Most gardeners regard horsetails or scouring rushes (Equisetum) as one of their worst enemies – once this invasive weed is in your garden or allotment, it will spread everywhere and is almost impossible to get rid of (Fig. 1). But of course from the plant’s perspective this is a success story – they are doing what is best for them, not for us!

Today, this genus of highly invasive plants consists of only 15 species (Fig. 2), but they are found throughout the world except in Antarctica. They also have an immensely long evolutionary history spanning over 350 million years.

Fossils of horsetails are commonly found in the Carboniferous age coalfields such as in South Wales. The star-shaped leaf whorls (Annularia) are among the iconic fossils found in these rocks. We now know they were parts of tree-sized plants up to 10 metres or more tall – I have often wondered what today’s gardeners would think if they encountered a living one of these giants!

A couple of years ago, my colleague Pedro Correia sent me a photograph of a fossil Annularia that he had found in Portugal (Fig. 3). In itself, this wouldn’t have been too unusual, but this one had a strange structure attached among the leaves. It almost looked as though it was a seed but of course that was impossible – horsetails do not have seeds, but reproduce by spores, in the same way as ferns. We shared this photograph with other European colleagues and a debate ensued as to what on Earth this could be. For a time it remained a puzzle. But then we showed it to another colleague, Conrad Labandeira from the Smithsonian Institution (Washington DC), who is one of the world’s leading palaeontological experts on insect – plant interactions. He suggested that this was probably a structure known as a gall.  Most galls today are produced when an insect injects chemicals into the plant to produce a swelling, in which it lays an egg. The resulting larva then develops within the gall.

There is evidence of Annularia leaves having been eaten by insects, such a chew-marks around the leaf edge. Conrad had also published evidence some years ago of an insect gall in a Carboniferous tree fern stem. But a gall on a Carboniferous horsetail is most unusual.  For a time we thought this example might be unique. But we then found a paper published back in 1931 by the American palaeobotanist Maxim Elias, who claimed to have found a seed attached to an Annularia. But it is now clear that Elias hadn’t in fact discovered a seed-bearing Annularia, as he had thought, but an insect gall similar to ours.

Fossil galls of this age are extremely rare. What insect produced this one is unknown. The organism was not preserved and most of today’s gall-producing insect groups do not have a fossil record extending this far back in time. All that we can say is that it was probably caused by a member of a now-extinct insect group that presumably produced larvae as part of its life cycle (Fig. 4).

Most horsetails have thick, almost leathery stems and I still find it rather strange that insects produce galls on them. But they do today on at least some horsetails, and it has clearly been of benefit to insects for millions of years. We haven’t yet found one in the Welsh coalfields but, now we know what to look out for, we will be keeping our eyes open!

Correia, P., Bashforth, A.R., Šimůnek, Z., Cleal, C.J., Sá, A.A. & Labandeira, C.C. 2020. The history of herbivory on sphenophytes: a new calamitalean with an insect gall from the Upper Pennsylvanian of Portugal and a review of arthropod herbivory on an ancient lineage. International Journal of Plant Sciences, 181(4).

Dathliadau Diwrnod VE yn Llundain, 8 Mai, 1945

Mae 8fed Mai 2020 yn nodi 75 mlynedd ers Diwrnod VE. Dathlodd Diwrnod Buddugoliaeth yn Ewrop ddiwedd yr Ail Ryfel Byd pan ddaeth ymladd yn erbyn yr Almaen Natsïaidd i ben yn Ewrop. Fe'i ddathlwyd ledled y byd gorllewinol, yn enwedig yn y DU a Gogledd America, gyda mwy na miliwn o bobl yn heidio i strydoedd, lawntiau pentref a chanol trefi i ddathlu ledled Prydain.

Roedd Amgueddfa Wlân Cymru wedi bwriadi cynnal Parti Te VE ar gyfer y diwrnod hwn, ond gan ein bod ni i gyd yn cadw'n ddiogel gartref, hoffai ein tîm rannu rhai o'u ryseitiau VE blasus gyda chi yn y gobaith y gallwch chi greu dathliad eich hun i nodi'r achlysur pwysig hwn.

