Yfed pwnsh yn y ddeunawfed ganrif Rachel Conroy, 28 Ionawr 2011 Ffigwr 2: Powlen bwnsh gilt arian wedi'i dylunio gan Robert Adam a'i gwneud gan Thomas Heming, Llundain, 1771-2. Yn y 1650au y cafodd pwnsh ei yfed gyntaf ym Mhrydain, tua'r un amser ag y dechreuwyd yfed te, coffi a siocled poeth. Erbyn troad y bedwaredd ganrif ar bymtheg roedd yn ddiod hynod boblogaidd. Gwneud pwnsh Cai pwnsh ei wneud drwy ddefnyddio cymysgedd o gynhwysion drud wedi'u mewnforio. Rym neu frandi fyddai'r alcohol gyda siwgr, ffrwythau sitrws, sbeis — siafins nytmeg fel arfer — a dŵr wedi'u hychwanegu. Y Fowlen Bwnsh Cai pwnsh ei weini, gan ddefnyddio lletwad cywrain, o bowlenni mawr i wydrau unigol (Ffigwr 1). Un o'r powlenni pwnsh pwysicaf yng nghasgliad Amgueddfa Cymru yw'r un a ddyluniwyd gan Robert Adam ar gyfer Syr Watkin Williams-Wynn (Ffigwr 2). Cafodd ei chomisiynu i ddathlu llwyddiant Fop, ceffyl Syr Watkin, yn Rasys Caer a byddai wedi cael ei arddangos mewn lle amlwg ar ddresel ei gartref ffasiynol yn Llundain. Yfwyd pwnsh yn aml yng nghyfarfodydd clybiau a chymdeithasau a gynhaliwyd mewn tafarndai, tai coffi neu dai pwnsh arbennig fel arfer (Ffigwr 3). Dynion yn unig bron fyddai'n mynychu'r rhain. Mae'n debyg bod yfed pwnsh yn arfer hynod gymdeithasol fyddai'n atgyfnerthu perthynas gymdeithasol. Mae llythyr a gyhoeddwyd ym 1736 yn disgrifio hyn yn huawdl: "...gobeithiwn na fydd dim erioed yn rhwystro Dyn rhag yfed Powlen o Bwnsh gyda Chyfaill, dyna un o'r pleserau mwyaf y byddwn yn ei fwynhau yn y Wlad, yn ail i'n llafur. Ffigwr 3: Powlen bwnsh priddwaith gan Grochendy Cambrian, Abertawe, tua 1800-1810. Arysgrifiad yn dweud 'B, HAWKINS, SHIP SWAN, LONDON', sy'n awgrymu iddi gael ei defnyddio mewn tafarn neu dy pwnsh. Ffigwr 4: Powlen bwnsh o grochenwaith Delft ag arysgrifiad 'Edward Jones Scoole Master 1751', Lerpwl mae'n debyg, 1751. Ffigwr 5: Ffiol crochenwaith caled mawr gyda gwydro halen, gan Mortlake o bosib, c. 1794-5. Cai powlenni pwnsh eu gwneud i goffau digwyddiadau arbennig; byddent yn cael eu haddurno ag enwau gildiau neu gymdeithasau, neu symbolau gwrywaidd fel llongau. Mae enghraifft ddiddorol yng nghasgliad Amgueddfa Cymru sydd ag arysgrifiad arni yn dweud 'Edward Jones Scoole Master 1751' (Ffigwr 4) a phaentiad o athro yn darllen gyda'i ddisgyblion. Mae'n hawdd meddwl am Edward Jones yn comisiynu gwrthrych mor bersonol neu yn ei dderbyn fel rhodd. Partïon gwyllt ac anwar Yn ystod hanner cyntaf y ddeunawfed ganrif, roedd poeni mawr am beryglon alcoholiaeth, yn bennaf oherwydd y cyflenwad helaeth a rhad o gin cartref oedd ar gael. Roedd camymddwyn yn cael ei feio'n aml ar yfed pwnsh yn ormodol. Roedd yfed yn ormodol yn gyffredinol yn cael ei gysylltu â dirywiad moesol, a cai partïon pwnsh eu dychanu fel nosweithiau gwyllt ac anwar gan artistiaid y cyfnod. Mae'n debyg daw'r darlun enwocaf o barti pwnsh yw Sgwrs Fodern am Hanner Nos gan William Hogarth, a gyhoeddwyd ym 1732/33. Roedd yn hynod boblogaidd a cyn hir roedd yn cael ei gopïo ar bowlenni pwnsh a llestri eraill a ddefnyddid i yfed a gweini alcohol. (Ffigwr 5). Yfed yn ormodol Mae cofnodion yr Old Bailey yn aml yn cefnogi'r cysylltiad rhwng yfed pwnsh yn ormodol ag ymddygiad anghymdeithasol a throseddol hyd yn oed. Mae hyn yn cynnwys dwyn powlenni pwnsh drud o dafarndai a chartrefi a rhannu powlen o bwnsh gyda dioddefwr cyn eu twyllo. O tua'r 1750au ymlaen, dechreuwyd gweini pwnsh o lestri pwnsh