Glaw at y Croen, Barrug ar yr Asgwrn Meinwen Ruddock-Jones, 21 Tachwedd 2015 Mae tymor y sgarff a’r esgidiau glaw, yr het a’r hances boced, yn agosáu. Er bod yn ofalus wrth wisgo’n glyd a chynnes mae bron yn anochel y byddwn yn dioddef rywbryd yn ystod y misoedd nesaf o un neu ragor o anhwylderau’r tymor. Meddyginiaethau GwerinErbyn hyn, mae’n ddigon hawdd dod o hyd i foddion i esmwytho llawer salwch, ond cyn ymddangosiad y fferyllfa ar y stryd fawr, byddai pobl gyffredin Cymru yn troi at feddyginiaethau gwerin i wella mân afiechydon ac anafiadau. Casgliad yr Archif SainYn Archif Sain Amgueddfa Werin Cymru ceir casgliad hynod o ddiddorol o recordiadau yn ymwneud â meddyginiaethau traddodiadol, rhai â sail wyddonol a rhai eraill braidd yn anoddach i’w llyncu! Felly, os nad ydych am fentro allan trwy’r gwynt a’r glaw i wario arian ar becyn o dabledi neu botel o rhyw gymysgedd gostus, dyma rai syniadau am sut i ddefnyddio eitemau cyffredin o’r cwpwrdd bwyd (ac un hylif corfforol!) i gadw’n iach tan y gwanwyn.I Wella AnnwydRhowch beint o gwrw casgen ar y tân. Rhowch bedair llond llwy fwrdd o siwgr brown a dwy llond llwy de o sunsur ynddo. Gadewch iddo ferwi a’i yfed cyn gynted â phosibl a mynd yn syth i’r gwely. Os nad oes cwrw yn y tŷ dylid yfed llaeth enwyn ac ychydig o driog ynddo neu gymysgedd o fêl, menyn a finegr.I Wella Gwddf TostRhowch hosan wlân a wisgwyd am y troed trwy’r dydd am y gwddf a’i gadw yno trwy’r nos. Cofiwch roi troed yr hosan (y darn mwyaf budr) yn agos i’r llwnc er mwyn “dal y chwys”. Gellir hefyd roi saim gŵydd neu sleisen neu ddwy o gig moch yn yr hosan os oes peth ar gael.I Wella Clust DostRhowch winwnsyn yn y ffwrn i gynhesu ac yna rhoi canol y winwnsyn yn y glust gan ofalu bod y darn yn ddigon mawr i’w dynnu allan eto. Os nad oes winwnsyn gennych gellir rhoi peth olew yr olewydd wedi ei gynhesu ar wadin yn y glust, neu os nad oes olew yn y tŷ, gellir defnyddio eich dŵr eich hun.I Wella Llosg EiraDylid chwipio’r llosg gyda chelyn nes bod y croen yn gwaedu. Os nad yw hyn yn apelio, dylid mynd allan i gerdded yn yr eira yn droednoeth neu dorri winwnsyn yn ei hanner, rhoi peth halen ar y toriad ac yna ei rwbio ar y croen sydd wedi ei effeithio.Wel, dyna ni. Digon o feddyginiaethau i’ch cadw yn hapus ac yn iach dros y misoedd i ddod!Ac i gloi, gair o gyngor i’r merched. Dyma bennill a gofnodwyd oddi ar lafar yn Llanfachreth, Dolgellau, yn 1977: Pan dry’r hen gath ddu ei thîn ar y tân, Tynn allan dy bais dew, mae’n rhy oer i bethau mân.