 

CACEN LEMON

Cacen Lemon

8 owns margarîn neu fenyn

8 owns siwgr mân

4 wy, wedi’u curo’n ysgafn

9 owns blawd codi

1 llwy bwdin o sudd lemon

 

AR BEN Y GACEN

2 lwy fwrdd o siwgr mân

1 llwy fwrdd o sudd lemon

 

Cynheswch y popty i 180°C / 350°F / Nwy 4

Yn gyntaf mae angen iro a leinio tun 11” x 7”. Cymysgwch y margarîn neu fenyn a’r siwgr nes ei fod yn welw a hufennog, yna cymysgwch yr wyau i mewn. Ychwanegwch lwy fwrdd o’r blawd gyda’r wy i atal ceulo. Ychwanegwch y sudd lemon. Cymysgwch weddill y blawd i mewn gyda llwy bren.

Rhowch y gymysgedd yn y tun a phobi am ryw 45 munud.

Yn y cyfamser, cymysgwch sudd lemon a siwgr mân.

Tynnwch y gacen o’r popty, tyllwch hi gyda sgiwer a thywalltwch y gymysgedd lemon a siwgr dros y gacen boeth gyda llwy. Gadewch y gacen i oeri yn y tun nes mae’r gymysgedd wedi ei amsugno.
 

 

SGONS

Sgons

1 pwys blawd codi

1 llwy de o halen

4 owns menyn

2 owns siwgr mân

½ peint o laeth

wy wedi’i guro i roi sglein

 

AR GYFER Y LLENWAD:

jam mefus neu fafon

chwarter peint o hufen dwbl wedi’i chwipio

 

Cynheswch y popty i 230°C   450°F   Nwy 8

Hidlwch y blawd a’r halen mewn i fowlen. Rhwbiwch y menyn nes mae’r gymysgedd yn edrych fel briwsion bara. Ychwanegwch y siwgr a’i gymysgu’n does meddal gyda’r llaeth.

Rhowch y gymysgedd ar fwrdd gydag ychydig o flawd arno, ei dylino’n sydyn ac yna ei rolio yn ¼ modfedd o drwch. Torrwch 20 cylch gyda thorrwr 2½ modfedd. Rhowch y sgons ar duniau pobi wedi’u hiro a rhowch ychydig o’r gymysgedd wy (neu laeth) ar y sgons gyda brwsh. Pobwch am ryw 8-10 munud. Gadewch iddynt oeri.

Ar ôl iddynt oeri, torrwch sgon yn ei hanner a’i gweni gyda jam a hufen wedi’i chwipio.

 

 

Ar fore Llun ym mis Ionawr 2016 cefais alwad ffôn gan adran archeoleg yr Amgueddfa yng Nghaerdydd. Roedd storm ychydig ddyddiau ynghynt wedi symud y tywod ym Mae Oxwich ar y Gŵyr. Tybiwyd bod llongddrylliad wedi'i ddarganfod ac roedd rhai hen gasgenni pren i'w gweld! Oherwydd mai Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe yw cartref ein Casgliad Morwrol, gofynnwyd imi edrych a bachu ychydig o ddelweddau cyn i'r tywod ei orchuddio eto.

Fel curadur rwy’n rhan o Adran Hanes ac Archeoleg yr Amgueddfa Genedlaethol, ac astudiais archeoleg yng Ngholeg y Drindod Caerfyrddin felly roeddwn i’n teimlo’n barod am y dasg. Nawr, cymaint ag yr wyf wrth fy modd â thipyn o antur, roedd yn fis Ionawr ac roedd gwynt oer yn chwythu o Fôr yr Iwerydd, ond roedd arolygon y tywydd ymhen dau ddiwrnod i fod llawer yn well. Fe wnes i hela am fy esgidiau glaw (a ddarganfuwyd yng nghist y car yn y pen draw) a gwifrau egnio fy nghamera. Felly bore Mercher yn gynnar, dyma fi’n cyrraedd maes parcio Bae Oxwich.

Roedd yr amser yn berffaith, ac am naw o'r gloch roedd y llanw allan cyn belled ag y byddai'n mynd y diwrnod hwnnw. Roedd gen i gyfarwyddiadau annelwig i’w dilyn ynglŷn â ble ar y traeth y daethpwyd o hyd i’r casgenni - map crai iawn a ‘X yn nodi’r fan a’r lle’ wedi’i dynnu â llaw. Nid oedd unrhyw raddfa ar y map felly dechreuais ym mhen gorllewinol y traeth a gweithio fy ffordd ar ei draws, gan igam-ogamu i edrych ar bob twmpath bach yn y tywod.