porslen a phriddwaith. Mae ffurf ac addurn y rhain yn debyg iawn i debotau yn aml, ond eu bod yn llawer mwy (Ffigwr 6). Yn wahanol i bowlenni pwnsh agored, roedd llestri pwnsh yn galluogi un gweinydd i reoli'r dogni — fel gyda the. Efallai y byddai pobl wedi ystyried y gweini rheoledig yma yn fwy gwâr a chwaethus na phowlenni pwnsh agored, lle gallai pobl weini eu hunain ac yfed yn ormodol yn hawdd iawn. Roedd poblogrwydd yfed pwnsh ar ei anterth yn nghanol y ddeunawfed ganrif, ond roedd pobl yn dal i'w fwynhau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Gwnaed powlen bwnsh briddwaith gain ar gyfer John Richardson gan Grochendy Cambrian ym 1845. Ef oedd maer Abertawe'r flwyddyn honno (Ffigwr 7). Mae'n ddiddorol taw comisiynu'r fowlen fel rhodd i'w wŷr newydd-anedig a wnaeth ac mae arfbais Richardson yn addurno'r fowlen. Mae rhan o'r arysgrifiad arni yn tystio i'r mwynhad a gaiff pobl wrth yfed o'r fowlen; 'GAILY STILL OUR MOMENTS ROLL, WHILST WE QUAFF THE FLOWING BOWL'. Ffigwr 6: Llestr pwnsh porslen past meddal, Derby, 1760-2. Ffigwr 7: Powlen bwnsh priddwaith gan Grochendy Cambrian, Abertawe, 1845. Llyfryddiaeth: Harvey, Karen. 'Barbarity in a tea-cup? Punch, domesticity and gender in the eighteenth century', Journal of Design History, 21 (3) (2008), tud. 205-21. (anhysbys) 1736 A collection of all the pamphlets that were written pro and con on the British distillery, whilst the act for laying a duty upon the retailers of spirituous liquors, and for licensing the retailers thereof, was depending in Parliament. London. Eighteenth Century Collections Online. Gwefan. 12 Ion 2010. http://galenet.galegroup.com/servlet/ECCO http://www.oldbaileyonline.org
Your top questions & reports Danielle Cowell, 27 Ionawr 2011 Last week Bishop Childs C.I.W Primary asked: "If you plant your bulb at the same time as your partner will they open their flowers at the same time?" This is a very good question and if the bulbs were planted at the same time, were around the same size and kept in the same conditions then they could possibly open on the same day. But, all the bulbs are slightly different sizes and some may get more water or sunshine - so the tend to open on different days.Generally, all of the bulbs in one school will open within a week or two of each other. At first, you get a few then the majority will open within a few days of each other, then a smaller number will take a little longer. It's a bit like a race, there will be a few quick ones, a larger group that arrives about the same time then a few slow ones.In this experiment, we take the average flowering time. So we record each date from each flower then divide it by the total number of flowers. Look at the results from your school last year http://www.museumwales.ac.uk/en/2135/Ysgol Glantwymyn asks: Ydy'r tywydd yma yn dda?/ Is this weather good? The recent warm temperatures we are having are good - as it is getting our bulbs growing. But, if we have a another cold snap it could be very damaging to our bulbs and slow them down again.Good reports from schools: Cwm Glas Primary: We have got some shouts.Maesycwmmer Primary School: A very frosty and cold week. We have noticed a few of our bulbs have started to grow. We have our chart ready and we are going to keep personal records of how much they grow each week. This is a great idea!St. Mary's Catholic Primary School: It has been quite sunny this week and we haven't had a lot of rain.Many thanksProfessor Plant