The open care of museum collections Christian Baars, 21 Tachwedd 2015 In the last blog I outlined (very briefly!) what museum conservators do. Recently we (that is, the conservation team at Amgueddfa Cymru – National Museum Wales) had an opportunity to present ourselves and our work directly to the community during an Open Day. And the day gave us as many interesting insights as it did the public.This was the first ever Conservators Open Day held at National Museum Cardiff. First up, the day was not a flop: almost 4,000 people came to the museum that day; for comparison, the daily average over the year is approximately 1,200 visitors, so the turnout was good. In fact, it exceeded all expectations. You could say we were happy with that.The offer on the day had included an insight into every branch of the museum’s conservation. The furniture conservator brought a real harpsichord and explained how it had been repaired recently. The paintings conservator demonstrated how she restores paintings. The natural history conservators asked our visitors how a damaged stuffed peacock should be conserved – and they are now working on applying these suggestions so that the peacock will soon be presentable again. Here is a little summary with many photos giving an impression of the day.So we know that people are interested in our work and how we go about preserving heritage. But what exactly does that mean? Are conservators really being confused with conservationists, and did people go home having learned what the difference really is? Museums are about learning – so we would like to know if this works. Some big questions – we wanted to know the answers and undertook some research in the form of event evaluation.The results of the evaluation indicated that many people had come specifically to see this event (the marketing is working), and almost all enjoyed it (our offer was good). This is good to know and gives us some direction for the organisation of future events. What surprised us was to find that most people knew who museum conservators are and what they do – apparently we do not get confused with the people who look after pandas (who also do incredibly valuable work). Not only that, but 100% of our respondents said that the care of collections is one of the most important roles of museums.An important answer in many ways. It makes conservators – who spend most of their time hidden behind the scenes, working on their own in a laboratory or windowless store, where it is easy to get a sense of isolation – feel valued for the many hours of painstaking work. More importantly, it suggests that the community cares deeply about its heritage, and appreciates that there is somebody who looks after it on their behalf.We all need our heritage. It defines who we are. It is a reference point for our values. It anchors us in our roots. But it’s not as easy as handing your grandfather’s watch to the museum and putting it on a shelf. Things fall apart without proper care, and once an object is lost we cannot simply buy a new one from a supermarket/antiques shop/ebay. Together with the object the story is lost, and a piece of history gone.Conservators are key in the museum sector’s work of maintaining the link between objects and history, values and identity. Our visiting public are aware of this and know to value it. Does that mean we can stop holding Open Days? Absolutely not: according to the evaluation, no visitor went away not having learned anything, and now that curiosity has been awakened the majority want to find out more. In fact, two thirds of visitors want conservators to be more visible in public spaces. This is what we are now working on – so watch out in our galleries and you might just see more of us soon.Find out more about care of collections at Amgueddfa Cymru - National Museum Wales here.
Conservation Matters in Wales – ‘Conservators in Action’ Julian Carter, 20 Tachwedd 2015 11th December 2015 at the National Museum Cardiff from 10.30am to 3.30pm.Join us for the Christmas version of this one day conference organized by Amgueddfa Cymru: National Museum Wales, The Federation of Museums and Art Galleries of Wales and Cardiff University. The theme is ‘Conservators in action’ and will highlight some of the great work done by conservators across Wales.A good mix of talks is being arranged; Gemma McBader, this years winner of the Pilgrim Trust Student Conservator of the Year Award, will talk about her project 'Significance-led conservation of a 19th century Ethiopian shield'. Helen Baguley on her experiences as a music internship at St Fagans National History Museum. Adam Webster will be exploring the conservation of the Stradling family memorial panels. Ruth Murgatroyd on preparing the specimens