Ddôl Drefol. Cynhaliom arolwg ‘Every Flower Counts’ eto ym mis Gorffennaf, gan ddarganfod ystod eang o flodau gwyllt. Rydym hefyd wedi mwynhau gweld gwyfynod bwrned, chwilod milwrol, ceiliogod rhedyn, chwilod blodau a llawer iawn o wyfynod claergoch yn ystod yr arolwg.Ar ddechrau mis Medi, daeth Matthew Collinson atom ni i'n dysgu sut i dorri gwair y ddôl gyda phladur. Roedd yn waith caled, ond dysgom lawer am sut i reoli'r ddôl.Mae gennym dri phroject mawr i’w cwblhau dros y misoedd nesaf. Mae'n mynd i fod yn gyfnod prysur, a byddwn ni wrth ein bodd i gael rhagor o wirfoddolwyr i'n helpu ni. Os hoffech chi helpu gyda'r projectau hyn, mae manylion ar sut i wirfoddoli ar eiun gwefan: Cyfleoedd Cyfredol - Gwirfoddoli | Amgueddfa Cymru. Mae gennym ni welyau uwch i'w gosod a'u plannu, gardd ar y to sydd angen ei hadnewyddu, a chaergewyll i'w hadeiladu.Ariennir y project hwn gan Gynllun Cymunedau y Dreth Gwarediadau Tirlenwi Llywodraeth Cymru, a weithredir gan y CGGC.
Cerfluniau atig Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd Kristine Chapman, 23 Medi 2022 Ar waliau allanol Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd ym Mharc Cathays mae sawl cerflun i’w gweld. Maent yn cael eu galw yn ‘Gerfluniau Atig’. Mae rhai i’w gweld ar Neuadd y Ddinas drws nesaf hefyd.Yn wir, pan lansiwyd cystadleuaeth i ddylunio Amgueddfa Genedlaethol newydd Cymru ym 1909, roedd telerau’r gystadleuaeth yn nodi:‘From the position of the site on the east side of the City Hall and the relation of the Law Courts on its west side, to that building as a centre, it is thought desirable that externally the Museum building should be designed in harmony with these buildings, that, so far as possible, it may be in sympathy with the general scheme adopted’.Bu’r penseiri a enillodd y gystadleuaeth, sef Arnold Dunbar Smith (1866–1933) a Cecil Claude Brewer (1871–1918), yn gweithio gyda’r cerflunydd enwog Syr William Goscombe John (1860–1952) i ddylunio’r cerfluniau fyddai’n addurno’r adeilad. Eu bwriad oedd creu pedwar grŵp, bob un yn cynnwys dau neu dri ffigwr, ar gyfer pedair ochr yr adeilad. Byddai hyn wedi golygu 16 grŵp i gyd.Roedd grwpiau’r Adain Ddeheuol – sef blaen yr Amgueddfa – i fod i ddarlunio hanes Cymru, gyda cherfluniau ar gyfer Oes y Cerrig, Oes yr Efydd, Oes yr Haearn ac Oes y Glo. Model plastr Gilbert Bayes ar gyfer Oes yr Efydd; newidiwyd y teitl yn hwyrach i Y Cyfnod Clasurol. Diwydiannau Cymru oedd i gael eu cynrychioli gan gerfluniau’r Adain Orllewinol: Amaeth, Mwyngloddio, Llongau a Haearn a Dur.Byddai cerfluniau’r Adain Ddwyreiniol yn canolbwyntio ar y gwyddorau: Seryddiaeth, Cemeg a Ffiseg, Bywydeg a Daeareg ac Archaeoleg.Ac yn olaf, roedd yr Adain Ogleddol i fod i gynrychioli’r celfyddydau: Llenyddiaeth, Cerddoriaeth, Celfyddydau Graffig a Phensaernïaeth a Cherfluniaeth.Gan fod yr Amgueddfa yn cael ei hadeiladu mewn camau, fesul adain, gan ddechrau gyda’r Adain Ddeheuol, penderfynwyd canolbwyntio ar gerfluniau’r ardal honno gyntaf.Ym 1914 cafodd 14 o gerflunwyr eu gwahodd i gyflwyno ceisiadau. Cawsant eu cynghori fod y cerfluniau i fod yn rhan o’r adeilad, ac nid yn ychwanegiad ato, a bod felly angen gweithiau ‘monumental and masonic’ yn hytrach na ‘plastic treatment’. Roedd angen iddynt fod yn symbolaidd yn hytrach na darluniadol, heb boeni gormod am gywirdeb hanesyddol nag edrych yn realistig. Y Cyfnod Modern gan Richard Garbe Mae rhestr o’r enillwyr yn Adroddiad Blynyddol yr Amgueddfa 1914–15:Gilbert Bayes (1872–1953) am ei fodel o Oes yr EfyddRichard L. Garbe (1876–1957) am ei fodel o Oes y CerrigThomas J. Clapperton (1879–1962) am ei fodel o Oes y GloGofynnwyd i’r artistiaid buddugol wneud fersiwn derfynol o’u dyluniad, yn ogystal â cherflun i gyd-fynd. Penderfynwyd hefyd bod angen newid y categorïau, a chawsant eu hailenwi yn Y Cyfnod Cynhanesyddol, Y Cyfnod Clasurol, Y Cyfnod Canoloesol a’r Cyfnod Modern.Felly cafodd Gilbert Bayes y dasg o gynhyrchu cerfluniau’r Cyfnod Cynhanesyddol a’r Cyfnod Clasurol. Aeth