Roedd yna lawer o dwmpathau hefyd! Llawer o ddarnau o fetel, yn amlwg o longau a oedd wedi dod i’w diwedd yma. Darnau o raff ddur, rhaffau cragennog wedi eu platio a chyd-dyrnai rhydlyd. Roedd yn ddiwrnod hyfryd i chwilio’r traeth er bod gwynt brwd yn chwythu o'r gogledd bellach yn gwneud copaon y torwyr yn niwlog. Yna yn

Barel wedi ei ddadorchuddio ar y traeth

y pellter gwelais domen fwy o faint yn y tywod a gallwn wneud amlinell  casgen. Roedd yn ymddangos fel chwe chasgen a darnau o gasgenni wedi torri, nid oedd yr un ohonynt yn gyfan. Casgenni pren hyfryd oeddynt, ac a gobeithiwn y gallent fod o leiaf ychydig gannoedd o flynyddoedd oed. Ysywaeth, roedd eu hagosrwydd at ddarn o banel dur o longddrylliad mwy diweddar yn awgrymu dyddiad mwy diweddar. Trwy gydol yr Ugeinfed Ganrif, yn ystod yr Ail Ryfel Byd ac ychydig wedi hynny, drylliwyd nifer o longau  ar Draeth Oxwich. Ail-arnofiwyd rhai ond chwalwyd eraill a'u sgrapio. Gyda thystiolaeth mor brin roedd yn amhosib dweud llawer am y llong yma.

Roedd y casgenni yn cynnwys sylwedd caled tebyg i goncrit, a brofodd yn ddiweddarach yn galch. Yn wreiddiol, powdwr oedd hwn a osododd yn galed yn nŵr y môr. Defnyddir calch ar gyfer nifer o bethau fel gwneud sment neu forter calch; fel gwellhäwr pridd i’w ymledu ar y tir, ac ar gyfer marcio llinellau gwyn ar gaeau pêl-droed!

Barel pren yn cynnwych calch wedi ei ddadorchuddio yn ystod stormydd gaeafol ym Mae Oxwich

Cymerais ddigon o ddelweddau ac wrth lwc roeddwn wedi cofio mynd â phren mesur 30cm gyda mi i roi graddfa maint i'r casgenni. Wrth i mi edrych, sylwais fod y llanw wedi troi ac roedd yn agosáu ac y byddai’n gorchuddio’r safle yn o fuan. Roedd yn amser gadael a gwneud fy ffordd yn ôl i Amgueddfa'r Glannau.

A yw'r casgenni i'w gweld o hyd? Dydw i ddim yn gwybod. Mae grym y môr yn symud tywod o gwmpas ar ôl pob storm gan ddatgelu ac yna cuddio trysorau hanesyddol o’r fath, efallai am saith deg mlynedd arall, efallai am byth ….

In my previous blog I explained what rafting bivalve shells are and how Caribbean bivalves are ending up on British and Irish shores attached to plastics. There are numerous records of non-native bivalves on plastics in the southwest of Ireland and England but nothing has yet been reported in Wales, which is something that I’m trying to rectify. To encourage recording I’m enlisting citizen scientists – volunteers from the general public – who can help to spot and identify these rafting species in Wales. But first of all, I want to check to see if there are rafting species turning up on our shores so I began talking to groups who already go out on the shores to survey, beach clean or educate.

In December 2019 I met with a fantastic group of people at PLANED in Narbeth. PLANED have excellent coastal community links and everyone I spoke to was enthusiastic and willing to incorporate the rafting bivalves project into their usual activities of beach cleans, foraging, outdoor activities or education.  They were keen to help record any rafting species that they discover and we talked about how to identify any bivalves found. Since then I have been working on an identification guide that I plan to develop with the help of these community groups.

In early March two colleagues and I attended the annual Porcupine Marine Natural History Society’s

If you would like to help record non-native bivalves on plastics on Welsh beaches then do contact me at Anna.Holmes@museumwales.ac.uk