for the ‘Stuffed, pickled, pinned’ exhibition for their 3 year tour. Julie McBain will be challenging authenticity in textile conservation. Jane Rutherfoord discusses the uncovering, conservation and significance of the 15th century wall paintings at Llancarfan. Caroline Buttler will be looking at the challenges of conserving, moving and displaying a few tons of fossil tree root! Katie Mortimer Jones will be providing an insight into the way the Natural sciences at AC-NMW integrate the use of social media. A draft program for the day is;10:00 Tea/Coffee 10:30 Intro 10:40 Katie Mortimer (AC-NMW). Using social media to highlight and promote the work of the natural sciences at Amgueddfa Cymru - National Museum Wales.11:05 Helen Baguley (Cardiff University). Being an ICON intern: a note on musical instrument conservation.11:30 Caroline Buttler (AC-NMW). Conservation of the Brymbo Fossil forest.11:55 BREAK 12:10 Gemma McBader (University College London). Significance-led conservation of a 19th century Ethiopian shield.12:35 Adam Webster (AC-NMW). Adventures with Sir Harry Stradlinge and Colyn Dolyphn a Brytaine Pirate; the conservation and restoration of the Stradling Family memorial panels.13:00 LUNCH 14:00 Ruth Murgatroyd (Cardiff University) - Packed, padded & pinned: preparing natural science specimens for a three year tour.14:25 Julia McBain (Cardiff University). Conserving what is real, the challenge of authenticity in textile conservation.14:50 Jane Rutherfoord (Rutherfoord Conservation Limited). Uncovering, conservation and significance of the 15th century wall paintings at Llancarfan.15:20 Discussion 15:40 Short tours are possible, before retiring to the pub!If you have any queries about the program please contact julian.carter@museumwales.ac.uk. We will be looking to finish by around 3.30pm, with the additional option of some short collection tours afterwards if you wish to stay longer. For those requiring some further refreshment the tours will be followed by a seasonal visit to a local pub.The cost of the day is £20 which includes lunch (£10 for students). If you wish to join us, please email your booking information before 7 December 2015 and follow it with a cheque or Purchase Order payable to Amgueddfa Cymru - National Museum Wales toKatrina Deering National Collections Centre Heol Crochendy Parc Nantgarw CF15 7QTPlease E-mail any booking queries to katrina.deering@museumwales.ac.ukBooking information Name: Organisation: E-mail address: Payment enclosed or to follow: Yes/No Students are permitted to pay cash on the day, but must book a place by 7 December 2015. Places are allocated on a first come first served basis.Please include any dietry requirements with your booking information.Conservation Matters in Wales conferences are held twice a year in Wales, UK and bring together examples of best practice, case studies and research in conservation and collections care, and provide networking opportunities for conservators and museum, library and archive professionals.
Darganfod Cymru: Hanes ar Stepen y Drws Mark Etheridge, 19 Tachwedd 2015 Mae Archwilio eich Archif yn ymgyrch ar y cyd rhwng Yr Archifau Cenedlaethol a’r Gymdeithas Archifau a Chofnodion ar draws y DU ac Iwerddon. Y bwriad yw dangos potensial unigryw archifau i gyffroi pobl, dod â chymunedau ynghyd ac adrodd straeon anhygoel.Y llynedd cynhaliodd staff Amgueddfa Cymru ddigwyddiad Archwilio eich Archif am y tro cyntaf. Cafodd ei gynnal yn Sefydliad Oakdale, Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru, gyda detholiad o ddogfennau a ffotograffau yn ymwneud â Chymru a’r Rhyfel Byd Cyntaf i gyd-fynd â lansiad ein catalog Rhyfel Byd Cyntaf ar-lein. Gallwch chwilio’r catalog yma.Roedd yn ddigwyddiad poblogaidd, gydag oedolion a grwpiau ysgolion yn mwynhau gweld y deunydd archif hanesyddol a chael trafod eu hanes gyda’r staff sy’n edrych ar ôl y casgliadau. Yn dilyn llwyddiant y digwyddiad, rydym yn trefnu un arall eleni. Bydd ‘Darganfod Cymru: Hanes ar Stepen y Drws’ yn cael ei gynnal ar 20-21 Tachwedd ym mhrif neuadd Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd, Parc Cathays. Y thema eleni fydd teithio a thwristiaeth a bydd detholiad o ddeunydd archif o’n casgliadau i’w gweld, yn cynnwys ffotograffau, ffilmiau, cardiau post, llythyrau a llyfrau nodiadau, gyda chyfle i chi eu trafod gyda’r tîm sy’n curadu, rheoli a gwarchod y casgliadau archif. Eleni hefyd bydd cyfres o ddigwyddiadau i blant, gyda chyfle iddynt greu eu cardiau post eu hunain i’w harddangos yn y brif neuadd, neu afael yn y chwyddwydr a’n helpu ni i adnabod enwau a lleoliadau anhysbys o’r casgliadau ffotograffig! Bydd hefyd lwybr Archwilio eich Archif i’w ddilyn o gwmpas yr Amgueddfa.Gobeithio y gallwch ymuno. Mae mwy o fanylion yma.