Richard Garbe ati i gynhyrchu cerfluniau’r Cyfnod Canoloesol a’r Cyfnod Modern. Gyda’i gilydd, dyma gwblhau’r dyluniad o hanes Cymru ar du blaen yr Amgueddfa. Mwyngloddio a Llongau gan Thomas J. Clapperton Gofynnwyd i’r enillydd arall, Thomas J. Clapperton, ail-enwi ei gerfluniau Oes y Glo yn Mwyngloddio a chreu cerflun arall i’r Llongau. Dyma fyddai’r ddau grŵp cyntaf o gerfluniau i gynrychioli Diwydiannau Cymru ar yr Adain Orllewinol. Adeiladwyd rhan o’r adain hon fel rhan o’r cam cyntaf, felly roedd lle ar gyfer y cerfluniau hyn.Cafodd ambell i gerflun allanol arall eu comisiynu ar yr adeg hon hefyd, ond nid oeddent yn rhan o’r cynllun Cerfluniau Atig. Dyluniwyd dwy ddraig a dau lew gan A. Bertram Pegram, i gael eu rhoi o gwmpas gwaelod y gromen. Mae’n werth nodi na fu unrhyw gynlluniau i roi cerflun ar ben y gromen yn debyg i’r ddraig ar ben Neuadd y Ddinas; does dim golwg o gerflun o’r fath yn unrhyw un o ddarluniau’r penseiri o’r Amgueddfa.Daeth cynllun y cerfluniau i stop nes i Adain Ddwyreiniol yr Amgueddfa gael ei hadeiladu yn y 1930au. Agorwyd yr adain, sy’n cynnwys Darlithfa Reardon Smith, yn swyddogol ym 1932. Fodd bynnag, erbyn hyn roedd y cynllun gwreiddiol ar gyfer y cerfluniau wedi newid yn sylweddol. Yn wahanol i’r grwpiau o ffigyrau ar yr Adain Ddeheuol, roedd y cerfluniau hyn yn ffigyrau unigol.Y gred oedd na fyddai cymaint o bobl yn gweld yr Adain Ddwyreiniol, ac felly nad oedd angen cerfluniau mor fawr ac amlwg. Mae cofnodion y Pwyllgor Adeiladu ym mis Chwefror 1936 yn nodi: ‘Er ei bod yn bwysig y dylai’r cerfluniau wneud eu dyletswydd o gwblhau’r dyluniad pensaernïol, cynigir nad oes angen grwpiau tri ffigwr mewn cerfwedd uchel’. Celf gan Bertram Pegram Yn lle’r cynllun gwreiddiol i ddarlunio’r gwyddorau ar yr Adain Ddwyreiniol, penderfynodd y pwyllgor gomisiynu cerfluniau yn portreadu’r celfyddydau – thema’r Adain Ogleddol yn wreiddiol. Y cerfluniau a grëwyd oedd Addysg gan Thomas J. Clapperton (y cerflunydd oedd yn gyfrifol yn barod am ddau gerflun yr Adain Orllewinol), Cerddoriaeth gan David Evans (1893–1959); a Celf gan A. Bertram Pegram, a greodd y llewod ar waelod y gromen. Cerddoriaeth gan David Evans Chafodd gweddill yr Adain Orllewinol, a’i dau gerflun olaf, ddim eu cwblhau tan y 1960au. Roedd y gweithiau hyn yn ffigyrau unigol fel dyluniadau’r 1930au, yn hytrach na’r grwpiau aml-ffigwr gan T.J. Clapperton oedd ar yr Adain Orllewinol yn barod.Jonah Jones (1919–2004) sy’n gyfrifol am y ddau gerflun. Hanes Natur yw pwnc y cyntaf, ac mae’n gerflun o Santes Melangell sy’n dal tusw o flodau, rhedyn a gweiriau a phenglog hwrdd, gyda sgwarnog o gwmpas godre ei gwisg. Diwydiant yw’r ail thema, sef cerflun o chwarelwr yn hollti llechen. Er nad yw’r cerfluniau yn cadw’n llwyr at y cynllun gwreiddiol (Amaeth a Haearn a Dur), maent yn cyfeirio at thema’r adain, sef diwydiannau Cymru.Yn y 1980au cafodd y cerflun olaf ei gomisiynu, pan gafodd yr Adain Ddwyreiniol estyniad i’w gwneud yr un maint â’r Adain Orllewinol. Penderfynodd y Pwyllgor Celf ym 1988 i ofyn i bum cerflunydd am gynlluniau i greu ffigwr fyddai’n cyd-fynd â cherflun Cerddoriaeth gan David Evans, ac yn cwblhau thema gelfyddydol yr adain. Reguarding Guardians of Art gan Dhruva Mistry Y cerflun a ddewiswyd oedd Reguarding Guardians of Art gan Dhruva Mistry (1957– ), ffigwr oedd yn hanner person a hanner anifail, gydag adenydd. Cafodd ei osod ym mis Awst 1990. Er bod arddull y cerflun yn wahanol i’r gweddill, dywedodd Ceidwad Celf yr Amgueddfa ar y pryd ei fod yn ‘cwrdd â gofynion y sefyllfa yn wych o ran cyfansoddiad a graddfa’.Roedd cynllun gwreiddiol yr Amgueddfa yn cynnwys Adain Ogleddol, ond ni chafodd erioed ei hadeiladu ac ni chrëwyd unrhyw gerfluniau ar ei chyfer. Felly o’r 16 grŵp o gerfluniau a gynlluniwyd ar gyfer yr Amgueddfa, dim ond 12 a gafodd eu creu. O’r 12 hynny, mae eu hanner yn ffigyrau unigol. Pwy â ŵyr, os caiff Adain Ogleddol ei hadeiladu byth, efallai y gwelwn gystadleuaeth arall i ddylunio’r pedwar cerflun sy’n weddill.