Dazu: Dylunio'r arddangosfa John Rowlands, 26 Ionawr 2011 Rydw i wedi delio ag arddangosfeydd o bob lliw a llun yn ystod fy nghyfnod fel dylunydd yn Amgueddfa Cymru, ac roedd arddangosfa Cerfiadau Carreg Dazu yn sialens unigryw, yn enwedig y pennau!Mae sawl pen carreg trwm yn rhan o’r arddangosfa, pennau sydd wedi eu gwahanu o’u cyrff drwy fandaliaeth hanesyddol neu draul amser (maen nhw dros 1000 o flynyddoedd oed wedi’r cyfan!).Roedd hi’n broblem eu harddangos mewn modd diogel oedd hefyd yn hwylus i’r cyhoedd eu gweld. Roedd yn rhaid iddi fod yn system hyblyg a chyflym hefyd: dim ond deg diwrnod oedd gyda ni rhwng y cerfluniau’n cyrraedd a’u gosod yn eu lle!Cawsom syniad yn y stiwdio ddylunio rai wythnosau’n ôl a gofynnom am gyngor arbenigol Annette a Mary o’r adran Gadwraeth i asesu rhinweddau ein syniad.“Beth os bydden ni’n gosod y cerrig mewn mowld sbwng ehangol? Fyddai ganddo afael digonol yn y cerflun ac a fyddai’n dal yr arddangosiad yn ei le?”Cytunai Mary ac Annette na fyddai defnyddio deunydd cadwrol o safon uchel a rhoi maneg o ffilm bolythen am y garreg yn effeithio ar y garreg (mewn termau syml). Byddai’n gweithio!Yn goron ar y cyfan, tarwyd ar y syniad o ychwanegu gorchudd ffabrig fel gorffeniad fyddai’n barod i’w arddangos. Gwnaed model cyflym a gweld yn syth ei fod yn gweithio’n wych!Diolch i waith caled Mary ac Annette cafod y pennau eu gosod mewn blychau wedi’i paratoi ymlaen llaw mewn labordy diogel yn ddwfn yng nghrombil yr Amgueddfa. Torrwyd y gorffeniad ffabrig a cafodd y blychau a’r cerfluniau eu trosglwyddo i’r oriel i gael eu harddangos dan oleuadau arbennig.Mae’r pennau bellach i’w gweld ochr y ochr ag eitemau mwy ar blinthau arbennig a rhai cerfiadau cywrain iawn mewn casys. Dyfeisiwyd dulliau arddangos clyfar ar gyfer pob cerflun er mwyn gwneud hon yn arddangosfa aruthrol fyddai’n ysbrydoli.Rydyn ni gyd yn llawn cyffro wrth weld yr arddangosfa hon yn dod i fwcl a gobeithiwn y bydd y cyhoedd yn ei mwynhau hefyd.Simon Tozzo, Dylunydd 3-D, Amgueddfa CymruGwelwch mwy o luniau Dazu ar Flickr, cewch y newyddion diweddaraf am Dazu ar Facebook a dilynwch @museum_cardiff ar Twitter #dazucymru
Paratowch i gyfri... Hywel Couch, 24 Ionawr 2011 Ydych chi'n mwynhau gwylio'r adar yn eich ardd? Oes 'da chi hoff le i fynd i wylio'r adar? Penwythnos 'ma (29ain a 30ain Ionawr) yw'r Big Garden Birdwatch, sef arolwg blynyddol o adar Prydain sy'n cael ei threfnu gan yr RSPB.Dim ond awr sy angen i recordio pa adar sy'n ymweld a'ch ardd neu parc lleol. Am restr o parciau Caerdydd, cliciwch yma.Gallwch hyd yn oed ymweld a ni yma yn amgueddfa Sain Ffagan i weld pa adar gallwch weld o'n cuddfan adar. Ble bynnag da chi'n mynd, cofiwch i wisgo'n gynnes, gall fod yn oer iawn!Does dim tal i cofrestru ac mae'r holl wybodaeth 'da chi angen ar gael ar wefan yr RSPB: www.rspb.org.uk/birdwatch Beth welwch chi??
St Dwynwen's day cards Sian Lile-Pastore, 20 Ionawr 2011 We will be making St Dwynwen's Day cards this saturday (drop in session in Oriel 1 at the usual times of 11 until 1 and 2 until 4). Am still working on the designs for our cards, so far I have tried and been happy with two different pop up cards, one with material, and one with felt. For those who are a bit more adventurous (or possibly the adults!) we will be making felt hearts - you could even add a little pocket to leave a love note!