Palas yr Esgob, Henffordd. Dafydd Wiliam, 9 Tachwedd 2015 Roedd Palas yr Esgob yn Henffordd yn neuadd fawreddog un tro, a gan i’r gwaith adeiladu ddechrau ym 1180 mae’n rhoi cipolwg prin i ni ar dechnegau’r cyfnod. Yr wythnos diwethaf fe es i a rhai o’m cydweithwyr, i’r Palas i weld yr un cwpwl siap bwa sydd wedi goroesi hyd heddiw, ynghudd yn yr atig.Un o brosiectau diweddaraf Sain Ffagan yw ail-greu un o lysoedd Tywysogion Gwynedd. Sâf y llys gwreiddiol yn Rhosyr, ger Niwbwrch ar Ynys Môn ers y drydedd ganrif ar ddeg. Roedd yn un o 22 llys a ddefnyddiwyd gan Llywelyn ap Iorwerth (Llywelyn Fawr) er mwyn cyflawni ei ddyletswyddau gweinyddol ym mhob ardal. Adfail yw’r llys bellach a phrin yw’r dystiolaeth o ffrâm bren y to, ac felly gwnaed ymchwil helaeth er mwyn creu cynllun addas i’r ail-greuad. Roedd tystiolaeth un sylfaen postyn ynghyd ag ardaloedd gwahanol o gerrig pafin yn awgrymu bod dwy rês o byst pren yn y brif neuadd yn rhannu’r neuadd ar ei hyd, gan greu ‘corff’ canolog a dwy ‘eil’ i’r naill ochr. Byddai’n rhaid angori pyst pren tal fel y rhain er cadernid, a dyma’r rheswm dros ein hymweliad â Henffordd. Y bwriad yw ail-greu’r dechneg fframio drwy ddefnyddio trawstiau angori bwaog tebyg, fydd yn ffurfio pendistiau cryf i ddal distiau’r to. Mae’r trawst bwaog bron mor fawreddog heddiw ag yr oedd yn anterth y neuadd.Roedd safon y gwaith ym 1168 yn uchel iawn, a gallwch chi weld y cerfio cain ar bennau’r colofnau a’r stydwaith ar ochr uchaf y carn-tro. Rhaid nodi’r pren ei hun hefyd, gan taw dim ond breuddwydio am goed o’r maint all seiri heddiw. Crëwyd dau hanner y cwpwl o un boncyff crwm, a fyddai’n hynod o brin heddiw, ac mae’r golofn gron ger gwaelod y bwa wedi’i cherfio o’r un boncyff â’r trawst sgwâr y tu ôl iddi, sy’n galw am goeden trwchus dros ben. Er bod safon y gwaith yn uchel iawn, rhaid nodi hefyd bod rhai wedi amau y dechneg. Yn English Historic Carpentry (1980) dywedodd Cecil A. Hewett bod hyn yn ‘saernïaeth wael... lluniwyd esiampl Henffordd i safon uchel, ond gwelir y safon yn hollti medrus y pren a manyldeb y ffitio yn unig. Fel y dangosir, mae’r uniadau mor wan, prin y gellir eu galw’n uniadau...’Ond, mae Palas yr Esgob yn dal i sefyll 835 mlynedd yn ddiweddarach er gwaethaf y ‘saernïaeth wael’. Wedi dychwelyd o Henffordd, yr her i mi yw ail-greu’r cynllun yn ein neuadd ni gan godi dwy ar bymtheg o drawstiau angori hanner cylch i ddal to gwellt Llys Rhosyr. Bydd y cyfan ar raddfa lai, ond y gobaith yw y bydd dau denon cudd ar frig y bwa yn cryfhau’r uniad, tra’n cynnal yr edrychiad traddodiadol.